Türkiye is one of the first regions where olives were domesticated, and olives reflect the country’s millennia-old agricultural and cultural heritage. Moreover, Türkiye is one of the leading nations in olive and olive oil production in terms of quality and diversity. This study aims to determine the current and future distribution areas of olives, which is important for Türkiye’s socio-economic structure. For this purpose, 19 different bioclimatic variables, such as annual mean temperature (Bio1), temperature seasonality (Bio4), and annual precipitation (Bio12), have been used. The RCP4.5 and RCP8.5 emission scenarios of the CCSM4 model were used for future projections (2050 and 2070). MaxEnt software, which uses the principle of maximum entropy, was employed to determine the current and future habitat areas of the olives. Currently and in the future, it is understood that the Mediterranean, Aegean, Marmara, and Black Sea coastlines have areas with potential suitability for olives. However, the model projections indicate that the species may shift from south to north and to higher elevations in the future. Analyses indicate that the Aegean Region is the most sensitive area and that a significant portion of habitats in the Marmara Region will remain unaffected by climate change.
With its millennia-long agricultural history, Olive (Olea europaea L.) is one of the most strategic crops of the Mediterranean basin and a key component of the Turkish economy. This study assessed the effects of climate change on the potential distribution of olive in Türkiye using machine learning-based species distribution models (SDMs). Analyses were conducted using the 1970–2000 reference period and future projections for 2041–2060 and 2081–2100 under the SSP2-–4.5 and SSP5–8.5 scenarios, incorporating bioclimatic variables as well as topographic factors such as elevation, slope, and aspect. The model showed strong predictive performance (AUC = 0.93; TSS = 0.77) and identified elevation, winter precipitation (Bio19), and mean temperature of driest quarter (Bio9) as the primary variables influencing the distribution of olive trees. Model results predict a significant shift in suitable areas for olive cultivation, both northward—from the traditional Aegean and Mediterranean coastal belt toward the Marmara and Black Sea regions—and upward in elevation into higher-altitude inland areas. High-suitability areas, which accounted for 4.4% of Türkiye’s land area during the reference period, are projected to decline to 0.2% by the end of the century under the SSP5–8.5 scenario. UNEP Aridity Index analyses indicate increasing aridity pressure on olive habitats. While 87.2% of suitable habitats were classified as sub-humid in the reference period, projections for 2081–2100 under SSP5–8.5 suggest that 40.1% of these areas will shift to dry sub-humid and 26.4% to semi-arid conditions.
Bu çalışma, MaxEnt modelleme aracı kullanılarak zeytinin (Olea europaea L.) dağılımında etkili olan biyoiklim değişkenlerini belirlemeyi ve yetiştiricilik için günümüzdeki potansiyel ile gelecekteki olası uygunluk modellerini oluşturmayı amaçlamaktadır. Günümüzdeki potansiyel habitat alanlarının belirlenebilmesi için yakın geçmişe (1970-2000) ilişkin biyoiklim değişkenleri kullanılmıştır. Gelecek tahminleri ise MRI-ESM2-0 modelinin SSP2-4.5 ve SSP5-8.5 emisyon senaryolarına dayalı olarak 2041-2060 ve 2081-2100 dönemlerine ait biyoiklim değişkenlerinden yararlanılarak yapılmıştır. Modelleme sonucunda, zeytinin dağılımına en fazla katkı sağlayan değişkenlerin Bio12 (yıllık yağış), Bio7 (yıllık sıcaklık değişim aralığı) ve Bio9 (en kurak 3 ayın ortalama sıcaklığı) olduğu belirlenmiştir. SSP2-4.5 ve SSP5-8.5 senaryolarından simüle edilen gelecek iklim modelleri, genel olarak günümüzle kıyaslandığında, uygun alanların gelecekte daha yüksek rakımlı alanlara ve kuzey yönüne doğru kayma olasılığı gösterebileceğini tahmin etmektedir. Ayrıca daha önce zeytin yetiştiriciliğine elverişsiz olan bazı alanların, gelecek dönemlerde daha uygun hale gelebileceğini öngörmektedir. Özellikle, ilerleyen yıllarda Karadeniz ve Marmara kıyılarının zeytin yetiştiriciliği için daha elverişli hale gelmesi beklenmektedir. İklim değişikliğinin zeytin üzerindeki zorlayıcı etkilerini hafifletmek ve sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla iklim değişikliğine uyum stratejilerinin geliştirilmesi ve uygulanması önemlidir. Bu doğrultuda, çalışmada sulama ve toprak yönetimi, çeşit seçimi, hastalık ve zararlılarla mücadele, hasat teknikleri, teknoloji kullanımı ve eğitim gibi faktörler ele alınmış ve uyum stratejileri açısından değerlendirilmiştir.
Sanayi devriminden bu yana küresel olarak gerçekleşen ısınma etkisi, insan toplumlarını tehdit ettiği gibi birçok flora ve fauna yaşamını da tehdit etmektedir. Bu nedenle iklim değişikliği ve yol açtığı küresel ısınma, günümüzde karşı karşıya olduğumuz önemli çevresel sorunlardan biri olarak kabul edilmektedir. Küresel iklim değişikliğinin yol açtığı etkiler, yer yüzünün farklı coğrafyalarında farklı şekillerde hissedilmektedir. Örneğin, Türkiye ve özellikle de güney bölgeleri sahip olduğu coğrafi konum itibariyle iklim değişikliğine karşı savunmasız ülkeler arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, Güneydoğu Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde yer alan Dicle Bölümünün bir yöresi olan Diyarbakır Havzasında (Diyarbakır Çanağı Yöresi), sıcaklık eğilimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında, çalışma alanında dağılış gösteren Batman, Diyarbakır, Ergani ve Siirt meteoroloji istasyonlarının 1964-2023 yıllarına ait yıllık ve mevsimlik ortalama sıcaklık, ortalama maksimum sıcaklık ve ortalama minimum sıcaklık kayıtlarına trend analizleri uygulanmıştır. Bu analizler Mann-Kendall Testi, Spearman’s RHO Testi, Mann-Kendall Mertebe Korelasyon Testi ve Sen’s Trend Yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen trend testlerine göre, tüm istasyonların yıllık ortalama sıcaklıklarında ve yıllık ortalama maksimum sıcaklıklarında istatistiksel olarak anlamlı ısınma eğilimleri tespit edilmiştir. Yıllık ortalama minimum sıcaklıklarda ise sadece Ergani ve Siirt istasyonlarında istatistiksel olarak anlamlı ısınma eğilimleri tespit edilmiştir. Tüm istasyonların yaz mevsimi ortalama sıcaklıklarının kuvvetli ısınma eğilimi gösterdiği belirlenmiştir.
Heyelan önleme ve risk azaltma stratejilerinin temel yapı taşını oluşturan heyelan duyarlılık analizleri, sahaya ait fiziksel parametreleri değerlendirerek tehdit altındaki alanların önceden belirlenmesine imkan tanır. Bu çalışma kapsamında, makine öğrenmesi algoritmaları aracılığıyla Akçasu Dere Havzası’nın heyelan duyarlılık potansiyelinin modellenmesi ve bu duyarlılığın mekânsal dağılımının ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda belirlenen 10 farklı bağımsız değişken temel alınarak; Rastgele Orman (RF), Destek Vektör Makineleri (DVM), Lojistik Regresyon (LR), Yapay Sinir Ağları (YSA) ve Maksimum Entropi (MaxEnt) gibi makine öğrenmesi algoritmalarıyla heyelan duyarlılık modelleri üretilmiştir. Hazırlanan heyelan duyarlılık haritaları düşük, orta, yüksek ve çok yüksek şeklinde dört sınıfa ayrılmıştır. Model sonuçları, heyelan envanteri ve AFAD verileriyle çakıştırılarak sahadaki gerçek kütle hareketleriyle uyumu sayısal olarak ortaya konulmuştur. Model çıktıları, Akçasu Dere Havzası’nda heyelan duyarlılığının orta çığırda yer alan ve akarsular tarafından derince yarılmış platoluk sahalarda kümelendiğini göstermektedir. Bu alanlar aynı zamanda antropojenik (insan kaynaklı) baskıların da en üst seviyeye ulaştığı bölgeleri temsil etmektedir. Aktif kütle hareketlerinin gözlemlendiği Çayyaka, Çayyaka (Kümlük), Dipsizgöl, Hamidiye (Gençali), Hayriye, İclaliye, Kestanealanı, Konurlar, Lütfiye ve Muratbey kırsal mahalleleri yüksek duyarlılık bölgeleri içerisinde yer almaktadır. Bu tür afetlerin zararlarının minimize edilmesi amacıyla; yüksek duyarlılıklı sahaların imar planlarında yerleşime kapatılması ve bu bölgelerdeki mevcut yapıların kademeli olarak tahliyesi önerilmektedir. Yerleşimin sürdüğü orta ve yüksek duyarlı alanlarda ise geoteknik iyileştirmeler (fore kazık, ankraj vb.) ve drenaj sistemleriyle entegre edilmiş teraslama çalışmaları titizlikle uygulanmalı; yamaç dengesini korumak için kontrolsüz mühendislik müdahaleleri denetim altına alınmalıdır.