Previous studies have pointed out a link between vitamin D status and metabolic traits, however, consistent evidence has not been provided yet. This cross-sectional study has used a nutrigenetic approach to investigate the interaction between metabolic-genetic risk score (GRS) and dietary intake on serum 25-hydroxyvitamin D [25(OH)D] concentrations in 396 unrelated Turkish adults, aged 24–50 years. Serum 25(OH)D concentration was significantly lower in those with a metabolic-GRS ≥ 1 risk allele than those with a metabolic-GRS < 1 risk allele (p = 0.020). A significant interaction between metabolic-GRS and dietary fat intake (energy%) on serum 25(OH)D levels was identified (P_interaction = 0.040). Participants carrying a metabolic-GRS ≥ 1 risk allele and consuming a high fat diet (≥38% of energy = 122.3 ± 52.51 g/day) had significantly lower serum 25(OH)D concentration (p = 0.006) in comparison to those consuming a low-fat diet (<38% of energy = 82.5 ± 37.36 g/d). In conclusion, our study suggests a novel interaction between metabolic-GRS and dietary fat intake on serum 25(OH)D level, which emphasises that following the current dietary fat intake recommendation (<35% total fat) could be important in reducing the prevalence of vitamin D deficiency in this Turkish population. Nevertheless, further larger studies are needed to verify this interaction, before implementing personalized dietary recommendations for the maintenance of optimal vitamin D status.

Bu derleme yazının amacı, Beslenme ve Diyetetik disiplininin tarihçesini özetlemek, bu disiplinin eğitim ve öğretiminde standardizasyonun nasıl sağlanabileceği konusunu değerlendirmektir. Beslenme ve Diyetetik kavramı, tarih boyunca izleri görülen bir kavram olmasına karşın modern bir bilim olarak ortaya çıkışı 18. yüzyıl sonrasına denk gelmektedir. Diyetisyenlik mesleğinin temelleri dünyada 19. yüzyıl sonlarında, Türkiye’de ise 1962 yılında Hacettepe Üniversite’sinde açılan “Diyetetik” programı ile atılmıştır. Beslenme ve Diyetetik bilimine olan ilgi artışı ile açılan program ve diyetisyen sayısında günden güne artış görülmektedir. Diyetisyenlerin uluslararası iş birliği ve bilgi alışverişi yapabilmeleri ve eğitim ve çalışma hayatında standardizasyonu sağlamak, yayınlanan ve gerçekleştirilen bilimsel çalışmalar ve verilen bilimsel görüşler ile güncel, bilgili ve etik kalabilmelerini teşvik etmek amacıyla Uluslararası Diyetetik Dernekleri Konfederasyonu (ICDA), Uluslararası Beslenme Dernekleri Birliği (IUNS), Avrupa Diyetetik Dernekleri Federasyonu (EFAD) gibi bazı uluslararası kuruluşlar bu alanda çalışmaktadır. Türkiye’de de Beslenme ve Diyetetik lisans programlarının standartlaştırılması ve akreditasyon çalışmaları için temel referans, EFAD ve ICDA görüşleridir. Beslenme ve Diyetetik alanında toplum gereksinimlerine uygun nitelikli diyetisyenler yetiştirebilmek için eğitim programlarının içerik ve yetkinlikleri, bu otoritelerin temel prensiplerine göre standardize edilmelidir. Ülkemizde Sağlık Bilimleri programlarının sayısının artmasıyla birlikte, Beslenme ve Diyetetik Programlarının benimsemesi gereken asgari yeterliliklerin belirlendiği 2015 yılında “Ulusal Çekirdek Eğitim Programı (UÇEP)” oluşturulması çalışmalarına başlanmış ve 2016 yılında “BDB (Beslenme ve Diyetetik)-UÇEP-2016” oluşturulmuştur. Hızla değişen ve belirsizleşen küresel koşullar nedeniyle BDB-UÇEP’in yenilenme ihtiyacı doğmuş ve yakın zamanda BDB-UÇEP-2023 yürürlüğe girmek üzere hazırlanmıştır. Program içeriği, alt yapı olanaklarının yanı sıra Beslenme ve Diyetetik eğitiminin kalitesini korumak ve standartları sağlamak için akademik kadronun yetkinliği büyük önem taşımaktadır. Ayrıca bu koşulların sadece sağlanması değil, sürdürülebilmesi için de ilgili otoritelerce izlenmesi gerekir.

Amaç: Bu araştırma makalesinde Yükseköğretim Kurumları Sınavına (YKS) göre Türkiye’de Beslenme ve Diyetetik alanında eğitim veren lisans program sayıları, programların özellikleri, programların kontenjanları, eğitim/öğretime başlangıç/devam için asgari öğretim üyesi sayıları ve alanlarına ilişkin veriler değerlendirilmiştir. Bireyler ve Yöntem: Beslenme ve Diyetetik Lisans Programlarına ait program ve kontenjan sayılarına ilişkin değerlendirmeler, Türkiye Cumhuriyeti Öğrenci Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı (ÖSYM) sayfası Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi veri tabanından, “Sağlık Lisans Tamamlama” ve “Dikey Geçiş Sınavı” ile yerleşen öğrenci kontenjanları ve ön lisans programları adları ilgili web sitelerinden ve Eğitim/Öğretime Başlangıç/Devam İçin Asgari Öğretim Üyesi Sayıları ve Alanları YÖK Akademik web sitesinden elde edilmiştir. Bulgular: Beslenme ve Diyetetik Lisans Programları YKS-2022 sonuçlarına göre, 53 devlet, 49 vakıf (7’si Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde (KKTC)) olmak üzere toplam 102 üniversitede 116 program ve 6493 kontenjan ile eğitim vermektedir. YKS-2021’e göre toplam kontenjanın %9.3’ü (642 öğrenci) ve YKS-2022’ye göre toplam kontenjanın %8.4’ü (545 öğrenci) kadar öğrenci Sağlıkta Lisans Tamamlama ve Dikey Geçiş Sınavı ile yerleştirilmektedir. Tüm programlarda YKS-2022’ye göre en düşük başarı sıralaması 1.428.616, en yüksek başarı sıralaması 58.426’dır. Beslenme ve Diyetetik Lisans Programlarında eğitim ve öğretime başlangıç için asgari öğretim üyesi sayısı ve alanları bakımından kriteri sağlamayan 2021 yılında 47/101 program (%46.5), 2022 yılında 33/106 program (%31.1) bulunmaktadır. Sonuç: Beslenme ve Diyetetik Lisans Programlarının yaşadıkları sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştirilmeli, eylem planları hazırlanmalı ve ilgili birimlerle koordine bir şekilde çözüme yönelik girişimlerde bulunulmalıdır.

Recent studies suggest that shift working may trigger health issues through disrupted circadian rhythms and altered eating habits. This study aimed to examine the possible associations of shift work with sleep quality, diet quality and obesity-related parameters. This study was conducted with 150 males (75 shift and daytime workers) aged 24-50 years. Dietary intake was determined using the 24-hour recall method, and dietary quality was evaluated using the Healthy Eating Index-2010 (HEI-2010). Anthropometrical measurements and body composition were assessed. The Pittsburgh Sleep Quality Index was used to evaluate sleep quality. Fasting and postprandial glucose and insulin, and fasting lipid levels were analyzed. HOMA-IR was calculated, and blood pressure was measured. The total HEI-2010 score of shift workers (52.6 [45.4-58.8]) was lower than the daytime workers (55.9 [49.1-64.9]) (p = 0.016). Among individuals with good sleep quality, the total HEI-2010 score, seafood and plant proteins, fatty acids, and sodium scores were lower in shift workers compared to others (p < 0.05 for each). Non-obese shift workers had higher body weight, waist circumference, waist/hip ratio, VLDL-cholesterol, triglyceride, postprandial glucose, and insulin levels compared to daytime workers (p < 0.05 for each). This study demonstrates that shift working is associated with lower diet quality independent of sleep quality.