Bu çalışmada, dijital dönüşüm bağlamında yükseköğretim kurumlarında dijital dönüşüm kavramı ele alınmıştır. Bu bağlamda yapılan çalışmalar özelinde bu kavramların gelişiminin ve yapılan çalışmaların haritasını çıkarmak hedeflenmiştir. Çalışmada günümüzde çok önem kazanan dijital dönüşüm kavramı yükseköğretim kurumları özelinde nicel veriler kullanılarak mevcut yazının bibliyometrik analizi yapılmıştır. Kavramla ilgili çalışma eğilimlerinin neler olduğu ve olacağının tespiti yapılmış ve sistemli bir özetle araştırmacıların yararlanması amaçlanmıştır. Analiz birimi olarak Web of Science veri tabanında taranan ve 2021-2025 yılları arasında yayınlanmış farklı türdeki eserlerin bibliyometrik verileri ölçüt olarak belirlenmiştir. Yükseköğretim kurumlarında dijital dönüşüm ile ilgili 2021 ile 2025 yılları arasında yayımlanmış 953 makalenin bibliyometrik incelemesi yoluyla yapılan bu araştırma; zaman içindeki eğilimleri, araştırma alanlarını, önde gelen yazarları, coğrafi katkı dağılımını ve yaygın anahtar kelimeleri belirlemektedir. Bu doğrultuda araştırma, yalnızca güncel literatüre dair nicel bir görünüm sunmakla kalmayıp, aynı zamanda dijital dönüşümün yükseköğretim kapsamındaki çok disiplinli yapısını güçlü bir şekilde vurgulamakta ve alana dair kapsamlı bir tablo çizmektedir. Bu araştırma, yükseköğretim kurumlarında dijital dönüşüm literatürüne dair kapsamlı ve sistematik bir inceleme sunmakta, alanın mevcut durumunu şeffaf bir şekilde ortaya koymakta ve gelecekteki çalışmalar için faydalı bir referans noktası sağlamaktadır. Bu yönüyle çalışma, yalnızca metodolojik açıdan yenilikçi değil, aynı zamanda pratik açıdan da değerli bir kaynaktır.

Studies explaining the variation in educational outcomes across countries, when based on “black box” models that provide high accuracy but struggle to present the decision-making mechanism transparently, carry the risk of producing limited interpretations for policy discussions. This study examines the system-level relational patterns through which the subcomponents of the Heritage Foundation Index of Economic Freedom distinguish country-average low–medium–high PISA performance profiles in mathematics, reading, and science, and interprets these patterns using machine learning and explainable artificial intelligence (XAI). The analysis draws on approximately twenty years of nominal country-year records covering 76 countries. The study design proceeds through a classification approach, treating country performance as low–medium–high profiles; thus, model outputs are presented on an interpretable reference plane for cross-country comparisons. The findings indicate that the models demonstrate consistent generalization ability in distinguishing performance profiles and that the XAI layer produces explanations that make the model’s reasoning visible in a verifiable manner. The explanation results indicate that components representing institutional trust (such as government integrity and property rights) produce strong, recurring signals alongside higher performance profiles in all three areas; while components such as public expenditure and tax burden can emerge as balancing/suppressing signals in some scenarios. Rather than offering causal policy implications, these findings transparently reveal the structural areas that stand out in distinguishing performance profiles in cross-country comparisons, thus providing an explainable, replicable evidence base for comparative analysis and further research.

Günümüzde dijital iş süreçlerinin gelişmesi örgütlerde iş performansının artmasına yönelik beklentileri yükseltmektedir. Dijital örgüt kültürünün iş performansına olumlu olan bu beklentilerin yanı sıra örgütün adil, şeffaf ve hesap verilebilir boyutlarda yürütülmesinde etik liderler stratejik bir insan kaynağı olarak görülmektedir. Araştırmanın amacı, dijital dönüşüm sürecinde etik liderliğin iş performansını hangi mekanizma üzerinden etkilediğini ortaya koyma ihtiyacından doğmuştur. Bu kapsamda, ilişkinin dijital örgüt kültürü aracılığıyla gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenmek istenmiştir. Bu kapsamda çalışma kolayda örneklem yöntemi ile 341 katılımcıdan elde edilen veriler yapısal eşitlik modellemesi SmartPLS programı vasıtasıyla değerlendirilmiştir. İlk olarak geçerlik ve güvenirlik eşik değerleri geçilmiş; Fornell Larcker ve HTMT oranları, ayrışım geçerliliğini teyit etmiştir. Ortaya konulan bulgularda; etik liderliğin dijital örgüt kültürü üzerinde güçlü ve anlamlı bir etkisi bulunmaktadır (β = 0,695; p <0,000). Dijital örgüt kültürü iş performansını anlamlı olarak etkilemektedir (β = 0,238; p <0,002). Etik liderliğin iş performansı üzerindeki etkisi ise anlamsız bulunmuştur (β = 0,082; p <0,311). Etik liderliğin iş performansı üzerindeki doğrudan etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamış; buna karşın dolaylı etkinin anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgu, dijital örgüt kültürünün etik liderlik ile iş performansı arasındaki ilişkide tam aracılık rolü oynadığını göstermektedir. Modeldeki ilişkiler sosyal değişim teorisi ve kaynak tabanlı teori temel alınarak açıklanmıştır.