Sivilizasiya maraqlı və bir o qədər də mübahisəli mövzudur. Bu mövzu, sadəcə olaraq, həvəsli araşdırma və tərəfsiz düşüncə gözləyən tarixi bir mövzu deyildir. Sivilizasiya, BMT-nin 2001-ci il Bə­yannaməsi ilə ""Sivilizasiya haqqında diskussiya" ili kimi qlobal səviyyədə qəbul edilmiş aktual bir mə­sələdir. Bir çox araşdırmaçılara görə, insan nailiyyətlərinin mahiyyəti müasir tərəqqinin son nəticəsi­dir. Digərlərinə görə, həyatın mexanikləşdirilməsini dəstəkləyən və ənənəvi inanclara qarşı gələn xa­rici təhlükədir. Son on illiklərdə, dünya tarixində bir-birinin ardınca çox mühüm dəyişikliklərin yaşan­ması, iki böyük dünya müharibəsini özündə birləşdirən beynəlxalq nizamın “yeni dünya nizamı” ilə əvəzlənməsi tendensiyası, sivilizasiya anlayışının qərbdə və dünyada necə qəbul edilməsini və eyni zamanda bundan sonra nə olacaq sualını doğurdu. Əsrin əvvəllərində Osmanlı dövlətinin ləğvi ilə şərq məsələsini həll edən Qərb, İkinci Dünya Müharibəsinin sonunda Berlində qısamüddətli “irrasional” faşist-nasist totalitarizmini dar ağacına sürüklədi və nəhayət, “hiperrasional” marksist-leninist tota­litarizmi müharibəsiz məğlub etdi. Qaydaların və sərhədlərin böyük ölçüdə müəyyən olduğu ikiqütblü dünya nizamından, birqütblü və ya çoxqütblü olması hələ də qeyri-müəyyənlik təşkil edən yeni dünya düzəninə keçid baş verdi. Liberalizmin hökmranlığını köhnə vərdişlərin kölgəsi üzərində ideoloji qələ­bə kimi izah etməklə yeni nizamı müəyyən etməyə ilk cəhd edildi. Ancaq bu izahın yetərli olmadığı görüləndə, yerini mədəni və sivilizasiya fərqlərinə əsaslanan izah aldı.

MƏŞDİ İSMAYILOVBakı Dövlət Universitetinin müəllimiORCID iD: 0000-0003-4039-5433m14ismayilov@gmail.com SİVİLİZASİYALARIN MORFOLOGİYASI:NƏZƏRİ-KONSEPTUAL ƏSASLAR DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/107/146-149 Alimlər arasında mədəniyyət və sivilizasiyanın məzmun baxımından qeyri-müəyyənliklər

This paper analyzes annual energy production data in Kosovo and explores the potential benefits of introducing natural gas as an energy source. The study compares current coal-based energy production with natural gas in terms of not only financial impact but also environmental pollution and public health. The focus is on evaluating financial sustainability by assessing production costs and consumption effects, particularly the potential for expense reduction through natural gas adoption. A financial module analysis was applied, comparing energy prices from coal and natural gas sources. Special emphasis was placed on household economic benefits, return on investment, and reduced energy costs. With the integration of natural gas, household energy expenses could decrease from €0.12 to €0.10 per unit, resulting in estimated national savings of approximately €60 million per year. The investment evaluation was conducted using methodologies grounded in relevant case studies and price differentials in the energy market.