The growing demand for critical raw materials (rare earth elements—REE, Nb, Ta, and others) enforces a need to look for their alternative sources. Distortions of the mineral supply chain caused by COVID-19 have necessitated a re-evaluation of what exists as mining waste from previous exploitation. Consequently, this study aims to provide an inventory of raw materials on the Indonesian Tin Islands (Bangka and Belitung). Geological and mineralogical examinations on Bangka have permitted an economic appraisal of tailings from the processing of cassiterite-bearing sands and confirmed the presence of REE-bearing minerals, chiefly monazite and xenotime, zircon, ilmenite, rutile, niobium-tantalum phases. In general, the mineral content of the tailings varies depending on the sampling site and the type of processing used during ore-production. ICP-MS (inductively coupled plasma–mass spectrometers) analyses revealed anomalous concentrations of LREE (light rare earth elements): La > 5%, Ce > 5%, Pr > 1%, Nd > 1%, Sm > 1% and HREE+Y (heavy rare earth elements and yttrium) up to 2.51 wt%. High values have been found for the “most critical” metals of the HREE group: Dy (up to 0.34 wt%), Tb (up to 0.08 wt%), Eu (up to 61.8 ppm), Nd (>1.0 wt%), and Y (up to 1.20 wt%). In addition, the following contents have been defined: Ga (to 0.03 wt%); Hf (to 0.64 wt%); Ta (to 0.08 wt%); Nb (to 0.23 wt%); W (to 0.14 wt%); Zr (>5.0 wt%); and Sc (to 0.01 wt%). Such high concentrations suggest the tailing dumps to be a potential new source of “critical raw materials”.

The European Commission has adopted the European Green Deal strategy, which aims to achieve climate neutrality in the EU by 2050. To achieve this goal, it is necessary to shift the economy toward the use of green and renewable energy. Critical raw materials (CRMs), Li, Co, REE, Te, Sc and others, are used in renewable energy sources (RES) production. The EU lacks its own CRM deposits, and additionally, the access to already identified deposits is limited, which is making the EU countries search for alternative CRM sources. One such source of CRMs may be mining waste generated on the Indonesian island of Bangka as a result of processing cassiterite-bearing sands. Studies of the mineral composition of the waste using the XRD method reveal rich contents of xenotime (0.79–17.55 wt%), monazite (1.55–21.23 wt%), zircon (1.87–64.35 wt%) and other minerals, carriers of valuable metals, such as Sn, Ti, Nb, Ta. The point mineral chemistry analyses were performed using EPMA. Xenotime is the main carrier of heavy rare earth elements (HREE), especially the “most critical” HREEs: Gd₂O₃ (1.42–7.16 wt%), Dy₂O₃ (2.28–11.21 wt%), Er₂O₃ (2.44–7.85 wt%), and Yb₂O₃ (1.71–7.10 wt%). Xenotime is characterized by a complex internal structure resulting from metasomatic processes occurring during their formation. In SEM-BSE imaging, they show zonation of internal structure, which is the effect of an HREE, Y, Si and U substitution in the crystal structure. On the other hand, thorite ThSiO₄ and uranothorite (Th,U)SiO₄ inclusions are present in xenotimes. The ICP-MS/ES studies of tailings reveal very high contents of HREE + Y (up to 7.58 wt%), U (up to 0.11), Th (up to 0.75 wt%) and Sc (132 ppm). A CRM source diversification is part of the strategy to ensure the security of raw materials for countries of the European Union and the green transformation of the continent. Bilateral EU–Indonesia cooperation in the geological exploration and development of primary and secondary sources may contribute to an increase in the supply of HREEs to the global market.

Streszczenie Wymagania stawiane przez międzynarodowe instytucje finansowe w zakresie raportowania wyników prac geologicznych, klasyfikacji zasobów kopalin oraz oceny rentowności projektów górniczych dla potrzeb ich finansowania wymuszają w tym zakresie konieczność stosowania jednolitych standardów. Podstawowym celem tej standaryzacji jest umożliwienie porównania wartości ekonomicznej zasobów kopaliny według jednolitych zasad i traktowania tych zasobów jako składnika aktywów przedsiębiorstwa górniczego. Potrzeba takiej standaryzacji pojawia się również w Polsce. Obecnie na świecie najczęściej jest stosowany australijski system raportowania wyników rozpoznania złoża oraz oceny jego zasobów znany pod nazwą JORC Code. Złożoność projektów górniczych (surowcowych) oraz wielostronne czynniki ryzyka związane z ich oceną i wdrożeniem wymuszają w fazie przedinwestycyjnej projektu konieczność przygotowania optymalnej koncepcji zagospodarowania złoża – Bankowego Studium Wykonalności (BSW). Celem BSW jest optymalizacja decyzji inwestora o najmniejszym ryzyku w świetle posiadanej wiedzy na temat technicznej i finansowej wykonalności danego projektu górniczego. BSW jest zatem narzędziem (instrumentem) wykorzystywanym do podjęcia obiektywnych (najlepiej trafnych) i obarczonych możliwie niskim ryzykiem decyzji inwestycyjnych. Kompleksowa ocena rentowności projektu górniczego z uwzględnieniem wszelkich czynników geologiczno-górniczych, technicznych, ekonomicznych, marketingowych, prawnych, środowiskowych oraz istotnych względów społecznych i administracyjnych podjęta na etapie koncepcyjnym (studium), pozwala na ograniczenie ryzyka w fazie wykonania projektu (budowa zakładu górniczego). Tym samym BSW jest instrumentem oceny rentowności projektu oraz efektywnym narzędziem minimalizacji ryzyka przyjęcia do realizacji projektu, który jest niewykonalny albo nieracjonalny.