Autorzy podejmują niezwykle ważny i jednocześnie dyskusyjny problem przyszłości europejskiego modelu rolnictwa (EMR) w warunkach narastającej globalizacji. Rolnictwo Unii Europejskiej stanowi pod wieloma względami wyjątkowy subsystem, który powstał w następstwie realizacji wspólnej polityki rolnej. Praca zawiera analizę podstawowych cech tego modelu, istotnych z punktu widzenia jego konkurencyjności w warunkach globalizacji. Analizowane są także takie następstwa globalizacji, jak konieczność weryfikacji kategorii marginalnych warunków produkcji rolnej oraz wpływ globalizacji na bezpieczeństwo żywnościowe. W konkluzji końcowej autorzy stwierdzają, że wiele wskazuje na to, iż globalizacja bez określonych działań politycznych i ekonomicznych może doprowadzić do degeneracji EMR i w efekcie jego odrzucenia lub zaniku, a więc do marginalizacji rolnictwa krajów Unii Europejskiej.

Agriculture constitutes one of the first and foremost forms of conscious and organised human activity. Its importance for the society and for the economy stems from its main purpose, namely to meet one of the basic human needs - to satisfy hunger. The period of almost 70 years under consideration brought about exceptional change in the case of Polish agriculture. It consisted of a systematic decline in the potential of agriculture in the economy. The factor that is specific to agriculture - land, evolved relatively the least. Land allocated for agricultural purposes reduced for about one quarter. Much deeper changes have taken place in the other two factors, universal from the point of view of the sectoral application, namely work (human resources) and capital. In the post-war period, trade in agri-food products, albeit small, remained of great importance for the development of Polish agriculture and the entire economy. The nature of the links in this area has also undergone significant changes. Since Poland's accession to the European Union, the balance in foreign trade in agri-food products has been positive and has been growing steadily. This means that foreign customers are becoming increasingly interested in agricultural and food products from Poland. The strategic directions of development for Polish agriculture are the production of bovine meat, poultry meat, eggs, milk and milk products, butter, sugar, fruits, vegetables, pulses, potatoes and cereals. Food consumption has also undergone dynamic changes. The main goal of the paper is to define the position of agriculture in the national economy at various stages of development, as well as changing external conditions, including political, social and economic, which affect this position.

Artykuł dotyczy strat i marnotrawstwa żywności – globalnego problemu przejawiającego się wzdłuż całego łańcucha rolno-żywnościowego. Straty i marnotrawstwo żywności w czasie pogłębiającego się światowego kryzysu żywnościowego, spowodowanego obecną sytuacją geopolityczną i pandemią COVID-19, przyczyniają się do braku bezpieczeństwa żywnościowego. Niedobór żywności jest ogromnym problemem dla milionów ludzi głodujących na świecie, zwłaszcza w krajach rozwijających się na kontynencie afrykańskim i azjatyckim. Całkowita ilość zmarnotrawionej żywności w krajach Unii Europejskiej w 2020 r. to prawie 57 mln ton. W Polsce marnuje się 4,8 mln ton żywności rocznie, a jednocześnie w skrajnym ubóstwie żyje około 1,6 mln osób. Straty i marnotrawstwo żywności mają również ogromny wpływ na zasoby naturalne, różnorodność biologiczną, środowisko przyrodnicze, gospodarkę i zrównoważony rozwój, zagrażając tym samym bezpieczeństwu żywnościowemu. Problem ten znalazł odzwierciedlenie w Strategiach unijnych i Celach Zrównoważonego Rozwoju Agendy 2030. Ograniczenie strat i marnotrawstwa żywności przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa żywnościowego na świecie i jednocześnie zmniejszy presję na środowisko przyrodnicze.

Globalisation, population growth, climate change, and energy-policy shifts have deepened interdependence between agri-food and energy systems, amplifying price volatility. This study examines the determinants of global wheat and corn price dynamics over 2000–2023, emphasising energy markets (oil and biofuels), agronomic and climatic factors, population pressure, and cross-market interdependencies. Using multiple linear regression with backward selection on annual global data from official sources (FAO, USDA, EIA and market series), we quantify the relative contributions of these drivers. The models explain most of the variation in world prices (R² = 0.89 for wheat; 0.92 for corn). Oil prices are a dominant covariate: a 1 USD/barrel increase in Brent is associated with a 1.33 USD/t rise in the wheat price, while a 1 USD/t increase in the corn price raises the wheat price by 0.54 USD/t. Lower biodiesel output per million people is linked to higher wheat prices (+0.67 USD/t), underscoring the role of biofuel supply conditions. We also document an asymmetric yield effect—higher yields correlate positively with wheat prices but negatively with corn—consistent with crop-specific market mechanisms. Although temperature and precipitation were excluded from the regressions due to collinearity, their strong correlations with yields and biofuel activity signal continuing climate risk. The contribution of this study lies in integrating energy, climate, and agricultural market factors within a single empirical framework, offering evidence of their joint role in shaping staple grain prices. These findings add to the literature on food–energy linkages and provide insights for sustainability policies, particularly the design of integrated energy–agriculture strategies and risk-management instruments to enhance resilience in global food systems.

The article is dedicated to the issue of food quality on the Polish market, identification of threats and ways to eliminate them. In the modern world, the issue of quality and related food safety is a matter of special concern for countries and international organizations. Lack of appropriate institutional solutions in the food market creates the risk of adverse effects on human health or life. Identification of risk areas throughout the food chain, i.e. from primary production through processing, storage, distribution, sale of food products to consumption, forms the basis for ensuring food safety. Based on the actual results of inspections of institutions established for official food supervision, the state of health and economic security (scale of irregularities and adulteration) of food on the domestic market was presented.