Przedmiot badań: Praca przedstawia oksaliplatynę, lek III generacji z grupy kompleksów platyny, który jest szeroko stosowany w terapii nowotworów, m.in. jelita grubego, jajnika, żołądka i płuca. Jej odmienny profil farmakologiczny wynika z obecności liganda DACH, który odróżnia ją od cisplatyny i karboplatyny. Mechanizm działania oksaliplatyny opiera się na tworzeniu stabilnych adduktów z DNA, hamujących replikację i transkrypcję. W porównaniu do cisplatyny, addukty oksaliplatyny cechują się większą stabilnością oraz silniejszą indukcją zniekształceń helisy DNA, a ich naprawa zachodzi głównie z udziałem mechanizmu NER (nucleotide excision repair). Po internalizacji lek ulega aktywacji, tworząc reaktywne kompleksy platyny, które oddziałują z nukleofilowymi komponentami komórkowymi, takimi jak DNA, RNA i białka. W praktyce klinicznej oksaliplatyna jest integralnym składnikiem schematów chemioterapii skojarzonej, takich jak FOLFOX czy CAPOX, o udokumentowanej skuteczności. Aktualne badania nad oksaliplatyną koncentrują się na optymalizacji terapii poprzez łączenie jej z innymi lekami przeciwnowotworowymi w celu poprawy skuteczności, redukcji toksyczności i przeciwdziałania oporności nowotworów. Cel badań to przedstawienie właściwości oksaliplatyny, molekularnych mechanizmów jej działania, zastosowania w praktyce klinicznej oraz potencjalnych perspektyw terapeutycznych. Metodyka wyszukiwania i doboru literatury została oparta na materiałach naukowych pozyskanych z baz danych takich jak PubMed, ResearchGate, Google Scholar, Northern Cancer Alliance oraz National Health Service. W wyszukiwaniu wykorzystano następujące słowa kluczowe: "oxaliplatin", "cis-[oxalato(trans-l-1,2-diaminocyclohexane)platinum(II)]", "chemotherapy", "colon cancer", "oxaliplatin mechanism of action", "oxaliplatin toxicity", "oxaliplatin chemotherapy regimens", "CAPOX", "FOLFOX", "oxaliplatin resistance". Wyniki: Oksaliplatyna, stosowana w schematach FOLFOX i CAPOX w leczeniu raka jelita grubego, wiąże się z charakterystycznymi działaniami niepożądanymi, takimi jak neuropatia obwodowa, mielosupresja i reakcje nadwrażliwości. Do innych działań niepożądanych należą zmęczenie, toksyczność przewodu pokarmowego oraz splenomegalia. Trwające badania kliniczne koncentrują się na modyfikacji schematów leczenia i wprowadzeniu terapii wspomagających, a także na identyfikacji mechanizmów oporności na oksaliplatynę. Oporność na lek ma złożony charakter i może wynikać m.in. ze zmniejszonej akumulacji oksaliplatyny w komórkach, nasilonej detoksykacji, efektywnej naprawy DNA, unikania apoptozy oraz zmian epigenetycznych. Aktualne strategie przeciwdziałania oporności obejmują indukcję autofagii, redukcję poziomu glutationu oraz inhibicję określonych szlaków sygnałowych, co może przywracać wrażliwość komórek nowotworowych na leczenie oksaliplatyną. Wnioski: Oksaliplatyna wykazuje unikalny mechanizm działania przeciwnowotworowego, szczególnie skuteczny w leczeniu raka jelita grubego, poprzez tworzenie stabilnych adduktów DNA i zakłócanie procesów replikacji oraz transkrypcji. Odmienny profil toksyczności w porównaniu do cisplatyny i karboplatyny umożliwia zastosowanie jej u pacjentów, u których występują przeciwwskazania do stosowania wcześniejszych generacji leków platynowych. Współczesne badania nad oksaliplatyną koncentrują się na terapii skojarzonej z inhibitorami EGFR, terapią genową oraz immunoterapią. Kluczowe znaczenie ma także zrozumienie mechanizmów oporności nowotworów na oksaliplatynę, co może przyczynić się do opracowania strategii terapeutycznych, zwiększających skuteczność leczenia i poprawiających rokowania pacjentów. Przegląd piśmiennictwa dotyczący działania oksaliplatyny na modelu in vitro i in vivo wskazuje na istotne podstawy do kontynuowania badań nad tym lekiem.