Artykuł ma charakter koncepcyjno-metodologiczny, a jego celem jest próba rekonstrukcji dynamiki zmian w systemie rodzinnym z wykorzystaniem metody biograficznej. Kanwę teoretyczną stanowią podejścia wywodzące się z konstruktywizmu i konstrukcjonizmu społecznego, systemowe rozumienie rodziny oraz koncepcje biograficznego uczenia się. Rodzina jest rozumiana jako system społeczny podlegający zasadom całościowości oraz autopojezy, które wyznaczają ramy i możliwości jego rozwoju. Wprowadzono autorską kategorię „biografii rodzinnej”, która oznacza zwielokrotnioną (będącą czymś więcej niż sumą biografii jednostkowych) nieskończoną (re)konstrukcję wynikającą z napięcia między biegiem życia rodziny a opowieścią o historii życia rodziny. Zastosowanie biografii rodzinnej jako sposobu opisu rzeczywistości systemowej (z uwzględnieniem jej nieoczywistej dynamiki) oraz jako wyznacznika zbierania i analizowania danych empirycznych jest nową możliwością w pedagogicznych badaniach rodzin.
1 June 2020 in Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne
Artykuł przedstawia wyniki stanowiące część szerszych badań międzypokoleniowych na temat ważnych, znaczących wydarzeń biograficznych. Narracje osób badanych zostały poddane analizie przez pryzmat wyłonionych w literaturze kryteriów odnoszących się do tzw. krytycznych wydarzeń życiowych (m.in. nagłość zdarzenia i nieprzewidywalności jego skutków, potencjalna dwuwartościowość, rodzaj i charakter zmian życiowych, jakie są efektem zmagania z tym zdarzeniem). Autorki podejmują próbę zrekonstruowania najbardziej typowych krytycznych wydarzeń życiowych i ich znaczenia w biografiach seniorów. Perspektywa temporalna (schyłek życia, czas podsumowań) służy refleksyjnej narracji i czyni ją tym samym wartościową dla egzemplifikacji możliwych (potencjalnych) skutecznych i nieskutecznych strategii życiowych, poczucia jakości życia oraz podstawę budowania mądrości życiowej.
The purpose of this study was to analyse women’s perceptions of their transition to motherhood in the late decades of their female adulthood. The research problem was whether and to what extent the meaning of the transition to motherhood changes for women from different birth cohorts. Our sample included mothers from two generational cohorts: 50 women in middle adulthood (M = 47.66), and 52 women in late adulthood (M = 69.35). The results were analysed using qualitative data analysis methods, including frequency analysis and qualitative narrative analysis. Based on the analyses, the category of transition to motherhood was found to be a standard feature for all the women studied in middle and late adulthood. In both older generations, some women recalled the birth of their first child as a coping with change. Indicators of criticality were extracted from their narratives: potential bivalence, the unpredictability of consequences, and longevity of life changes. The results showed that the generation of women in late adulthood exhibited significantly fewer difficulties related to their own motherhood. The semantic dominant of the narratives studied is motherhood as taking responsibility for another person.
Tom 9 z serii „Biografia badanie biografii” dotyczy refleksji i badań koncentrujących się wokół sytuacji trudnych, jakich doświadcza człowiek w ciągu swego życia. Tom zawiera 15 tekstów, w których autorzy prezentują wyniki swych badań, które są powiązane z tym zagadnieniem, w odniesieniu do szczegółowych zakresów ludzkich doświadczeń w obrębie życia: rodzinnego, macierzyństwa, choroby, samotności. W tomie tym znajdują się także opracowania bazujące na analizie opublikowanych biografii wybitnych osób. Tom w znaczny sposób poszerza wiedzę naukową, w szczególności pedagogiczną, dotyczącą doświadczania przez człowieka sytuacji trudnych, na bazie materiałów biograficznych
Celem artykułu jest opisanie różnic w postrzeganiu przez kobiety przejścia do macierzyństwa na różnych etapach dorosłości. Problem badawczy dotyczył tego, czy i w jakim stopniu zmienia się znaczenie przejścia do macierzyństwa dla kobiet z różnych kohort urodzeniowych. Próba badawcza obejmowała matki z trzech kohort pokoleniowych: 50 kobiet we wczesnej dorosłości (M = 27,5), 50 kobiet w średniej dorosłości (M = 47,66) i 52 kobiety w późnej dorosłości (M = 69,35). Wyniki analizowano za pomocą jakościowych metod analizy danych, w tym analizy frekwencyjnej i jakościowej analizy narracyjnej. Na podstawie przeprowadzonych analiz stwierdzono, że kategoria przejścia do macierzyństwa jest cechą wspólną dla wszystkich badanych kobiet – we wczesnej, średniej i późnej dorosłości. W obu starszych pokoleniach niektóre kobiety wspominały narodziny pierwszego dziecka jako radzenie sobie ze zmianą. Z ich narracji wyodrębniono wskaźniki krytyczności: potencjalną ambiwalencję, nieprzewidywalność konsekwencji i długowieczność zmian w życiu. Wyniki pokazały, że pokolenie kobiet w późnej dorosłości wykazywało znacznie mniejsze trudności związane z własnym macierzyństwem. Dominantą semantyczną badanych narracji jest macierzyństwo jako branie odpowiedzialności za drugiego człowieka.
Znamienną cechą polskiej andragogiki dziś, w XXI wieku, jest włączanie w jej obszar badawczy transdyscyplinarnego dyskursu podejmowanego w zakresie nauk społecznych i humanistycznych, dotyczącego procesów uczenia się człowieka dorosłego. Z treści zawartych w tej publikacji [...] wynika, że poczynając od lat 80. XX wieku, zauważalny jest w polskiej andragogice zwrot ku badaniom jakościowym, które wśród badań empirycznych w XXI wieku zaczynają przeważać [...]. [...] badacze zjawisk mieszczących się w przedmiocie badań andragogiki [...] tworzą już specyficzne środowisko naukowe, otwarte, bardziej demokratyczne, transdyscyplinarne, realizujące ideę „niewidzialnego koledżu”, jak to określa Zbyszko Melosik [...] włączając w skład tego środowiska, poza znany i znaczącymi dla dyscypliny naukowcami, także osoby na początkowych etapach swojej naukowej kariery, badaczy andragogów i badaczy reprezentujących inne dyscypliny naukowe. W andragogice ostatnich dwóch, trzech dekad można dostrzec przesunięcie „z metody na badacza”. To bardzo ważna zmiana paradygmatyczna, która pociąga za sobą jakościowy charakter badań. [...] Na badacza (a nie na metodę) spada odpowiedzialność za planowanie, realizację i efekty procesu badawczego, które są weryfikowane w naukowym dyskursie. Jest to cena za jego wolność, twórczość i możliwość realizacji pasji naukowej według miary swej umysłowości. Badania jakościowe wymagają odwagi, a prezentacja wyników własny naukowych dociekań wiąże się z niepewnością ich uznania przez innych badaczy. Fragmenty z Wprowadzenia