This work is devoted to modeling the motion of a dispersed phase in a gas flow in two cases: i) the dynamic characteristics of the gas flow (velocity components, stream functions and vorticity, ii) are found by numerically solving the Navier-Stokes equations with the subsequent construction of the droplet trajectory; study of the coalescence of droplets in a given model gas flow with analysis of the swarming of dispersed particles. In the first approach, the size and location of vortex and stagnant zones in a channel with a streamlined plate and with a turning flow are determined by numerically solving the equations of gas dynamics in Helmholtz variables. To study the coalescence of drops that occurs when the trajectories of two or more drops come into contact, a second approach has been developed-a computer model of inertial swarming in dispersed systems using the Delphi10 programming environment based on stochastic lattice algorithms and computable lattice enlargement. This approach is needed to pre-define the media flow rate profile. Also in this article, were analyzed the grouping and redistribution of particles for the manifestation of the "swarm of drops" effect.

In the radio telemetry systems of spacecraft, various data compression methods are used for data processing. When using any compression methods, the data obtained as a result of compression is formed randomly, and transmission over radio communication channels should be carried out evenly over time. This leads to the need to use special buffer storage devices. In addition, existing spacecraft radio telemetry systems require grouping of compressed data streams by certain characteristics. This leads to the need to sort compressed data by streams. Therefore, it is advisable to use associative buffer storage devices in such systems. This article is devoted to the analysis of the processes of formation of output streams of compressed data generated at the output of an associative storage device (ASD). Since the output stream of compressed data is random, queue theory and probability theory are used for analysis. At the same time, associative memory is represented as a queue system. Writing and reading in an ASD can be interpreted as servicing orders in a queue system. The purpose of the analysis is to determine the characteristics of an associative storage device (ASD). Such characteristics are the queue length M{N} in the ASD, the deviation of the queue length D{N} in the ASD and the probability $p_n$ of a given volume $n$ of compressed data in the ASD (including the probability of emptying and the probability of memory overflow). The results obtained are of great practical importance, since they can be used to select the amount of memory of an associative storage device (ASD) when designing compression devices for telemetry systems of spacecraft.

A method for evaluating carbon oxide concentration in high-temperature combustion processes is presented. The paper offers an optimizing control problem for fuel combustion process using a...

The computation of the trace of the Fisher information matrix in this work is carried out in terms of the sensitivity functions of the output variables. It is essential that the computation of the corresponding sensitivity functions is performed in a feedback loop, which leads to the application of a dynamic programming method that differs from the standard scheme. The difference lies in the need to solve a system of linear algebraic equations in the synthesis of the control sequence. The use of such a control synthesis scheme in the work is justified, and necessary and sufficient conditions for the existence and uniqueness of the solution of the specified system are obtained. The distribution of the energy of identification signals between more and less important parameters of the model is varied by changing the weighting factors. It is proposed to impose an additional constraint on the trace of Fisher's information matrix on the control sequence synthesized on the basis of the principle of deterministic equivalence. Осы жұмыста Фишердің ақпараттық матрицасының ізін есептеуі шығыс айнымалыларының сезімділік функциялары тұрғысынан жүзеге асырылады. Сезімділіктің тиісті функцияларын есептеуі кері байланыс тізбегінде жүзеге асырылады, бұл стандартты схемадан өзгеше динамикалық бағдарламалау әдісін қолдануға әкеледі. Айырмашылығы басқару тізбегін синтездеу кезінде сызықтық алгебралық теңдеулер жүйесін шешу қажеттілігінде жатады. Жұмыста мұндай басқару синтезінің схемасын қолдану негізделген, сонымен қатар осы жүйенің шешімінің болуы мен бірегейлігі үшін қажетті және жеткілікті жағдайлар алынды. Модельдің маңызды немесе аз маңызды параметрлері арасында сәйкестендіру сигналдарының энергиясын бөлуі салмақ коэффициенттерін өзгеру арқылы өзгереді. Фишердің ақпараттық матрицасының ізіне қосымша шектеу қою үшін детерминистік эквиваленттік принцип негізінде синтезделген басқару тізбегі ұсынылады. Вычисление следа информационной матрицы Фишера в настоящей работе производится в терминах функций чувствительности выходных переменных. Существенно, что вычисление соответствующих функций чувствительности производится в контуре обратной связи, что приводит к применению метода динамического программирования, отличающегося от стандартной схемы. Различие заключается в необходимости решения системы линейных алгебраических уравнений при синтезе управляющей последовательности. Применение такой схемы синтеза управлений в работе обосновано, а также получены необходимые и достаточные условия существования и единственности решения указанной системы. Распределение энергии идентифицирующих сигналов между более и менее важными параметрами модели варьируется путем изменения весовых коэффициентов. Предложено на управляющую последовательность, синтезируемую на основе принципа детерминированной эквивалентности наложить дополнительное ограничение на след информационной матрицы Фишера.

Шымкент қаласының Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы корпустарының бірінің электрлік тұтынуын болжау нәтижелері ұсынылды. Оқу орындарының ерекшелігіне байланысты (оқу жылы аралықта электрлікэнергиясын біркелкі тұтынбауы) электрлік тұтынуды басқару жүйесін жетілдіру қажет. Электрлік энергиясын басқару процесінде шешім қабылдаудың тиімділігін арттыру әдістерінің бірі-жоспарлау. Алайда, жоспарлау нәтижесін қамтамасыз ету үшін, бухгалтерлік есеп пен егжей-тегжейлі талдау қажет. Жыл бойына ай сайынғы тұтыну шығындары туралы деректерді жедел есепке алу кезінде, оқу корпусының электрлік тұтынуын болжау бүкіл мекеменің электрлік тұтынуын жүйелік деңгейде басқаруға мүмкіндік береді. Электрлік энергиясын тұтынуға әсер ететін негізгі фактор-маусымдық. Тұтынудағы маусымдық даму тенденциясын анықтайды, бірақ электрлік энергиясын тұтынудың нақты болжамын құру үшін бір қатар басқа факторларды да ескеру қажет. Мұндай факторларға мыналар жатады: білім алушылар контингентінің азаюына байланысты оқу орнының электрлік тұтынуының төмендеуі, университеттің ғылыми қызметінің төмендеуі, зертханалық жұмыстарды электрлік энергиясын аз тұтынуды талап ететін практикалық және семинарлық сабақтарға ауыстыру. Сондықтан зерттеудің өзекті бағыты электрлік тұтынуды болжаудың қолданыстағы әдістерін бейімдеу және жаңа әдістерін әзірлеу болып табылады. Бұл жұмыстың мақсаты қосымша модель бойынша оқу орындарының электрлік энергиясын тұтынуын талдау және болжау болып табылады. 2023 жылғы электрлік энергиясын тұтынудың нақты деректері бойынша маусымдық ауытқуларды ескере отырып, қосымша модель жасалды. Есептеу Excel бағдарламасының құралдарын қолдану арқылы жүзеге асырылды. Алынған қосымша модель уақыт қатарына байланысты электрлік энергиясын тұтынудың 80% өзгеруін түсіндіреді. Кілтті сөздер: аддитивті модель, талдау, болжау, электрқуаты, модельдеу.

Шымкент қаласындағы «Химфарм» АҚ кәсіпорындағы оқу орталығында «MPS PA Compact-Workstation» атты оқу-зертханалық стендте кәдімгі сарысояу шөбінен экстракт алу процесі автоматтандырылған. Экстрагенттің деңгейін тиімді реттеу үщін Р, РI, РID-реттегіштердің айырмашылықтар мен артықшылықтары қарастырлған, нәтижелері график арқылы көрсетілген. Зерттеу нәтижесінде экстракция процесін автоматтандыру үшін PID-реттегіш ұсынылған және PID-реттегіштің коэффициенттері пропорционалдық (P), интегралдық (I) және дифференциалдық (D) есептеліп анықталынған. Кәдімгі сарысояу (Xanthium strumarium L.) шөбінің жоғары конценртациядағы йодын сақтау үшін дәрілік препарат ретінде экстракт алынуы керек. Себебі дәрілік өсімдіктің ең басты ерекшелігі – бұл денеге жақсы сіңірілетін йодтың жоғары концентрациясының болуында. Экстракт алу технологиялық процесті экстракция деп атайды. Экстракция экстрактор деп аталатын аппараттың орындалады. Технологиялық процес барысында материалдық тепе-теңдік сақталып, экстрагент біркелкі жылдамдықпен дәрілік өсімдік шикізатына жіберілуі өте маңызды. Сондықтан экстракция үздіксіз жүру үшін деңгейді бақылау, әрі реттеу керек. Ал қалған параметрлер тек бақыланып отырса жеткілікті. Сол себептен экстракция үдерісін автоматтандыру деңгей параметрін реттеумен жүзеге асырылады. Түрлендіргіштер мен датчиктер‬ден келет‬ін ақпарат‬ты қабылдау‬ға жә‬не өңдеу‬ге, соны‬мен қа‬т‬ар басқару сигналдар‬ын беру, ақпарат‬ты оператор станциясы‬на жет‬‬кізу міндеттер‬ін контрол‬л‬ер атқара‬ды. Жұмыс станциясын‬да орнатыл‬ған бағдарламаланат‬ын логика‬лық контрол‬л‬ер – SIMAT‬IC S7313С. Кілт‬ті сөздер: Кәдім‬‬гі сарысояу, экстрагент, экстракция, MPS PA Compact-Worksta‬‬tion, деңгей датчи‬гі, PID-реттегіш.