The phenomenon of spatial chaos is ever-growing challenge in Poland. Its most common explanations are the weaknesses of spatial planning and the households’ economic-based decisions of building a house in the suburbs. In this context, Polish publications lack analyses of the impact of local authorities’ on shaping conditions for the development of new housing and renovation of the existing ones. The authors put forward a thesis about the persistence of an extensive land use policy model in Poland, in which local governments create conditions favouring area-consuming approach to locating buildings. At the same time, the same local governments allow de-agriculturalisation of land plots with a consequence that newly developed areas are not equipped with utilities (e.g., sewage or heating networks). Chaos in the development of residential areas is also illustrated by another phenomenon. Local authorities designate large degraded and revitalisation areas. This results in the dispersed effects. The article concentrates on these three symptoms of spatial chaos in Poland, i.e., random and dispersed expansion of new investments in sewage system, lack of integration between district heating systems and direction of residential development and dispersed effects of revitalisation, which cannot prevent flight from blight. The obtained results allowed to confirm the thesis about the extensive land use policy model in Poland.

The article presents the course of the evolution of the concept of urban renewal’s emergence into its current, mature, integrated form of sustainable regeneration (sustainable urban regeneration—SUR). We present how the determination of renewal areas and its goals began to be based on particular indicators, and how the importance of these analyses gradually increased in managing the implementation of urban regeneration programs. Analytical techniques using GIS were used in the analyses of the differentiation of crisis phenomena inside cities before they became popular in smart city tools. Despite the wide use of GIS to analyze the diversity of crisis phenomena within the city, the availability of data means that different spheres are characterized with different accuracy. Starting from the significance of individual spheres, the focus has primarily been on the environment, which is underappreciated in Poland. Municipalities (urban, rural, urban–rural) with regeneration programs do not perceive negative environmental phenomena as significant in assessing a crisis in a degraded area. Nevertheless, municipalities that do analyze environmental issues in regeneration programs also see the need for action and implementation of projects in the environmental sphere. In order to verify the hypothesis, the Statistics Poland (formerly known in English as the Central Statistical Office; Polish: Główny Urząd Statystyczny, abbreviated and known as GUS) data on the regeneration process was analyzed, with reference to the relationships between renewal areas and the natural environment. In order to check these dependencies (or the lack thereof), the Yule φ coefficient and Spearman’s rank correlation coefficient were used. As a result, this study showed that analysis of the level and degree of degradation of the environmental sphere is not carried out frequently enough in municipalities. Secondly, the difficulties of municipalities, especially small ones (urban-rural and rural), in their analysis of the environmental sphere are the result of poor data availability. Thirdly, it is noted that there is a relationship between the designation of environmental zones and the type of municipality. This is of particular importance for the enhancement of smart city tools for the regeneration of existing cities, esp. small ones.

Zgodnie z Krajową Polityką Miejską 2023 kompleksowa rewitalizacja ma być najbardziej zaawansowanym procesem przemian, koncentrowanym na obszarach zdegradowanych, którego efektem będzie trwałe ożywienie społeczne i gospodarcze, poprawa jakości życia i warunków pracy oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Duża część wójtów, burmistrzów i prezydentów miast postrzega rewitalizację jako szansę, aby dzięki tym zmianom zatrzymać (lub przynajmniej ograniczyć) proces depopulacji. Czy rewitalizacja naprawdę daje takie możliwości? Czy depopulacja jest zjawiskiem, na które można oddziaływać za pomocą działań rewitalizacyjnych i czy w związku z tym przedstawianie analiz demograficznych jako ilustracji negatywnych zjawisk jest poprawne metodologicznie? W artykule przedstawiono próbę odpowiedzi na powyższe pytania i sformułowano refleksję na temat ewolucji metodyki sporządzania diagnoz w trakcie opracowania programów rewitalizacji.

Celem artykułu jest przedstawienie ewolucji systemu rewitalizacji w Polsce, począwszy od kształtowania jego zarysów, przez próby systemowego uregulowania oraz równoległych doświadczeń miast i pierwszych naukowych ocen, po obecnie funkcjonujący model, w którym praktyka w bogaty sposób korzysta z opracowań naukowych i eksperckich, a przepisy tworzą jasne ramy procesów rewitalizacyjnych. W artykule posłużono się metodami deskryptywnymi, w szczególności techniką analizy historycznej. Jako narzędzie analizy struktury modelu rewitalizacji zastosowano także macierz, zaproponowaną przez autorkę w 2009 r. w pracy doktorskiej. Jest to matryca ukazująca główne elementy polityki rewitalizacji w dojrzałym modelu w zestawieniu z powiązaniami między interesariuszami, którzy powinni być w proces rewitalizacji zaangażowani z uwagi na jego skomplikowany i wieloletni charakter. Analizę polskiego modelu rewitalizacyjnego przy użyciu matrycy przeprowadzono dla dwóch kluczowych etapów jego rozwoju – u progu powstawania ogólnokrajowego systemu rewitalizacji oraz pięć lat od chwili jego wdrożenia. W tym celu wykorzystano materiały ze współprowadzonego przez autorkę badania ewaluacyjnego „Badanie systemu zarządzania i wdrażania procesów rewitalizacji w Polsce”.