Erişilebilirlik, yapılı çevrede herkes için eşit koşulların sağlanması için gerekli bir ön koşuldur. İçinde yaşadığımız iç mekânlardan dış mekânlara, yapılı çevrenin genellikle ortalama bireyler göz önünde bulundurularak tasarlanması erişilebilirlik sorunlarına neden olmaktadır. Yapılı çevrede herkes için eşit koşulların sağlanması şüphesiz ki erişilebilirliğin sağlanmasıyla gerçekleşmektedir. Bu doğrultuda herkes için eğitim hakkının sağlanması da yapılı çevrenin erişilebilir olmasıyla doğrudan ilişkilidir. Eğitim alanları özellikle de üniversite yerleşkeleri kullanıcı çeşitliğini oluşturan tüm bireyler için bütün alanların ve unsurların erişilebilir ve kullanılabilir olması son derece önemlidir. Üniversite yerleşkelerinde, herkes için erişilebilirlik, evrensel tasarım/kapsayıcı tasarım veya herkes için tasarım gibi kavramlar son yıllarda yerleşke planlamada dikkate alınmaya başlanmıştır. Bu çalışmada, Düzce Üniversitesi Konuralp yerleşkesinin engelli kullanıcılar için mevcut erişilebilirlik durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Elde edilen tespitler sonucunda kampüs alanındaki erişilebilirlik sorunlarının neler olduğu ortaya konularak erişilebilirlik haritası oluşturulmuştur. Bu çalışmanın ilgili alanda mevcut erişilebilirlik sorunların tespiti konusunda bir kaynak oluşturma ve üniversite yerleşkelerinde bu şekilde yapılacak çalışmalar ile eğitim alanlarında evrensel erişilebilirlik anlayışının oluşturulmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmanın nihai amacı ise erişilebilirlik olanaklarını ortaya koymak ve bu doğrultuda erişilebilirlik haritası oluşturmaktır.

Günümüz kentlerinde tarihi çevrelerin korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de üzerinde durulan önemli bir konu olup bu alanların korunarak geleceğe aktarılması ve yönetilebilmesi büyük bir sorundur. Bu sorun karşısında ülkemizde konu ile ilgili yapılan lisansüstü tezler incelenmiştir. Bu amaçla, lisansüstü tezlerde tarihi yapılı çevreye karşılık gelen “kültürel miras, tarihi çevre, tarihi doku, tarihi alan ve kentsel sit” anahtar kelimeleri “sürdürülebilir* ve sürekli*” kavramları ile ayrıştırılarak yapılan çalışmalar taranmıştır. Tarama Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nde “gelişmiş arama” bölümünde “tümünde (tez adı, özet, konu, dizin)” “içinde geçsin” şeklinde sözdizimleri kullanılarak yapılmıştır. Tarama sonucunda yinelemeler ve bu araştırmanın kapsamı dışında değerlendirilen çalışmalar çıkartılarak 468 teze ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanından 24.05.2021 tarihine kadar ulaşılabilen konu ile ilgili en çok tezin 2019 yılında yayınlandığı saptanmıştır. İncelenen tezlerin en fazla İstanbul Teknik Üniversitesi’nde yapıldığı belirlenmiştir. Tezlerde araştırma türü olarak daha çok uygulamalı araştırma türünün kullanıldığı, anahtar kelime olarak en fazla “koruma” kavramının tekrarladığı tespit edilmiştir. Literatürde tarihi yapılı çevrenin sürdürülebilirliği/sürekliliği ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin genel niteliklerini ve son yıllardaki güncel seyrini belirmeye yönelik çalışmaya ulaşılmaması alandaki boşluğu göstermektedir. Bu araştırmanın gelecekte tarihi yapılı çevre ve sürdürülebilirlik/süreklilik konusunda yapılacak olan araştırmalara katkı verebileceği düşünülmektedir.

Tarihi çevrelerde yaşanan silüet değişimi, genellikle değişim ve gelişim olmaktan çok sorun şeklinde ortaya çıkmaktadır. Tarihi çevrede silüet sorunsalı, ulusal ve uluslararası gündemi meşgul eden önemli konulardan biri olarak son yıllarda dikkat çekmektedir. Bu çalışma kapsamında, tarihi silüetlerde yaşanan sorunlar konu edilmiş ve ulusal haberlere yansıyan durumlar dikkate alınarak Türkiye örnekleminde bir araştırma yapılmıştır. Çalışmada; medya aracısı olarak haber kaynakları, -güncel olma ve kültürel miras farkındalığı konusunda etkili olma gibi özellikleriyle- tarihi çevrelerde silüete olumsuz etki oluşturan uygulamaları tespit etmek amacıyla seçilmiş ve bu haberlere ulaşmak amacıyla Google haberler arama motorundan yararlanılmıştır. Google haberler arama motoru üzerinde; “tarihi çevre”, “silüet”, “kentsel görünüm, “kentin genel görünümü” anahtar kelimeleri ile yapılan taramalar sonucunda ilgili haberler tespit edilmiş ve içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. İncelemede; tespit edilen örnekler, koruma ile ilgili hazırlanmış ulusal ve uluslararası belgelerde yer alan silüete etki eden tasarım parametreleri doğrultusunda değerlendirilerek açıklanmıştır. Elde edilen bulgular ışığında silüet konusunda ulusal gündem aktarılmış ve tarihi silüet denetimine eleştirel bir altlık oluşturulmak istenmiştir. Çalışma sonucunda; silüetin üçüncü boyut etkisinin göz ardı edilmesi, silüet denetimindeki belisizlikler ve yönetim karmaşası gibi nedenlerin özgün görünümlerin korunmasında büyük açıklar yarattığı tespit edilmiştir. Ayrıca silüet konusu ile ilgili ulusal ve uluslararası ilkelerin tasarıma etki etmesi ve tarihi dokularda yeni yapıların özgün görünümler üzerindeki etkisine dikkat edilerek gerçekleştirilmesi gerektiğine dikkat çekilmektedir.

Modern additions to historic environments/buildings have been designed from the past to the present. In thiscontext, it is always questioned which architectural elements attract more attention: historical elements or modernelements. When a person encounters an image, their subconscious mind instantly decides what exactly attracts theirattention. According to the theory of Cognitive Architecture, there are architectural principles that peoplesubconsciously prefer. Considering these principles, it is assumed that traditional buildings attract moresubconscious attention than modern buildings. This assumption constitutes the hypothesis of the study. In the study,the visual attention method was used to analyze the additional building effects in historical buildings. To predict theobservers' reactions to the visuals, the Military History Museum in Dresden, Germany was selected as a case study.For visual attention, 3M's VAS (Visual Attention Software), an artificial intelligence application developed usingexperimental data from eye tracking, was used. Diagrams and analysis from 3M eye tracking are presented to explainwhich architecture is more interesting and why.

Sanat, bilim, felsefe gibi birçok alanda karşımıza çıkan boşluk kavramı mimarlık disiplininde tarihi çevre açısından incelenmesi gereken önemli bir olgudur. Tarihi çevredeki boşluklar, içinde barındıkları özellikleri ile kentsel bütüne anlam katan açık alanlar olarak büyük önem taşımaktadırlar. Kentler fiziksel anlamda doluluk ve boşluklardan oluşmaktadır. Genel anlamda “boşluk”, açık alanlara “doluluk” ise yapılı çevreye karşılık gelmektedir. Yerleşim alanlarını geçmişten günümüze anlamlı kılan doluluk ve boşluk ilişkilerinin okunabildiği tarihi alanlar belge niteliği taşıması bakımından önemlidir. Ayrıca boşluklar, tarihi yerleşim alanlarına kimlik kazandıran dokunun ve siluetlerin oluşmasını sağlamaktadır. Bu gerçeklerden hareketle tarihi yerleşim alanlarındaki boşluklar ve yakın çevresi ile kurdukları dolu-boş tipolojileri önemli kimlik öğeleridir. Bu çalışma kapsamında Düzce kent merkezi sınırları içerisinde bulunan katmanlı bir tarihi yerleşim olan Konuralp Kentsel Sit Alanı çalışma alanı olarak seçilmiştir. Tarihi çevredeki boşluk ilişkilerinin incelenmesine odaklanan bu çalışmada yöntem olarak hem tipolojinin hem de morfolojinin inceleme metotlarını bir araya getiren tipomorfolojik yaklaşım kullanılmıştır. Seçilen alanda doluluk-boşluk, boşluk-boşluk ilişkilerini incelemek üzere analizler gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma tarihi bir çevrenin mevcut boşluk ilişkilerinin belgelenmesi ve envanter çalışmalarının ortaya çıkarılması açısından önem arz etmektedir. Konuralp Kentsel Sit Alanında; fraktal analiz, topolojik analiz, mekânsal analiz ve mekân dizimi yöntemlerini kapsayan karma yöntem araştırması yapılmıştır. Boşluklar üst ölçekte/mahalle ölçeğinde bütüncül bir okuma ile incelenmiş daha sonra alt ölçekte/yapı ölçeğinde detaylı analizler gerçekleştirilmiştir. Bu analizler sonucunda tarihi bir çevre olarak çalışma alanındaki boşluklar üzerine tipomorfolojik tespitlerde bulunulmuştur. Tespitler sonucunda tarihi çevrenin sürdürülebilirliğini sağlamak için alanda bulunan boşlukların potansiyelleri ortaya konularak kullanım önerilerinde bulunulmuştur.

Building Information Modelling (BIM) is a methodology created by adapting information technologies to the construction industry, creating 3D parametric and object-based models, and adding time and cost data to the models. In recent years, the creation of digital cultural heritage is a current field in terms of protecting cultural heritage and transferring it to future generations. Development of technology and the increase in opportunities, destinations that cannot be physically visited due to access difficulties or pandemics are trying to transfer their cultural richness to digital environments. For this purpose, Historical Building Information Modelling (HBIM), which is the version of BIM applied to historical buildings, emerges as an important tool. The digitalization of cultural heritage structures by modelling is a process that requires intensive labour due to the lack of uniform details, and the fact that they were made with different construction techniques at different times and periods. For this reason, this process will be improved with the creation, dissemination, classification, and accessibility of parametric object libraries with HBIM. In this direction, the research method; is based on the analysis and synthesis of the literature review and case study in particular on modelling and library studies as a case study. As a field study, it was created in three dimensions with HBIM on a registered civil architecture example that has lost its originality in Düzce province, Akçakoca district, and the building and library elements were modelled and transferred to BIM. The original state of the building has been created to be experienced interactively. As a result, the building and its elements are defined by parametric objects. With the development of the HBIM library, the elements of the structures of similar typology become digitally accessible and digital legacies are created much more easily and effectively. HBIM studies create a comprehensive three-dimensional data set in digital documentation, restitution periods and restoration studies.