The dynamometer method of determining particle size distribution was developed several years ago. The principles of sample preparation for this method are based on those used in other sedimentation methods. With improvements in these procedures, an investigation of the effect on obtained particle size distribution results by removing organic matter using hydrogen peroxide was proposed. For this purpose, the particle size distributions were determined in 50 soil samples with varying organic matter content, before and after organic matter removal. A comparative analysis of the results, including calculation of the Euclidean distance, was performed on both groups. It was found that differences in the particle size distributions of the soils after the application of hydrogen peroxide were difficult to predict, and irregular in both magnitude and direction. However, in light soils, the process of organic matter removal caused an increase in the clay fraction at the expense of the silt fraction, which decreased. In soils with a higher initial clay fraction, there were decreases in the clay and sand fractions, while the silt fraction increased.

Celem pracy było wykazanie zróżnicowania morfologii i wybranych właściwości gleb aluwialnych użytkowanych rolniczo oraz ocena ich przemian w warunkach regulacji rzeki. Badania prowadzono w nizinnej dolinie Odry w jej środkowym biegu poniżej Wrocławia. Wykonano 4 odkrywki glebowe na prawym brzegu Odry na holoceńskiej terasie zalewowej. Dwa profile znajdowały się w strefie międzywala i były użytkowane jako łąki, a dwa profile zlokalizowane poza obwałowaniami były użytkowane jako pola uprawne. Gleby zostały opisane, opróbowane i przeanalizowane stosując standardowe metody dla badań gleboznawczych. Badane gleby różniły się cechami morfologicznymi poszczególnych poziomów genetycznych, położeniem zwierciadła wody gruntowej, zasiegiem i intensywnością cech redoksymorficznych, a także głębokością i zachowaniem stratyfikacji aluwialnego materiału macierzystego. Znalazło to odzwierciedlenie w klasyfikacji: Eutric Fluvic Gleysol (Pantoloamic), Eutric Gleyic Fluvic Cambisol (Ochric), Eutric Fluvic Stagnic Cambisol (Ochric), Eutric Stagnic Fluvisol (Katoarenic, Ochric, Brunic). W rejonie prowadzonych badań wyraźnie widoczny jest wpływ mikrorzeźby terenu i zmian położenia osadów aluwialnych podczas meandrowania rzeki, co przejawia się zwięzłym uziarnieniem gleb znajdujących się obecnie blisko rzeki i lżejszym gleb położonych w dalszej odległości. Głębokie występowanie zwierciadła wody w glebach położonych na nieco wyższych elementach mikroreliefu spowodowało obniżenie pionowego zasięgu oglejenia gruntowego oraz zastępowanie go oglejeniem opadowym w środkowej części profilu glebowego. Zmiana reżimu wodnego przyczyniła się do wzrostu aktywności biologicznej, a tym samym rozwoju poziomu cambic. Przekształcenie gleb aluwialnych użytkowanych jako trwałe użytki zielone w gleby uprawne powoduje nie tylko spadek zawartości SOC w glebie, ale także obniżenie jednostkowej zdolności sorpcyjnej związków próchnicznych.

The aim of this study was to critically assess the usefulness of pollution indicators in monitoring riverside soils (fluvisols) for heavy metal content. A novel methodological approach was used, comparing areas located inside and outside flood embankments, which allowed for a precise determination of the impact of fluvial and anthropogenic processes on heavy metal accumulation. The experimental logic validated the usefulness of four indicators: the Individual Pollutant Index (PI), the Background Enrichment Factor (PIN), the Potential Ecological Risk (RI), and the Pollution Load Index (PLI). Comparative analysis revealed that soils within the embankment zone have higher metal concentrations, resulting from the continuous deposition of alluvial material, which often contains industrial and municipal pollutants. The vertical distribution of pollutants in fluvisols was shown to be closely related to sediment dynamics and soil properties (clay fraction, organic matter, redox conditions). Validation of the indicators revealed their varying sensitivity. The study revealed the limitations of the PLI, which, due to its summary nature, did not account for significant variability in contamination within the soil profile. Consequently, the PI, PIN, and RI indices were shown to be the most effective tools in assessing the actual degree of soil contamination by fluvisols in the middle Oder Valley. The study results emphasise the need for the selective selection of indicators in environmental monitoring. This comparative approach provides a reliable method for assessing the effectiveness of floodplain management strategies under exposure to chemical pressure.