Бұл мақалада жоғары оқу орындарында жобалық оқытуға (PBL) көшуді жеңілдетудегі Jira жүйесінің шешуші рөлі зерттеледі. Жобалық оқыту дәстүрлі білім беру тәжірибесінде өзгеріс жасау мүмкіндігі бар студентті оқытуға бағытталған педагогикалық тәсіл ретінде пайда болды. Жоғары оқу орындарында жобаға бағытталған оқытуға көшу бірлескен жұмысты жеңілдету, тапсырмаларды оңтайландыру және жобаның табыстылығын қамтамасыз ету үшін тиімді жобаларды басқару құралдарын қажет етеді. Бұл мақала жоғары білім беру жүйесін жаңғырту және жобалық оқытуға көшу контекстінде Jira жүйесін зерттеудің маңызды рөлін, маңыздылығын және қажеттілігін зерттейді. Жобаны басқарудың сенімді мүмкіндіктерімен танымал Jira жүйесі жоғары оқу орындарында бірлескен, жобаға бағытталған оқыту тәжірибесін жеңілдетуде үлкен мүмкіншілікке ие. Jira жоғары біліммен толықтай біріктіру жобаға негізделген оқытуды өзгертуге, ынтымақтастықты жақсартуға және студенттердің маңызды жобаларды басқару дағдыларын дамытуға керемет мүмкіндік береді. Jira жоғары білімдегі рөлі мен орнын жан-жақты сараптау оның трансформациялық маңыздылығы мен оның білім берудің болашағына әсері туралы құнды түсінік береді. Jira жоғары оқу орындарына біріктіру арқылы мекемелер кәсіби орталардың өсіп келе жатқан талаптарын қанағаттандыра алады және студенттерге болашақ мансабына қажетті практикалық дағдылар мен құзыреттерді бере алады. Мақаланың басты мақсаты: Jira курсын бакалавриат бағдарламаларына енгізу қажеттілігіне негіздеу, оқыту әдістемесі бойынша артықшылықтар мен ұсыныстарды сипаттау. Jira курсын бакалавриаттың оқу бағдарламаларына енгізу маңызды бола түсуде. Заманауи кәсіби орта түлектерден терең теориялық білімді ғана емес, сонымен қатар жобаларды басқару мен топтық жұмысты жеңілдететін құралдармен жұмыс істеудің практикалық дағдыларын талап етеді. Jira жобаны басқарудың жетекші платформаларының бірі ретінде ерекше назар аударуға тұрарлық. Бұл мақалада Jira неліктен бакалавриат деңгейіндегі білім беру процесіне енгізілуі керек, бұл студенттер мен жұмыс берушілерге қандай артықшылықтар әкеледі және курсты енгізу үшін қандай әдістемелік тәсілдерді қолдануға болатындығы қарастырылады. Аталған мақалада шетелдік және отандық әдебиеттерге шолу келтіріле отырып, жобаларды басқарудың заманауи құралдарының бірі JIRA ортасы мен оны қолдану әдістері атап көрсетілген. Жобаларды икемді жоспарлаумен және тапсырмаларды жедел орындаудағы ең мықты құралдардың бірі JIRA ортасының мүмкіндіктері мен қолдану әдістері анықталған.

This article examines innovative methods for developing decision support systems (DSS) in the context of economic development management. The relevance of the study is driven by the need to enhance the efficiency of managing state development programs and optimizing budget resources in the era of digital economic transformation. The authors explore modern methodologies and tools used in DSS development, with particular attention to their application in the economic sphere. The role of the systems approach is considered as a key methodology for creating integrated solutions in public administration and conducting a comprehensive analysis of economic processes.The main goal of the article is to analyze and propose new approaches to DSS development to improve the efficiency of managing state economic programs. The economic aspects and principles of these systems, as well as the main tools and technologies used for their implementation in public administration, are examined. Special attention is given to analyzing the challenges associated with developing DSS to solve economic tasks such as financial forecasting, budget expenditure optimization, and economic risk management.The study highlights the importance of integrating intelligent DSS into the management processes of state economic development programs. Specific tools used in DSS development for economic analysis are examined, and their role in improving economic decision-making processes is explained. The research results include an innovative model for integrating artificial intelligence and big data analysis into DSS has been proposed; methods for improving the accuracy of economic forecasts and enhancing the efficiency of state resource allocation have been identified; a new DSS architecture model for public administration has been developed. The practical significance of the study is that it provides recommendations for implementing innovative DSS in public administration practices for economic development. The proposed approaches aim to enhance the efficiency of budget resource utilization, improve the quality of economic forecasting, and accelerate the processes of making well-founded economic decisions. The proposed approaches are aimed at increasing the efficiency of budgetary funds utilisation, improving the quality of economic forecasting and accelerating the processes of making informed economic decisions. The scope of application: state economic management, strategic planning, optimisation of budgetary resources. Scientific novelty: a comprehensive approach to the creation of SPPR for solving economic problems is proposed, new methods of integration of artificial intelligence and big data analysis are developed.

The article examines the challenges of ensuring the cybersecurity of state infrastructure amid increasing digital risks and the growing sophistication of cyber threats. Purpose: The study aims to develop an integrated cybersecurity architecture based on international standards — ISO/IEC 27001, NIST SP 800-53, FAIR, CMMI, and MITRE ATT&CK — adapted to the national context of Kazakhstan. Methodology: The research employs a systemic and comparative analysis of existing cybersecurity assessment models, threat modeling in ICS/SCADA environments, and an examination of relevant regulatory frameworks and guidelines. Originality/Value: The originality of the study lies in the development of a conceptual cybersecurity architecture that integrates technological, organizational, and analytical components. The proposed model facilitates a shift from fragmented protective measures to a holistic risk management system, thereby enhancing the cyber resilience of state infrastructure. Findings: The findings demonstrate that integrating international frameworks significantly improves the cybersecurity and resilience of governmental systems and contributes to establishing an effective model for incident monitoring and response.

Зерттеу барысында ақпараттық қауіпсіздік тәуекелдерін талдау және бағалау әдістері жан-жақты қарастырылды. Халықаралық тәжірибеде қолданылатын ISO/IEC 27005, NIST SP 800-30, OCTAVE, CRAMM және FRAP әдістерінің ерекшеліктері салыстырылып, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері анықталды. Зерттеу нәтижесінде тәуекелдерді тиімді басқаруға мүмкіндік беретін кешенді әдіснамалық ұсыныстар жасалды. Зерттеудің мақсаты – ақпараттық қауіпсіздік тәуекелдерін талдау және бағалау әдістерін зерттеу, олардың тиімділігін салыстыру және ұйымдар үшін оңтайлы әдісті анықтау. Зерттеу барысында ISO/IEC 27005, NIST SP 800-30, OCTAVE, CRAMM және FRAP стандарттары негізінде тәуекелдерді бағалау процесінің кезеңдері, қолданылатын құралдар мен әдістер қарастырылады. Әдістемелік негіз ретінде халықаралық стандарттар қолданылды. Зерттеу барысында сапалық және сандық талдау әдістері пайдаланылды. Нәтижесінде қауіптердің ықтималдығы мен олардың салдарының деңгейін бағалау, тәуекелдерді басымдық бойынша топтастыру және оларға қарсы әрекет ету стратегиясын әзірлеу мүмкін болды. Зерттеудің жаңалығы – ISO/IEC 27005, NIST SP 800-30, OCTAVE, CRAMM және FRAP әдістемелерінің тиімділігін салыстыра отырып, қазақстандық ұйымдар үшін оңтайлы әдістемелік ұсыныстар әзірлеу. Қорытындысында ақпараттық қауіпсіздік тәуекелдерін бағалау әдістерін тәжірибеде қолдану бойынша нақты ұсыныстар әзірленді. Қауіпсіздік шараларының тиімділігін арттыру үшін тәуекелдерді талдау және бағалау әдістерін жетілдіру қажеттігі анықталды. Ұсынылған әдістеме ұйымдарға ақпараттық қауіпсіздік жүйелерін жақсартуға және қауіп-қатерлерді азайтуға көмектеседі.

Цели исследования: моделирование и прогнозирование рынка телекоммуникационных услуг с изучением развития телекоммуникаций в Республике Казахстан и факторов, влияющих на их развитие. Методология: проведен статистический анализ и прогнозы показателей развития телекоммуникационного рынка за последние 2017-2022 годы и по регионам. Применялись методы статистического, проверки гипотез, корреляционного, регрессионного. Расчеты проводились в статистических пакетах R. Оригинальность/ценность исследования. В статье рассмотрены особенности деятельности отрасли телекоммуникаций в Республике Казахстан. Проведен анализ рынка услуг по отраслям телекоммуникаций. Также были выявлены положительные факторы, способствующие его улучшению, и основные причины, препятствующие его развитию. На основе выявленных факторов были сделаны прогнозы и составлена модель. Актуальность: изучение тенденций развития телекоммуникационной отрасли является особенно актуальным в рамках общей стратегии развития мировой экономики. Результаты исследования: по результатам анализа установлено, что основными подотраслями, приносящими доход по услуге связи, являются услуги сети Интернет по проводным и беспроводным телекоммуникационным сетям. По регионам выручка увеличилась в городах Алматы и Астана. На основе исследований авторами сформированы выводы о состоянии развития телекоммуникационных услуг в Республике Казахстан.