This paper provides the verification of coefficients for the calculation of particle density, bulk density, and total porosity based on the texture of soils proposed by Brogowski (1990). The verified and supplemented coefficients for the calculation of particle density, bulk density, and total porosity permit obtaining credible results within the range of analytical errors. The proposed calculations of density and total porosity of soils can be used for the general description of soils. They cannot, however, replace exact scientific research on the physical state of soils.

Gleby występujące na obszarach silnie przekształconych przez człowieka były przez długi czas ignorowane w dyskursie naukowym. Również gospodarcze wykorzystanie tych gleb było ograniczone ze względu na ich nieproduktywność. Jedynie duże tereny pogórnicze zrekultywowane w kierunku leśnym lub rolnym były bardziej interesujące zarówno z punktu widzenia badań naukowych, jak i ich praktycznego wykorzystania. W przypadku terenów pogórniczych termin „teren bezglebowy” był używany przez długi czas, zwłaszcza w odniesieniu do terenów nie rekultywowanych. W artykule opisano historyczne badania gleb technogenicznych w Polsce (opublikowane do końca XX wieku). Gleby technogeniczne terenów miejskich i przemysłowych pojawiły się w polskich rozważaniach naukowych w drugiej połowie XX wieku. W tamtych czasach badano głównie właściwości gleby na składowiskach odpadów poprzemysłowych jako podstawę do rekultywacji technicznej i biologicznej na składowiskach. Polskimi naukowcami, których należy uznać za pionierów w kreowaniu koncepcji i badań gleb technogenicznych, są: (1) Michał Strzemski, który zaproponował schemat klasyfikacji gleb na terenach miejskich i przemysłowych, a także nakreślił propozycje kierunków badań tych gleb, oraz (2) Tadeusz Skawina, który z sukcesem skupił się na badaniach dynamiki i kierunków procesów glebotwórczych na hałdach odpadów kopalnianych w kontekście ich rekultywacji. W artykule przedstawiono również współczesne badania gleb technogenicznych (pierwsze dwadzieścia lat XXI w.). Od początku XXI wieku badania naukowe nabrały tempa. Współcześnie polscy naukowcy mają duże osiągnięcia w badaniach gleb technogenicznych, w tym w badaniu ich właściwości, genezy, ewolucji, klasyfikacji, właściwości biologicznych itp. Ponadto, w artykule nakreślono zarys przyszłych badań, które mogą być potencjalnie wykonywane w następnych latach.

Technogenic soils (Technosols) developed in an ash settling pond at the Bełchatów thermal power station, central Poland, were studied in order to identify soil property transformations over 30 years of pedogenesis. Standard pedological methods were applied in order to determine the properties of the studied samples. All investigated soils were classified according to WRB as Spolic Technosols with various supplementary qualifiers (Alcalic/Hypereutric, Arenic/Loamic, Protocalcic, Hyperartefactic, Immisic, Laxic, Ochric, and Protosalic). The studied materials can be arranged into a chronosequence starting from fresh (unweathered) ashes, by young Technosol BE1 (age: several months), up to older Technosols BE2 (about 20 years) and BE3 (about 30 years). The studies showed that weathering and soil-forming processes changed properties of ash in soil environment. Fresh ash was characterized by high pH (11.0 – fly ash, 8.7 – bottom ash), low content of carbonates (1.5% in both samples), variable concentrations of TOC (1.2% – fly ash, 6.9% – bottom ash), and very low total nitrogen content (0.04%). Electrical conductivity (EC_e) was 2.6 and 2.1 dS·m⁻¹ in fly ash and bottom ash respectively. Young Technosol BE1 had the pH 9.2–10.0, contents of carbonates were in the range 2.4–3.3%, TOC 1.3–1.7%, and total nitrogen less than 0.03%. EC_e in young Technosol was in the range 2.7–4.0 dS·m⁻¹. There was no plant cover present on that soil and no well-developed genetic horizons were distinguished in the profile. Finally, old Technosols BE2 and BE3 had lower pH (from 7.9 up to 9.1), and, in general, higher contents of carbonates (from 1.5 to 7.9%) than fresh ash and young Technosol BE1. Old Technosols contained high concentrations of TOC (up to about 38% in Oi horizon) and total nitrogen (up to 0.9%) in the topsoil, where O and A horizons developed due to accumulation of soil organic matter. EC_e in old Technosols was in the range 0.8–1.5 dS·m⁻¹. All studied ashes and soils were characterized by very low or even absence of total potential acidity. Base cations predominated in the sorption complex of the investigated ash and soils and can be arranged in the following order according to the abundance: Ca>Mg>K>Na. Base saturation (BS) of fresh ashes and Technosols was nearly 100%. The study shows that the first indicators of pedogenesis of the studied technogenic soils within the first 30 years of formation are: (1) changes of consistence of ash material from firm to friable/very friable due to root action, (2) accumulation of soil organic matter in the topsoil and formation of O and A horizons, (3) decrease of pH, (4) formation of pedogenic carbonates in soils and (5) decrease in soil salinity.