Sigorta, insanoğlunun kendini güvende hissetme güdüsüyle doğmuştur. Yarınların ne tür tehlikeler getireceğini kestiremeyen bireyler ve işletmeler, oluşacak bu risklere karşı kendilerini emniyete almak istemektedirler. Sigortacılık sistemi sayesinde gerçekleşmesi muhtemel ekonomik kayıplar asgari düzeyde tutulmaktadır. Ancak geliştirilen bu sigortacılığın temeli faizli bir model üzerine kurulmuştur. Bu model garar (belirsizlik), riba (faiz), gabar (kumar), risk transferi, toplanan primlerinden faizli yatırım araçlarında değerlendirilmesi üzerine inşa edildiği için İslâm hukuku açısından kabul görmemektedir. İslâm dünyasının ihtiyacına binaen farklı bir sisteme ihtiyaç duyulmuş ve alternatif bir model olarak faizden uzak, İslami usul ve prensiplere uygun bir şekilde geliştirilen alternatif sigortacılık sistemi olan katılım sigortacılığı geliştirilmiştir. Katılım sigortacılığı, İslami finans enstrümanlarından birisi olup İslam’ın temel prensiplerine uygun, tarafların risk paylaşımını esas alan, yardımlaşma ve dayanışmaya dayanan bir sigorta sistemidir. Son yıllarda gerek dünyada gerekse ülkemizde ciddi büyüme ivmesi yakalayan İslami finans uygulamaları ve ürünlerinden katılım sigortacılığı, gün geçtikçe daha çok önem kazanmaktadır. Bu öneme binaen katılım sigortacılığa sektöründe faaliyet gösteren şirket sayısı artmış ve sektörün büyüme ivmesi hız kazanmıştır. Çalışmada; katılım sigortacılığı uygulamaları hakkında genel bilgiler verilerek katılım sigortacılığının Türkiye’deki gelişim durumu ele alınmıştır. Böylece Türkiye’de faaliyet gösteren katılım sigortacılığının mevcut durumuna ve gelişimine yönelik teorik bir çerçeve çizilmiştir.

Finansal sistemin gelişimi ve karmaşık bir hale gelmesi piyasaları daha iyi anlamak için finansal okuryazarlık eğitimini ön plana çıkarmaktadır. Finansal piyasaların alternatifi ve tamamlayıcısı konumunda olan İslami finans tıpkı geleneksel finans piyasaları gibi zamanla gelişmiş ve karmaşık hale gelmiştir. İslami finans piyasalarını ve ürünlerini anlamak ise İslami finans okuryazarlık düzeyi ile mümkündür. İslami finans okuryazarlığı, faizsizlik prensibi ile finansal yatırımları doğru yapmayı ve bu ürünler hakkında bilgi sahibi olmayı gerektirmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, farklı üniversitelerde okuyan öğrencilerin İslami finansa yönelik duyarlılıklarının tespit edilmesi ve İslami finans okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesidir. Bu amaca mâtuf olmak üzere çalışmamızda anket yöntemi kullanılmıştır. 543 öğrenci ile yapılan anketlerden elde edilen veriler analize tabi tutulmuştur. Anket yönteminin uygulandığı üniversite öğrencilerinin farklı şehir ve kültürlerden olması çalışmanın kapsayıcılığı bakımından önem arz etmektedir. Araştırmanın bulgularına göre İslami finans konusunda duyarlılıkları yüksek ancak İslami Finans okuryazarlık düzeylerinin düşük olduğu tespit edilen üniversite öğrencilerinin borçlanma, girişimcilik ve cinsiyet düzeyinde de önemli sonuçlar elde edilmiştir.

Katılım finans ekosistemi son yıllarda oldukça geniş bir coğrafyada kabul görmüştür. Bu durum sadece Müslüman ülkeler ile sınırlı kalmayıp Müslüman olmayan ülkeleri de içine almıştır. Katılım finans ürünlerine olan ilginin arka planında ise geleneksel muadillerine göre bu ürünlerin doğaları gereği faizsizlik prensipleri üzerine inşa edilmeleri ve güçlü bir yapıya sahip olmaları yatmaktadır. Katılım finans ürünleri içerisinde en fazla ilgiyi ise varlık temelli yapısıyla Katılım Sermaye Piyasası ürünlerinden sukuk görmektedir. Sukuk, muadili olarak görülen tahvillerden çok farklı bir yapıya sahiptir. Tahviller, içerisinde herhangi bir dayanak varlık bulundurmayan ve tahvil sahiplerine belirli tarihte anapara ve faiz ödemeyi taahhüt eden borç senetleridir. Sukuk ise varlığa dayalı bir menkul kıymetleştirme işlemi olup sukuk sahiplerine anapara ve kâr taahhüdünde bulunmayan bir enstrümandır. 1970 yılının sonunda kullanılmaya başlayan sukuk enstrümanının büyüme hacmi yıllar itibariyle devasa boyutlara ulaşmıştır. Sukuk piyasalarının son on yıldaki büyüme ivmesi ise katılım finansın finansal piyasalardaki pazar payının artmasında önemli bir rol oynamaktadır. Dünya piyasalarında sukuk ihraçları 2014-2021 döneminde 107 milyar dolardan 188 milyar dolara yükselmiştir. 2022 yılında sukuk ihraçlarının katılım finans ekosisteminden aldığı pay %25 seviyelerine ulaşmıştır. Bu payda 2021 yılında en yüksek hacmi ise %33,5 pay ile Suudi Arabistan, %25 pay ile Malezya ve %15 pay ile Endonezya oluşturmaktadır. Türkiye’nin ise global sukuk piyasalarında %6.9 payı bulunmaktadır. Sukuk, faizsiz bir şekilde tasarrufların değerlendirilmesi ve fon sağlaması hedefleri doğrultusunda kullanılan bir enstrümandır. Toplum yararına olan büyük projelerin finansmanına katkı sağlamak için tasarlanmış bu finansal araç, hem özel hem de kamu projeleri için çeşitli finansman fırsatları sunmanın yanı sıra bireylerinin bu sürece katılmaları hususunda imkânlar sunmaktadır. Özellikle katılım bankaları tarafından gerçekleştirilen sukuk ihraçları ciddi rağbet görmektedir. Bu rağbet katılım bankaları tarafından ihraç edilen sukuk hacimlerine de yansımaktadır. Sukuk ihraçları 2015-2022 döneminde 2.5 milyar ₺’den 83 milyar ₺’ye ulaşmıştır. Bu bağlamda çalışmada katılım bankaları açısından önemli bir gelir kaynağı olan sukuk ihraçlarının katılım bankalarının finansal performanslarını nasıl etkilediği araştırılmıştır. Bu amaca yönelik katılım bankalarının finansal performans göstergesi olarak aktif kârlılık (ROA) ve özsermaye kârlılığı (ROE) ele alınmıştır. 2015Q1-2023Q2 dönemine ait çeyreklik veriler kullanılarak panel veri analizi yöntemi ile incelenmiştir. Ele alınan veriler Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB), Banka faaliyet raporları, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS)’nden temin edilmiştir. Ayrıca banka büyüklüğü, enflasyon, döviz kurları, GDP (Gayrisafi yurtiçi hasıla büyüme oranı), faiz oranları ve işsizlik değişkenleri de analizlerde kullanılmıştır. Bulgulara göre sukuk ihraçlarının, banka büyüklüğü ve enflasyonun katılım bankalarının finansal performanslarını pozitif yönde etkilediği; takipteki krediler ve döviz kurlarının negatif yönde etkilediği görülmüştür. GDP, faiz oranları ve işsizlik değişkenlerinin ise istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Bulgular neticesinde elde edilen sonuçlar literatürde yer alan (Saad ve Haniff, 2013; Mimouni vd., 2019; Ho ve Mohd-Raff, 2019; Ergün, 2020; Al-Harbi,2020; Hidayat vd., 2021; Bouhider, 2021, Le vd., 2022; Ledhem, 2022; Akın ve Duramaz, 2022) çalışma sonuçları ile örtüşmektedir. Analiz sonuçlarına göre, küresel düzeyde önemli bir enstrüman haline gelen sukuk ihraçlarının katılım bankalarının finansal performansı üzerinde pozitif bir rol oynadığı görülmektedir. Bu yüzden sukuk ihraçlarının artırılmasının yanı sıra, yeşil sukuk ve mavi sukuk gibi sukuk türlerinin yaygınlaştırılmasının katılım bankaları açısından önemli bir finansal ürün niteliği...

Küresel piyasaların gelişimi, finansal ürün çeşitliliğinin artması ve finansal teknolojilerdeki (Fintech) hızlı değişim, finansı fazlasıyla uzmanlık gerektiren bir konu haline getirmiştir. Bu durum finans bilgisini temel bir beceri haline getirecek finansal eğitiminin önemini de giderek artırmaktadır. Finansal konularda bilinçli ve doğru kararlar almak finansal okuryazarlık düzeyinin artırılması ile mümkün görülmektedir. Bu araştırmanın temel amacı Aksaray Üniversitesi Ortaköy Meslek Yüksekokulunda farklı bölümlerde okuyan öğrencilerin finansal okuryazarlık düzeylerini belirlemektir. Anket yöntemiyle 231 öğrenciden veri elde edilerek analize tabi tutulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre MYO’da öğrenim gören öğrencilerinin genel değerlendirmede finansal okuryazarlık seviyelerinin düşük olduğu görülmüştür. Erkek öğrenciler kız öğrencilerden daha başarılı bir performans çizerken Maliye bölümü öğrencileri ise diğer bölümlere nazaran anlamlı biçimde ayrışmıştır. Dikkat çekici sonuçlardan biri ise tüm öğrencilerin yatırım konusunda çok düşük bilgi seviyesine sahip olmasıdır.

Modern anlamda dünyada ilk örneklerine 1963 yıllarına dayanan İslami finansın Türkiye’deki uygulamaları 1984 yılına dayanmaktadır. O tarihten bugüne kadar İslami finansın sektörden aldığı pay istenilen düzeylere ulaşamamıştır. Bu payın artması hususunda kamu otoritesinden sivil toplum kuruluşlarına kadar bütün paydaşların çabası ve isteği çok yüksek olmuştur. Üniversiteler de bu çaba içerisinde yer almış ve lisanstan doktora düzeyine, araştırma merkezlerinden çalıştaylara kadar alanla ilgili birçok çalışma yapmışlardır. Bu çalışmanın amacı katılım finans derslerinin öğrencilerinin İslami finans okuryazarlık düzeylerine ve İslami finans ekosistemine karşı farkındalıkların ne düzeyde olduğunu araştırmaktır. Bu anlamda çalışmada Aksaray Üniversitesi Ortaköy Meslek Yüksekokulu Bankacılık ve Sigortacılık bölümünde okutulan Katılım Bankacılığı dersinin öğrencilerin İslami finans okuryazarlık ve katılım finansına yönelik algı düzeylerinde nasıl bir değişiklik olduğu araştırılmıştır. Çalışma kapsamında Katılım Bankacılığı dersini alan 15 öğrenciye yapılandırılmış mülakat tekniği ile çeşitli sorular yöneltilmiştir. Bulgulara göre öğrencilerin dersi aldıktan sonraki İslami finans okuryazarlık düzeylerinde katılım finansı konusundaki farkındalıklarında gözle görülür bir yükselişin olduğu tespit edilmiştir.