İlk çağlardan bu yana insan; siyasi otoriterin temel argümanlarının toplumsal yapı içerisinde neler olduğu ya da olması gerektiği, kim tarafından yönetildiğini ya da yönetmesi gerektiği, sorularının yanıtlarını ve bir kısım kimselerin toplumsal yapının kurallarının ve siyasetinin tespit edilmesindeki istisnai gücü niçin ve nasıl kontrolüne aldığını, tatbik ettiğini ve diğer bireylerin bunu niçin gerçekleştiremediğini sorgulamış, tartışmış, kurgulamak istemiştir. Tüm bu sorular, siyaset biliminde olduğu kadar siyasi düşünceden sosyolojiye kadar, siyaset bilimi çalışmalarına kaynaklık eden pek çok farklı disiplinin de çalışma konusu olmuştur. Liderlik konusunun geçmişine bakıldığında, ilk ve orta çağlarda liderliğin yaygın bir şekilde güç ve iktidar kullanımı ile beraber anıldığını ve yalnızca devleti idare edenlere atfedilen bir nitelik şeklinde değerlendirildiğini görmek mümkündür. Aydınlanma çağı ile beraber, çoğulcu ve demokratik tanımlamalar ile kavram muhteva bakımından değişmiş, 20 nci yüzyılda yalnızca devlet idaresi ile değil işletme ve her çeşit organizasyon yönetimi ile de ilişkili görülmektedir. Bundan dolayı ortaya çıktığı dönemlerde yaygın bir biçimde insanları güçle yönetme olarak ele alınan liderlik, giderek izleyenleri etkileme, ortak amaca yönlendirme, yaratıcı olma, artı değer yaratma, bir süreci başlatma gibi kavramlarla tanımlanır hale gelmiştir. Literatüre bakıldığında çeşitli liderlik yaklaşımları ve lider tipleştirme çabalarının olduğu görülmektedir. Hangi alanda olursa olsun, bir yöneticide safi olarak tek bir liderlik tarzının bulunduğunu söylemek pek mümkün değildir. Örgütün, çevre koşullarının, izleyicilerin ve tabii ki yöneticinin sahip olduğu özellikler, çeşitli lider davranışlarının ve tarzlarının sergilenmesine neden olmaktadır. Bazen birden fazla liderlik özelliğinin sergilendiği görülürken, bazen de tek bir liderlik tarzı doğrultusunda bir yönetim ve iletişim sürecinin götürüldüğü görülebilmektedir. Bu çalışmada siyasi liderliğin teorik olarak gelişimi araştırıldıktan sonra günümüz siyasi liderlik tartışmaları irdelenmiştir.
31 January 2024 in Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi
Erkekler tarafından ezilen, sömürülen, dezavantajlı, eşitsiz ve ikincil konumuyla birlikte Sanayi Devrimi, kadınların emek piyasasındaki yerini de etkilemiştir. Bir nevi mülkiyetin değişimi kadının konumu, aile kurumu ve onun ilişkileri üzerinde bir etkiye sebep olmuştur. Marx ve Engels kadınının konumunu mülkiyetin değişmesiyle birlikte ele aldığı için cinsiyet ilişkileri üzerinden değil, üretim ilişkileriyle değerlendirmiştir. Kadınların ezilmesi, üretim ilişkileriyle bağlantılı olarak ele alındığı için çözüm de sosyalist toplumun kurulmasında bulunur. Marx ve Engels’i takip eden mahdumları arasında yer alan Lenin, hem kadın düşüncesinde seleflerini takip etmiş hem de kendi düşüncelerini pratikte uygulayabileceği bir alan yaratabilmiştir. Sosyalist feminist olarak adlandırabileceğimiz Rosa Luxemburg ve Clara Zetkin, Marx ve Engels’i fikren takip ettiği gibi Lenin’le de bu hususta dirsek teması kurmuştur. Bunlar, kadınların kurtuluşunu sosyalizmde bulmalarının yanı sıra liberal kadın hareketlerine karşı çıkmamaları yönüyle kendi öncüllerinden ayrılırlar. Aydınlık dergisi hareketi, aydınlara hitap etmek üzere yola çıkan sosyalist bir dergi olmasıyla birlikte fikri çizgisi itibarıyla Marx, Engels ve Lenin üçlüsünü takip etmesinin yanı sıra Spartakist hareketiyle de yakın temas kurmuştur. Bu çalışmada Aydınlık dergisi hareketinin kadın imgesine bakışını inşa etmede ve anlamlandırmada bu Marksist yaklaşımların ne tür katkılarının olduğu ve ayrışma noktalarının olup olmadığı sorunsalı üzerinden hareket edilmiştir. Bu bağlamda Aydınlık dergisinin kadın imgesine bakış açısı, kadının konumu ve toplumdaki sınıflandırılması kategorize edilerek etkilendikleri bahsi geçen Marksist kuramcılar üzerinden incelenmiştir.
Bu çalışmanın amacı, August Bebel’in din, Hıristiyanlık ve İslam’ı hangi noktalardan ele aldığını göstermektir. Bu noktaları ele almak için Bebel’in hayatı da çalışma için önem teşkil etmektedir. Çalışmanın yöntemi, nitel araştırmalar arasından betimsel analiz ile yapılmıştır. Analiz sonucunda, Marx’ı ve Engels’i din konusunda takip eden Bebel’in, tarihsel materyalist bakış açısını kendi düşünüşüne odak haline getirdiği saptanmıştır. Yaşamının ilk dönemlerinden itibaren din ile mesafeli bir ilişki takınan Bebel’in bu felsefi uğrağı kabul etmesi zor olmamıştır. Yine de dine ve Hıristiyanlığa mesafeli ve soğuk olmasına karşın, dinin baskıyla ve zorla toplumdan silinmeyeceğinin de bilincindedir. Mensubu olduğu Sosyal Demokrat Parti (SPD)’nin programlarında vicdan özgürlüğünü bu sebeple savunur. Bütün dinlerin insan yaratımı olduğunu söyler. Dinlerin ortaya çıkışını tarihsel koşullara dayandırır. Buna rağmen Bebel’in dinlerin toplum içindeki fonksiyonlarına işlevsellik açısından atfettiği anlamlar da değişmiştir. İslam ve Hıristiyanlık özelinde farklı bakış açıları edinmesi, bu dinlerin toplumdaki işlevselliklerinden kaynaklanmaktadır. İslam ve Hıristiyanlık arasındaki kıyaslamalarda İslam’ı Avrupa biliminin geliştirici etkisi açısından olumlarken, Hıristiyanlığı bilimin gelişmesinde kısırlaştırıcı etkisinden dolayı eleştirmiştir.
21 April 2024 in Rumelide Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi
İngiliz edebiyatının önemli isimlerinden olan Charles Dickens, eserlerinde Sanayi Devrimi, Fransız Devrimi, işçi sınıfı, kadınların ve çocukların toplumdaki korunaksız konumu gibi iktisadi kırılma anlarının sosyal meselelerdeki izdüşümünü kaleme alır. İki Şehrin Hikayesi 1859 yılında yazılmış olup, Fransız Devrimi’nden hemen önce ve devrim esnasında Londra’da ve Paris’te yaşayan insanların sosyal ve ekonomik durumlarının portresini çizer. Ekonomik farklılıkların, ezilmişliğin ve zorbalığın vahşet duygusunu nasıl tetiklediğini anlatır. Devrimin yalnızca değişimle değil, aynı zamanda şiddetle olan bağlantısını gösterir. Kilise, kral ve jakobenler üçgenindeki siyasal literatürün temelindeki bireyciliği, özgeciliği ve otoriterliği ortaya koyar. Feodalitenin sınıflar arasındaki uçurumunu betimlerken, otoritenin içindeki rıza mefhumunu vurgular. Cumhuriyet sonrasında ise özgürlük ve eşitlik sloganının altındaki bireysel hesaplaşmalara dikkat çeker. Buna göre toplumsal yozlaşma aydınlanma ya da devrimle giderilebilecek bir sorun değildir. Fransız Devrim’i sonrasında bozulmuşluk yalnızca sınıf değiştirir, ancak bozulmuşluğun kendisi devam eder. Bu çalışmada İki Şehrin Hikayesi’nde ele alınan bu olayların, bozulmanın ve karakterlerin tarihsel ve siyasal arka planı incelenmiştir. Devrimi olanaklı kılan aydınlanmanın fikri temelleri ve devrimi gerçekleştiren jakobenlerin şiddet eylemleri üzerinden aydınlanma ve devrimin şiddete nasıl vardığı ve Dickens’ın kitabında bu bağlantıyı nasıl kurduğu çalışmanın temel sorusudur. Amaç, Fransız Devrimi’nin siyasi ve tarihi taraflarının, İki Şehrin Hikayesi’nde nasıl anlatıldığını incelemek ve disiplinler arası bir çalışma ortaya koymaktır.
Bu çalışma, Aydınlık dergisinde yer alan edebi metinlerin Marksist ideoloji doğrultusunda nasıl kurgulandığını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, ideolojinin tanımı ve tarihsel serüveni, akabinde ideoloji ve edebiyat arasındaki ilişki ele alınmıştır. Buradan hareketle dergideki metinler ideolojik bir perspektifle çözümlemeye tabi tutulmuştur. Edebi metinlerin dönemin toplumsal ve ekonomik koşullarından nasıl etkilendiği, Marksist literatürün ilkelerini yansıttığı ve dönemin Marksist hareketine nasıl hizmet ettiği vurgulanmıştır. Aydınlık dergisi, ideolojik metinler yayımlayan ve Marksist düşünceyi yaymayı amaçlayan bir dergi olarak, özellikle masallar ve hikâyelerde ideolojik bir yaklaşım benimsemiştir. Edebi metinlerde sınıf mücadelesi ve proletaryanın zaferi simgelenmiş, yabancılaşma kavramı, artı değer, kapitalizmin sömürü düzeni ve emekçilerin yaşadığı eşitsizlikler anlatılmıştır. Ayrıca edebi metinler arasında yer alan masalların "fakelore" olarak sınıflandırılması gerektiğine dair tespit yapılmıştır. Bu bağlamda geleneksel halk kültürünün bir unsuru olan masallar, ideolojik bir araç olarak yeniden şekillendirilip Marksist düşünceyi pekiştiren yapay metinler olarak tanımlanmıştır. Sonuç olarak, Aydınlık dergisindeki ideolojik içerikli edebi metinler, Marksist düşünceye hizmet eden ideolojik bir araç olarak kullanılmasından dolayı önemli bir örnek teşkil etmektedir. Bu metinler, Türkiye’deki erken dönem Marksist edebiyatın örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir.
31 July 2025 in Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi
Bu çalışma, Türkiye’de kadın hakları mücadelesinde yer alan Bakiye Beria Onger’in (1921–2015) yaşamını, siyasal eylemlerini ve düşünsel katkılarını incelemektedir. Hukuk eğitimi aldıktan sonra serbest avukat olarak çalışan Onger, 1965’te Türkiye İleri Kadınlar Derneği’ni kurmuş ancak çeşitli sebeplerden dolayı derneğin faaliyetleri sonlandırılmıştır. 1975 yılında ise Türkiye Komünist Partisi’nin teşvikiyle kadınların demokratik, ekonomik ve sosyal haklarını savunan ilk kitlesel örgütlerden biri olan İlerici Kadınlar Derneği’ne genel başkan olmuştur. 1979 ara seçimlerinde İstanbul’dan bağımsız senatör adayı olarak yürüttüğü kampanyada “emekçi kadınların sesi” vurgusunu öne çıkaran Onger, kadın temsilinin parlamento dışı alanlardan siyasal alanlara taşınması gerektiğini savunmuştur. Kadınların sorunları ve kurtuluş yollarına dair kaleme aldığı yazılarda, Kemalist reformlarla sosyalist teoriyi birleştiren bir yaklaşım benimsemektedir. Bu bağlamda, özgürlük, eğitim hakkı, ücret eşitsizliği ve cinsel özgürlük gibi konular üzerine kapsamlı analizler gerçekleştirmiştir. Çalışmanın ana sorunsalı, Onger’in düşünsel dünyasında kadın sorununu nasıl ele aldığı ve bu soruna hangi açılardan yaklaştığı ekseninde şekillendirilmiştir. Bu doğrultuda, Onger’in kaleme aldığı eserler taranmış; kadın sorunlarına ilişkin düşünceleri tematik olarak sınıflandırılarak değerlendirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi tercih edilmiştir.