Altynai Mambayeva

Dr. Altynai Mambayeva

orcid

Research Focus & Metrics

Academic Career Length

8Years (2019-Present)

(Calculated once Scilit publication data is synced: current year − year of first publication + 1)

Representative Publications

View All Publications
30 June 2025 in Izdenister natigeler
Verified
Journal Article
Open access
PDF file
НСНурдана Салыбекова
Нурдана Салыбекова
ГИГани Исаев
Гани Исаев
AMAltynai Mambayeva
Altynai Mambayeva
МЕМурат Ерденов
Мурат Ерденов
ЖНЖибек Накипова
Жибек Накипова
Жоғары декоративтілігі мен экологиялық қасиеттеріне байланысты Catalpa speciosa L. урбанизацияланған аумақтарды көгалдандыруда перспективалы түр болып саналады. Зерттеу жұмысында Ботаникалық бақ жағдайында интродукцияланған Catalpa speciosa L. тұқым арқылы көбейту мен биологиялық ерекшеліктерінің зерттеу нәтижелері берілді. Зерттеудің мақсаты – өсу динамикасы, морфологиялық және физиологиялық параметрлер арқылы жергілікті климаттық жағдайларға бейімделуде Catalpa speciosa L. әлеуетін бағалау болды. Тұқымның өнгіштігін, өсімдіктердің төзімділік дәрежесі мен вегетациялық кезеңдегі өсу динамикасын қарастырылды. 2022-2024 жылдар аралығында жүргізілген тәжірибелерде тұқымның өнгіштігі, көшеттердің өсуі мен дамуына маусымдық ерекшеліктерінің қоршаған орта факторларының өсімдіктердің өсуіне әсері, атап айтқанда топырақтың ылғалдылығы, жарық деңгейі және температура режимі талданды. Сонымен қатар, зерттеу нәтижелері тұқымның өнуін арттырудың стратификациясы мен агротехникалық әдістерінің тиімділігін көрсетті. C.speciosa L. топырақ пен климаттық жағдайларға бейімделудің жоғары қабілетін көрсетті, бірақ құрғақшылыққа төзімділіктің төмен деңгейі арнайы күтім шараларын қажет етеді. Зерттеу нәтижелері C.speciosa L. сәндік және экологиялық қасиеттерін тиімді пайдалану бойынша ұсыныстар жасауға негіз болды. Бұл жұмыс жергілікті экожүйелердің тұрақтылығын арттыруға, қалалық және қала маңындағы жасыл аймақтарды көгалдандыруда C.speciosa L. пайдалануды кеңейтуге мүмкіндік береді.

6 December 2023 in Izdenister natigeler
Verified
Journal Article
Open access
PDF file
АААмангельды Апушев
Амангельды Апушев
БЮБахадир Юсупов
Бахадир Юсупов
НСНурдана Салыбекова
Нурдана Салыбекова
БТБаян Тойжигитова
Баян Тойжигитова
АМАнвар Мамадалиев
Анвар Мамадалиев
AMAltynai Mambayeva
Altynai Mambayeva
В предлагаемой статье приведены предварительные результаты интродукционного исследования дикорастущих видов тюльпана в субаридных условиях Ботанического сада Международного казахско-турецкого университета имени Х.А.Ясави. Посадочный материал пяти дикорастущих видов тюльпана охарактеризован по величине луковиц (разбор), полевой всхожести, динамике роста, развития и цветения. В первый год вегетации кроме Tulipa turkestanica другие виды зацвели, образовали семена, что свидетельствует об успешности интродукции изучаемых дикорастущих видов тюльпана в субаридных условиях Туркестана. По результатам исследовательской работы можно предположить, что представленные виды диких тюльпанов могут быть донорами особенно ценных селекционных признаков. На успех интродукции видов тюльпанов влияют почва, климатические условия и видовые характеристики. В Туркестанской области самые благоприятные условия для интродукции дикорастущих видов тюльпанов. В Туркестане в 2023 году работы по восстановлению роста диких видов тюльпанов начались в начале февраля. В зависимости от вида, в изученном виде максимальный прирост растений Тулипа ортопода за сутки достигает 1,0 см, минимальный составляет 0,36 см, а у вида Тулипа Туркестаника – 0,26 СМ. Наиболее интенсивный рост почти всех видов наблюдается до первой декады 3-го месяца. Размер луковиц - это уникальная характеристика, влияющая на всхожесть участка однолетнего растения, высоту растения, динамику цветения и особенности вида, которые следует учитывать при селекции. Результаты исследования позволяют предположить, что изучаемые виды диких тюльпанов могут быть донорами с ценными селекционными характеристиками. По результатам исследований первого года, наиболее адаптированными к условиям Туркестана являются Tulipa orthopoda и Tulipa тетрапхилла.

30 September 2024 in Izdenister natigeler
Verified
Journal Article
Open access
PDF file
НСНұрдана Салыбекова
Нұрдана Салыбекова
БЮБаходир Юсупов
Баходир Юсупов
АААмангельды Апушев
Амангельды Апушев
АСАйкерим Сержанова
Айкерим Сержанова
KGKahraman Gürcan
Kahraman Gürcan
AMAltynai Mambayeva
Altynai Mambayeva
Ұсынылған мақалада Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ботаникалық бағында жабық топырақта жылыжай жағдайында қызғалдақтарды көктету кезеңіндегі стресс факторлы жағдайлардағы процесстерді реттеу нәтижелері келтірілген. Қызғалдақтардың сәндік, шаруашылық-биологиялық көрсеткіштеріне әсер етуші стресс факторларға қарсы антистерссанттардың тиімділігін бағалау мақсатында «Megafol» иммуномодулятор препаратының 0,2% қоспасы қолданылды. Нидерландылық мәдени сорттардың триумф (Curry, Royal Virgin, Sweet Rosy, Novi Sun, Montezuma, Aomory, Panenka, Dutch Design, шашақты (San Christina, San Luiz, Indiana), пион класына (Akebono, Columbus, Purpule Sky, Icoone) жататын 15 сұрып таңдап алынды. 9 және 5 градустық өсіру технологиясы шарттарына сай вегетациялық кезеңде жылыжай жағдайы мен сыртқы температуралық режимнің арақатынасы анықтала отырып қызғалдақтардың сапалық көрсеткіштеріне әсер ету шарттарының мәліметтер базасы жинақталды. Стресс процесстеріне антистерссанттың 1,5-2% ерітіндісінің тиімділігі тәжірибе жүзінде дәлелденді. Дайын тауарлық құндылығы жоғары өнімді алуда мегафолдың әсері сұрыптық ерекшелікке сай 82-96% аралығында болды. Антистерссант тиімділігі қызғалдақ сорттарының өсімдіктерінің біркелкі өсуіне әсер етеді, оңтайлы су-физикалық қасиеттері бар нейтралды торф субстратында қызғалдақ өсімдіктерінің биіктігі бойынша жоғары көсерткіш байқалды, қауызының биіктігі мен өсімдік гүлдерінің түсі сияқты сәндік қасиеттері бойынша жоғары тұтынушылық талаптарға жауап береді.

24 October 2026 in Diseases
Verified
Journal Article
Open access
PDF file
YZYerik Zharylkasynovich
Yerik Zharylkasynovich
ASAmankeldi Sadanov
Amankeldi Sadanov
SOSaltanat Orazymbet
Saltanat Orazymbet
ИРИрина Александровна Ратникова
Ирина Александровна Ратникова
BBBaiken Baimakhanova
Baiken Baimakhanova
ATAknur Turgumbayeva
Aknur Turgumbayeva
Background/Objectives: Intestinal diseases constitute a significant global public health issue and encompass a broad spectrum of inflammatory, functional, and infectious disorders, including inflammatory bowel disease (Crohn’s disease and ulcerative colitis) and irritable bowel syndrome. In recent years, increasing attention has been paid to sex-related differences in epidemiology, clinical course, diagnosis, and treatment outcomes. Methods: A structured narrative review was conducted using the PubMed, Scopus, and Web of Science databases to identify publications addressing sex-related differences in the epidemiology, pathophysiology, diagnosis, and treatment of intestinal diseases. The aim of the study was to examine sex-based differences in the etiology, diagnosis, and treatment of intestinal diseases. Results: The development of intestinal diseases is determined by the interaction of genetic, immunological, hormonal, microbial, and environmental factors. Sex-related differences were identified in disease prevalence, clinical course, and progression and are associated with hormonal regulation, immune response characteristics, and gut microbiota composition. Diagnosis of intestinal diseases is based on a combination of laboratory biomarkers, endoscopic, and imaging techniques, and diagnostic accuracy may vary according to biological sex. Video capsule endoscopy, balloon-assisted enteroscopy, and advanced imaging methods, including computed tomography colonography, improve the evaluation of small bowel diseases, whereas chromoendoscopy, colonoscopy, and cross-sectional imaging play important roles in the assessment of colonic disorders. Treatment includes pharmacological, dietary, microbiota-based, endoscopic, and surgical approaches. Current evidence suggests that biological sex may influence treatment response, adverse event profiles, and clinical outcomes; however, the available evidence remains limited or inconsistent for several therapeutic strategies, highlighting the need for further sex-specific clinical research. Conclusions: Sex-related differences should be considered to improve diagnostic accuracy, optimize treatment strategies, and support individualized clinical management. Although evidence remains limited in several areas, current findings support the integration of biological sex into clinical decision-making. Further research is needed to establish sex-specific diagnostic and therapeutic approaches.

15 February 2019 in SERIES OF BIOLOGICAL AND MEDICAL
Verified
Journal Article
Closed access
NANao
Nao
AMAltynai Mambayeva
Altynai Mambayeva
KUKazakh national agrarian university"
Kazakh national agrarian university"
KAKazakhstan Almaty
Kazakhstan Almaty
ASA. K. Sadanov
A. K. Sadanov
BLB. Lozovicka
B. Lozovicka

30 March 2026 in Eurasian Agrotechnical Journal
Verified
Journal Article
Open access
PDF file
AMAltynai Mambayeva
Altynai Mambayeva
АСА.к. Саданов
А.к. Саданов
ДОД.а. Ондаканов
Д.а. Ондаканов
АСА.м. Сандыбаева
А.м. Сандыбаева
БЛБ. Лозовицкая
Б. Лозовицкая
Алғышарттар мен мақсат. Наноматериалдар өсімдіктерге төзімділік пен ауруларды бақылауда, қазіргі агротехникалық революцияда мықты құрал болып табылады. Азық-түлікпен қамтамасыз ету мәселелерін заманауи әдістермен шешу тиімділікті арттыруды және олардың адам ағзасына және қоршаған ортаға әсерін тереңірек түсінуді талап етеді. Осыған байланыстыбиофизикалық әдістермен синтезделген нанобөлшектер өсімдік патогендеріне қарсы баламалы, экологиялық қауіпсіз құрал ретінде зерттеу өзекті. Зерттеудің мақсаты – металл және металл оксидтері нанобөлшектерінің фитопатогендерге қарсы биологиялық белсенділігін бағалау және олардың әсерін математикалық модельдеу.Материалдар мен әдістер. Мақалада биофизикалық тәсілдер (лазерлік абляция және ультрадыбыстық кавитация) арқылы синтезделген күміс (Ag), мырыш оксиді (ZnO) және мыс оксиді (CuO) негізіндегі нанобөлшектердің өсімдік патогендеріне қарсы биологиялық белсенділігі зерттелді. Нанобөлшектердің морфологиясы, орташа өлшемі мен ζ-потенциалыанықталып, фитопатогенді саңырауқұлақтар мен бактерияларға қарсы тиімділігі зертханалық жағдайда бағаланды. Нәтижелер нанобөлшектердің патогендердің өсуін айтарлықтай тежеуқабілетіне ие екенін және оларды экологиялық қауіпсіз өсімдік қорғау құралдары ретінде қолдануға болатынын көрсетті. Тежеу деңгейінің концентрацияға тәуелділігі экспоненциалды модель арқылы сипатталды.Нәтижелер. Синтезделген нанобөлшектердің өлшемі 18-32 нм аралығында болды, ζ- потенциалы –27...–32 мВ мәндерін көрсетті, бұл олардың коллоидтық тұрақтылығын дәлелдейді. Ең жоғары антимикробтық әсер күміс нанобөлшектерінде байқалды: F. oxysporum – 82 %, A. solani – 79 %, X. campestris – 88%. Тежеу деңгейі бөлшек өлшемі мен меншікті бетіне тәуелділігінкөрсетті. Математикалық модель тәжірибелік деректермен жоғары сәйкестік көрсетті (R²≈0,91– 0,95) және концентрация 50-100 мг/л аралығында қанығу аймағына өтетінін дәлелдеді.Қорытынды. Биофизикалық әдістермен алынған металл және металл оксиді нанобөлшектері фитопатогендерге қарсы жоғары тиімділік көрсетті. Ұсынылған экспоненциалды модель нанобөлшек концентрациясы мен биологиялық әсері арасындағы сандық тәуелділікті сипаттап, өсімдік қорғау препараттарының оңтайлы дозасын болжауға мүмкіндік береді. Алынған нәтижелерден нанобөлшектерді экологиялық қауіпсіз өсімдік қорғау құралдары ретінде қолдану қажеттілігін ұсынуға болады.