The production of rainfed crops in arid regions is an extremely difficult task, especially without tillage. In southern Kazakhstan, in 2020–2021, the approbation of various nutrition regimes for winter wheat grown in conditions of no-tillage rainfed lands has been studied. The effect of different doses and terms of application of growth stimulators, micronutrients, bio-fertilizers and mineral fertilizers, as well as their economic efficiency, was studied in ten variables. The use of a combination of growth stimulators and microfertilizers produced the highest grain yield and was the most cost-effective. The greatest value of the nominal net profit of 223.25 euro and 244.10 euro from one hectare was provided and calculated with the recommended target grain yield of 2.0 t/ha dose of mineral fertilizers, respectively; however, the production cost of one ton of grain in these treatments was also highest. Further research is continuing with a wider range and combination of amendments and various crops in a rainfed no-till winter wheat farm in southern Kazakhstan.

Мақалада дәнді дақылдардың даму кезеңдерінде қоректік элементтермен қамтамасыз ету мен топырақ құнарлылығын арттырудың ең тиімді жолы минералды тыңайтқыштар енгізу екендігі қарастырылады. Дақылдардың қоректенуінде топырақтағы азот мөлшерінің рөлі өте маңызды. Зерттеу нәтижесінде карбонатты күңгірт қара-қоңыр топыраққа енгізілген аммофос тыңайтқышы құрамындағы азоттың көктемгі нитрификация үрдісіне айтарлықтай әсер еткендігі әсіресе 3 себу мерзімінде (себу мерзімдері: І мерзім – 15 мамыр, II мерзім – 20 мамыр және III мерзім - 25 мамыр)анық көрінеді. Аммофос пен аммоний сульфаты бірге енгізілген 3-нұсқада тұқым себуге дейінгі нитратты азоттың мөлшері бақылаумен салыстырғанда айтарлықтай артқандығы анықталды. Дәнді дақылдардың түптену және масақтану кезеңдерінде барлық нұсқаларда топырақтағы нитраттың мөлшері көтеріңкі және жоғары деңгейде болды. Зерттеу нәтижелері бойынша нитрификация үрдісінің ең белсенді кезеңі маусым айында жүргендігін анық көруге болады. Ал топырақтағы жылжымалы фосфордың ең жоғары мөлшері, барлық себу мерзімдерінде, дәнді дақылдардың масақтану (32,56-37,89 мг/кг) кезеңінде сульфат аммонийін аммофоспен үйлестіре енгізген нұсқада болды. Масақтану кезеңінде түскен ылғал енгізілген тыңайтқыш құрамындағы фосфордың жылжымалылығына оң әсер етті. Зерттеу нәтижелері бойынша дәнді дақылдардың өнімділігі аймақтың климаттық жағдайына, топырақтағы қоректік элементтердің мөлшеріне, агротехникалық шараларға, дақылдың сортына және биологиялық ерекшеліктеріне тәуелді екендігі айқындалды.