The paper analyses European countries and NUTS-3 units to determine which of them experienced depopulation in the 2010s, as well as the causes of this process. The progression of demographic ageing, particularly in countries and NTS3 units with annual population declines, is also examined. European countries and NTS3 units in selected years and periods between 2011 and 2020 are studied based on Eurostat vital statistics, data on migratory movements and population age structures using descriptive statistics, time-series methods, Webb’s method, and cluster analysis. The data and research results are illustrated with tables, graphs, and choropleth maps. In the 2010s, depopulation processes mainly occurred in Eastern and Southern Europe. The study found that between 2011 and 2020, eight countries (Bulgaria, Croatia, Greece, Hungary, Latvia, Romania, Serbia, and Ukraine) suffered population decreases annually, three countries (Albania, Lithuania, and Portugal) had only one or two years without a population loss, and four countries (Bulgaria, Croatia, Latvia, and Romania) were demographically the most disadvantaged as their populations decreased due to natural causes and migration in almost all years in the 2010s. Most of the annually depopulating countries were relatively similar in terms of the population age structure. NTS3 units with annual population declines and a similar population age structures were found within the same country or in neighbouring areas in adjacent countries.

Depopulation is understood as a real population loss in an area represented by a negative population change. In the present-day Poland, the process is particularly distinct in the economically underperforming areas situated on the peripheries of large urban centres, but some of the most populous cities are also affected by it. The purpose of the presented research using Webb’s typology was to identify Polish poviats that were depopulating in all the years from 2002 to 2014 as a result of natural population decline and negative migration balance (two-factor depopulation). In the research, special attention was given to the rate of change in the number of population (total and by age group) and to a net natural and migration loss in the selected poviats. Selected characteristics of the 2014 population age structure in Poland were also evaluated. The basis for all findings presented in the paper is vital and migratory statistics for the years 2002 to 2014 and the data on poviats’ population age structure from 2002 and 2014 published by the Central Statistical Office.

Przedstawione w tekście miary i skale oceniające zaawansowanie starości demograficznej przydatne są w formułowaniu diagnoz ilościowych na temat badanego procesu. Rozpoznania takie, których próby w formie przykładów zostały wcześniej przedstawione, winny stanowić punkt wyjścia w analizach (bieżących i prospektywnych) różnorodnych konsekwencji starzenia demograficznego dla funkcjonowania dziedzin stanowiących elementy składowe życia społeczno-gospodarczego, takich jak: rynki pracy, systemy zabezpieczenia społecznego, rozmiary popytu na dobra i usługi, w szczególności w zakresie ochrony zdrowia – generowane przez osoby starsze.

W opracowaniu przedstawiona została analiza zmian w strukturze wieku ludności Polski, obserwowana od początku okresu transformacji ustrojowej i spodziewana w perspektywie następnych lat. Analiza ta została pogłębiona badaniem przestrzennego zróżnicowania zaawansowania starości demograficznej (ocenionej za pomocą kilku mierników) oraz dynamiki procesu starzenia się w Polsce w latach 2002, 2014 i 2020, przeprowadzonym na poziomie województw, powiatów i gmin. Źródło danych wykorzystanych w badaniu stanowiły informacje dotyczące struktury wieku ludności w Polsce i w mniejszych jednostkach terytorialnych, opublikowane przez Główny Urząd Statystyczny.

W opracowaniu postawione zostały dwa cele badawcze: analiza natężenia procesów depopulacyjnych w makroregionie centralnym w drugiej dekadzie XXI w. (w szczególności: identyfikacja gmin charakteryzujących się corocznym ubytkiem populacji oraz wskazanie czynników (typów) depopulacji na tych obszarach), a także analiza zaawansowania tych jednostek administracyjnych pod względem procesu demograficzne- go starzenia się. W badaniu wykorzystano wskaźniki natężenia i struktury. Dokonano też klasyfikacji gmin według typów przyrostu i ubytku populacji, której podstawę stanowiła koncepcja własna nawiązująca do metody Webba (1963). W opracowaniu użyto danych GUS dla województw i gmin makroregionu centralnego w latach 2011–2020.

Makroregion wschodni, tworzony przez województwa lubelskie, podkarpackie i podlaskie, doświadcza corocznego ubytku rzeczywistego populacji od 1999 r. Jest to obszar mało atrakcyjny osiedleńczo (wspomniane jednostki administracyjne od ponad dwóch dekad odznaczają się ujemnym saldem migracji, a w lubelskim i podlaskim obserwowany jest również ubytek naturalny ludności). Makroregion ten cechuje się znacznym wewnątrzregionalnym zróżnicowaniem, zarówno pod względem natężenia ubytku ludności, jak i zaawansowania starości demograficznej. Podstawowy cel opracowania stanowiła analiza natężenia procesu depopulacji w województwach, powiatach i gminach makroregionu wschodniego, w tym identyfikacja tych jednostek administracyjnych, które w drugiej dekadzie bieżącego stulecia doświadczały corocznego ubytku ludności. Celem dodatkowym była ocena zaawansowania starości demograficznej i postępu tego procesu w gminach depopulacyjnych. W badaniu zastosowano indeksy dynamiki, wskaźniki natężenia oraz wskaźniki struktury. Podstawę analiz stanowiły dane statystyczne GUS. Uzyskane wyniki wykazały, że w drugiej dekadzie XXI w. najmniej korzystną sytuacją demograficzną charakteryzowały się gminy (głównie wiejskie) położone w obrębie województw lubelskiego i podlaskiego doświadczające długotrwałej depopulacji.