Streszczenie Przedmiot badań: Choroby nowotworowe to jedne z głównych przyczyn zgonów na świecie, z milionami nowych przypadków każdego roku. Pomimo znacznego postępu w nauce i szeroko zakrojonych badań, nowotwory wciąż pozostają poważnym wyzwaniem dla zdrowia publicznego i znacznym obciążeniem dla pacjentów, ich rodzin oraz społeczeństwa. Wraz z rozwojem wiedzy na temat przyczyn, przebiegu i zmian jakie towarzyszą chorobom nowotworowym ewoluuje również podejście do diagnostyki, leczenia i zapobiegania chorobie. Dla opracowania nowych, skutecznych metod leczenia nowotworów niezwykle istotne jest poznanie złożonych mechanizmów leżących u podstaw rozwoju i progresji choroby. Bardzo obiecujące wydają się tu terapie ukierunkowane na konkretnego pacjenta pozwalające na precyzyjne usuwanie nieprawidłowych komórek z równoczesnym ograniczeniem skutków ubocznych terapii. Personalizowanie terapii wymaga uwzględnienia heterogenności chorób nowotworowych i dostosowania leczenia do indywidualnego profilu pacjenta. W tym zakresie dużą pomocą mogą okazać się trójwymiarowe (3D) hodowle in vitro - zarówno do indywidualnej oceny charakteru nowotworu, możliwości wyboru najlepszej metody jego eliminacji, oceny wrażliwości na określone leki lub indywidualnego podejścia terapeutycznego, jak również i na etapie badań podstawowych czy przedklinicznych dotyczących bardziej uniwersalnych metod leczenia. Cel badań: Celem pracy jest przedstawienie wielokierunkowych możliwości wykorzystania hodowli 3D w badaniach poświęconych opracowywaniu terapii przeciwnowotworowych pacjentów onkologicznych, w tym terapii personalizowanych. Metodyka wyszukiwania i doboru piśmiennictwa: Przegląd piśmiennictwa prowadzono za pomocą wyszukiwarek: PubMed, Google Scholar, Wiley Online Library i Web of Science, korzystających z bazy MEDLINE. Wyszukiwano publikacje zawierające słowa kluczowe: “cell culture techniques, three dimensional”, “organoids”, “drug evaluation, preclinical”, “precision medicine". Zestawienia aktualnie prowadzonych oraz zakończonych już badań klinicznych w zakresie wykorzystania hodowli komórkowych 3D w ocenie skuteczności działania leków przeciwnowotworowych dokonano na podstawie danych dostępnych w bazie ClinicalTrials.gov. Wyniki: Wykorzystanie konkretnych modeli trójwymiarowych (3D) hodowli komórkowych w badaniach przedklinicznych zależy od celu badań i stopnia ich zaawansowania. Proste modele 3D mogą być wykorzystywane jako alternatywa dla stosowanych obecnie dwuwymiarowych (2D) hodowli komórkowych w wysokoprzepustowych badaniach przesiewowych leków, które pozwalają wyłonić spośród ogromnej liczby potencjalnych leków przeciwnowotworowych te, które wykazują najsilniejsze działanie cytotoksyczne względem komórek nowotworowych. Z kolei bardziej złożone modele 3D pozwalają uwzględnić w badaniach, istotne z punktu widzenia progresji guza nowotworowego, oddziaływania komórek nowotworowych z komórkami podścieliska i elementami macierzy pozakomórkowej, które równocześnie pełnią kluczową rolę w odpowiedzi zmiany nowotworowej na zastosowane leczenie. Istotne jest uwzględnienie w modelach badawczych roli nowotworowych komórek macierzystych. Badania prowadzone w zakresie medycyny personalizowanej ukierunkowane są przede wszystkim na wykorzystanie modeli 3D do przewidywania osobniczej wrażliwości pacjenta na działanie leków przeciwnowotworowych. Pozwala to nie tylko dobrać najskuteczniejszy dla danego pacjenta schemat leczenia, ale niejednokrotnie pozwala również uniknąć wyniszczających organizm skutków ubocznych terapii. Ponadto hodowle 3D wyprowadzone bezpośrednio z guza nowotworowego pacjenta mogą posłużyć jako model badawczy dla nowo opracowywanych leków onkologicznych lub repozycjonowania leków o dobrze już scharakteryzowanym mechanizmie działania. Wnioski: Trójwymiarowe (3D) hodowle komórkowe wydają się niezwykle istotnym ogniwem w procesie opracowywania i wprowadzania leków przeciwnowotworowych do terapii pacjentów onkologicznych. Aby w pełni wykorzystać szeroki wielokierunkowy potencjał modeli trójwymiarowych w badaniach przedklinicznych leków i przeciwnowotworowej terapii personalizowanej niezbędne jest opracowanie i wdrożenie znormalizowanych protokołów i technik automatyzacji hodowli modeli 3D konkretnych typów nowotworów, z uwzględnieniem długoterminowych metod hodowli w warunkach dynamicznych, takich jak systemy mikroprzepływowe.