Background and Aim: Biochemical blood testing is the main diagnostic indicator of the clinical condition of highly productive animals and a method of determining changes in metabolic disorders. This study focuses on metabolic changes (ketosis), which are of the utmost importance in the assessment of the health status of animals, as well as differences in intergroup characteristics. The main focus of this study is to demonstrate the influence of subclinical ketosis in highly productive cows on changes in biochemical blood parameters during different physiological periods to further prevent this disease, adjust feeding rations, and prevent premature culling of animals. This study aimed to evaluate and establish changes in the biochemical status dynamics of highly productive cows with metabolic disorders in an industrial livestock complex. Materials and Methods: Blood samples were systematically collected from highly productive cows of the Simmental breed (n = 60) and served as the primary material for subsequent analyses. Each methodological step was designed to ensure evaluation of the metabolic changes associated with post-calving adjustments in highly productive dairy cows. This study employed a comprehensive approach integrating clinical assessments, laboratory analyses, biochemical evaluations, instrumental measurements, and statistical analyses. Results: A biochemical blood test showed that the number of ketone bodies in the experimental group exceeded the norm, varied depending on the physiological state of the animals, and ranged from 0.89 to 1.45 mmol/L. At 10 days after calving, the highest indicator was 1.45 ± 0.05 mmol/L. This indicator was 1.05 mmol/L higher than that in the control group and exceeded the norm by 0.95. Conclusion: Excess ketone bodies in the blood of animals led to accumulation in urine and milk, indicating a disturbance in metabolic processes in the body and a decrease in the quality of animal husbandry products. The sample size and the focus on a single breed from one geographical location may limit the generalizability of the findings. Further research should explore the mechanistic bases of ketosis development, potentially integrating genomic and proteomic approaches to understand the genetic predispositions and molecular pathways involved. Keywords: biochemical composition of blood, ketone bodies, liver dystrophy, metabolism, phospholipids.

One of the main challenges in modern animal husbandry in North Kazakhstan is ensuring an uninterrupted supply of sufficient fodder crops. This research, conducted from 2019 to 2023, aimed to develop strategies for cultivating environmentally sustainable fodder crops capable of providing a stable fodder crop base under the changing climatic conditions of the North Kazakhstan region. The studies included analysis of air temperature and precipitation data as well as monitoring of fodder grass mixtures within a green fodder conveyor system. Different sowing dates for fodder crops and mixtures were selected for the development of the conveyor system. The range of experimental variants included fodder crops and their mixtures from various botanical families. The experiment involved both perennial (alfalfa and festulolium) and annual (corn, pea, sunflower, Sudan grass, oats, and rapeseed) crops. The highest green mass yields were achieved by the following variants: fodder crops of corn + pea—74.40 c/ha; mixtures of annual legume–grass crops in the pea + oats variant of the first sowing date—43.64 c/ha; Sudan grass + pea—45.72 c/ha; mixtures of perennial grasses in the second utilization term of alfalfa + festulolium—64.9 c/ha; and rapeseed sown at the first sowing date—46.61 c/ha. In terms of crude and digestible protein content, the best among the annual grass variants was the mixture of Sudan grass and pea (crude protein—33.59 g/kg, digestible protein—24.5 g/kg), and the best among the perennials was the variant of the first utilization term (crude protein—50.42 g/kg, digestible protein—38.2 g/kg). Regarding metabolizable energy content, the annual crop variant of corn + pea had a yield of 1.92 MJ/kg, and in the perennial variant, the mixture of alfalfa and festulolium in the first utilization term had a yield of 2.68 MJ/kg. Such an approach to creating green fodder conveyors can be crucial for developing effective strategies for adapting agriculture to climate change, including the selection of promising fodder crops and optimization of their placement. The results obtained can contribute to enhancing the productivity and sustainability of agricultural production in the North Kazakhstan region.

Low forage productivity of natural grasslands remains a major limitation for sustainable livestock production in the forest–steppe zone of Northern Kazakhstan, highlighting the need for high-yield, locally adapted forage systems. This study evaluated nine forage agrophytocenoses, including perennial grasses and legume–grass mixtures, established in 2024 and assessed over two growing seasons on leached chernozem soils. Plant height, stand density, and biomass yields were quantified at optimal harvest stages, with statistical differences tested using one-way ANOVA and Tukey’s HSD (p < 0.05). Legume-containing agrophytocenoses consistently outperformed natural grass cover and grass monocultures in canopy development and biomass accumulation. The highest productivity was achieved in Lolium multiflorum + Medicago sativa (I+A), Medicago sativa + Festuca arundinacea (A+TF), and Onobrychis viciifolia + Festulolium + Phleum pratense (S+F+T), reaching up to ~19.66 t ha⁻¹ green biomass and ~5.24 t ha⁻¹ dry matter. In contrast, Agropyron cristatum monoculture yielded minimally during establishment, while ryegrass mixtures with annuals declined in the second year. Optimized legume–grass agrophytocenoses represent the most productive and agronomically reliable strategy to enhance forage supply and improve environmental resilience in Northern Kazakhstan.

Аннотация Научные исследования и практический опыт показывают, что при улучшении сенокосно-пастбищных угодий, их продуктивность резко повышается, а себестоимость пастбищного корма примерно в 3-4 раз ниже, чем получаемых в полевом кормопроизводстве. Применение этих мероприятий имеет особое значение для Северного Казахстана, где климатические условия и почвы наиболее благоприятны для роста и развития многолетних культур, что позволяет создавать высокоурожайные сеяные травостои длительного продуктивного долголетия, что значительно может повысить эффективность кормовых угодий. В данной статье приведены результаты исследований для бесперебойного кормления животных высококачественным зеленым кормом, с целью которого был разработан зеленый конвейер с учетом чередования культур и их смесей, разных по срокам созревания, при этом соблюдались оптимальные сроки их скашивания от 5-30 дней. При этом в смесях обязательно наличие бобового компонента для повышения сбалансированности получемых кормов. Также обосновывается создание сенокосно-пастбищного конвейера из однолетних и многолетних кормовых культур для производства богатых энергетической и протеиновой питательностью кормов в условиях степной и лесостепной зоны Северного Казахстана. Результаты исследования показали, что высокая урожайность отмечена в посевах кукурузы, сорго-суданкового гибрида и сорго – 145,1; 112,3 и 110,7 ц/га соответственно. Наименьшая урожайность зеленой массы среди вариантов пастбищного использования была у костреца прошлых лет – 45,7 ц/га. Среди вариантов сенокосного использования наименьший урожай сформировали варианты гороха – 49,7 ц/га и смесь вики с овсом – 58,2 ц/га.  

Мақалада Солтүстік Қазақстан облысы аудандарының біріндегі орман жолақтарының қазіргі жағдайы қарастырылады. Қолданыстағы зерттеу әдістеріне сәйкес орман жолақтары учаскелерінің сүрекдіңінің құрамы, оның қазіргі жағдайы анықталды. Зерттеу барысында желектің пішінінің ерекшеліктеріне, оның жалпы жағдайына және қурау дәрежесіне назар аударылды. Сондай-ақ орман жолақтарына жалпы жай-күйіне баға берілді. Мақалада орман жолақтарының екі учаскесіндегі сау ағаштардың жалпы пайызының көрсеткіші келтірілген. 1-учаске бойынша сүрекдің 100% ауыстыруды қажет етпейтін сау ағаштардан тұрады. 2-учаске бойынша зақымдалған ағаштардың үлесі 58,9% құрайды. Бұл желектің қурауының әртүрлі дәрежесі бар және ауыстыруды қажет ететін ағаштар. Орман жолақтарының зерттелген учаскелері қазіргі уақытта олардың тығыздығы төмен және сирек кездесетіндігіне, сондай-ақ көптеген ағытылудың болуына байланысты өздерінің егістік қорғау функцияларын орындамайды. 1-учаске өзінің жас көрсеткіштері бойынша сүрекдіңді қалыптастыру сатысына, ал 2-учаске өз дамуында ауытқу деңгейіне жеткен. Орман жолақтардың осы учаскесінің ауытқу деңгейі оның жас ерекшеліктеріне де, күтімнің толық болмауына да байланысты. Орман жолақтарына күтімнің болмауы, сондай-ақ осы жерде орналасқан тастанды ауылшаруашылық жерлері орман жолақтарының екі жағында да бальзамдық теректің өскіндерінің таралуына әкелді. Негізгі болып табылатын, орман жолақтарының зерттелген учаскелерінің бірі, егістік қорғау функцияларын қалпына келтіру үшін қураған және зақымдалған ағаштарды ауыстыру арқылы оны қайта құру (58,9%-ға) қажет. Орман жолақтары учаскелерінің құрылымын ретке келтіру, оларды жырту және уақтылы тазалауды ұйымдастыру талап етіледі.

Рациональное использование пастбищ, снижение степени деградации. Увеличение сбора бобового компонента в пастбищном корме. Исследования проводились в ТОО «Сервис ЖАРС» Кызылжарского района, Северо-Казахстанской области. Для исследования были варианты опыта с различным сочетанием бобовых и злаковых культур. Агротехника заключалась в разделке дернины малопродуктивного (с урожайностью менее 5 ц/га зеленой массы) участка и последующей подготовкой почвы к посеву травосмесей. Учет определялся укосным методом в четырех кратной повторности рамкой площадью 1 м², густота определялась 2 раза после всходов и перед стравливанием. Наивысшую урожайность в среднем за годы исследований обеспечил первый вариант опыта бобово злаковой смеси люцерна синяя + фестулолиум 59,4 ц/га зеленой массы с выходом в пересчете на сено 19,9 ц/га, наименьшая средняя урожайность отмечена в четвертом варианте с трех компонентной травосмесью донник белый + кострец + тимофеевка – 33,3 и 11,7 ц/га соответственно. В связи с этим, применение проведенных мероприятий позволяет создавать высокоурожайные сеяные травостои длительного продуктивного долголетия, что значительно может повысить эффективность кормовых угодий и представляет научный и практический интерес.