Hygiene culture in secondary educational institutions is essential for promoting student health and preventing the spread of infectious diseases, yet many schools face challenges in maintaining high hygiene standards. In Kazakhstan, secondary schools serve as key platforms for instilling hygiene habits that can extend into adulthood. However, factors such as inadequate infrastructure, limited awareness, and varying cultural attitudes hinder the consistent adoption of good hygiene practices. This literature review aims to explore strategies to improve hygiene culture in secondary schools by examining interventions from global studies.A systematic review of the literature from 2014 to 2024 was conducted using databases such as PubMed, CINAHL, Embase, ERIC, Scopus, and Web of Science to identify research on hygiene practices in schools. The review focused on the effectiveness of educational programs, the role of school staff, the adequacy of hygiene facilities, and the involvement of parents and the community.Conclusion. A multi-faceted approach involving education, infrastructure, and community participation is essential for improving hygiene culture in schools. Regular reinforcement of these practices, alongside the provision of adequate facilities, can lead to lasting improvements in student health and hygiene behavior.

Background: Evidence on adolescents’ knowledge and practices related to healthy eating and food hygiene in Kazakhstan remains limited. This study aimed to assess knowledge and behaviors associated with healthy eating and food hygiene among adolescents in Karaganda, Central Kazakhstan. Methods: A cross-sectional study was conducted among 382 students aged 11–18 years from six schools. Data were collected using a bilingual questionnaire and analyzed using Chi-square tests and multivariable logistic regression. Results: Girls were significantly more likely than boys to demonstrate knowledge of healthy eating and food hygiene practices. According to parental reports, 61.5% of adolescents consumed fruit daily, whereas daily fast-food consumption was reported in 7.7% of boys and 7.5% of girls. Food-outsourcing company reports showed that complete meals and drinking water were available in all participating schools; however, dairy products were available in only half of the school cafeterias. Conclusions: The study identified sex- and age-related differences in adolescents’ knowledge and practices regarding healthy eating and food hygiene. The findings highlight the importance of combining nutrition education with improvements in the school food environment and greater parental involvement to promote healthier dietary behaviors among adolescents.

Кіріспе. Мектеп оқушыларының тиісті гигиеналық білімдері мен дағдылары балалар арасында жұқпалы аурулардың деңгейін төмендету үшін өте маңызды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, балалар ересектермен салыстырғанда қауіп факторларына осал, осы осалдыққа байланысты мектептерде тиісті сумен жабдықтау, санитария және гигиена қызметтерінің болуы ерекше маңызға ие. Мектеп ортасындағы су, санитария және гигиена қызметтерінің жеткіліксіздігі денсаулық сақтау және білім беру нәтижелеріне тікелей немесе жанама әсер етеді. Мектептер су, санитария және гигиенаға қатысты білім мен өмірлік дағдыларды үйретуде маңызды рөл атқарады. Алайда, көптеген зерттеулер көрсеткендей, мектептерінде гигиена және гигиеналық құралдарды ұстау бойынша оқу материалдарының болуы және қол жетімділігі, балалардың бейімділік факторларымен, гигиеналық құралдарды пайдалану мен қызмет көрсетуге деген білімі мен көзқарасымен байланысты болды. Себебі балаларға мектеп бағдарламасында өмірлік дағдыларды үйретуге күшейту мен көзқарас жетіспеген. Сондықтан осы жұмыста жалпы орта білім беру мекемелері жағдайында оқушылардың гигиеналық мәдениетін зерттеуге арналған әдебиеттерге шолу жүргізілді. Мақсаты: Оқушылардың денсаулығын сақтау және нығайту, сонымен қатар олардың гигиеналық дағдыларын қалыптастыру саласындағы жалпы орта білім беру мекемелері қызметінің халықаралық және отандық тәжірибелеріне талдау жүргізу. Іздеу стратегиясы: Әдебиеттерге шолуды жүргізу үшін UpToDate, BMJ, PubMed, Scopus, Wiley, Medline, Web of science, Cyberleninka, Google Scholar сияқты бірқатар дерекқорларда мұқият дереккөзді іздеу жүргізілді. Зерттеу 2017-2023 жылдар аралығында ағылшын тілінде жарияланған жарияланымдары мен Қазақстан Республикасы халқының денсаулығы және денсаулық сақтау ұйымдарының қызметі туралы жыл сайынғы статистикалық жинақтарын қамтыды. Нәтижелер мен қорытынды. Біз жүргізген әдебиеттік шолу барысында, мектеп оқушыларының әр түрлі араласудың жиынтығының нәтижесінде: жалпы орта білім беру мекемелер, оқу бағдарламалар, ата-ана, қоршаған орта, әлеуметтік жағдай, гигиеналық құралдардың болуы және тағы басқа факторлардың әсері дұрыс гигиеналық дағыларын қалыптастыру үшін маңызды рөл атқаратынына көз жеткіздік. Осылайша, жалпы орта білім беру мекемелерінің оқушылардың денсаулығын сақтау және нығайту, олардың гигиеналық дағдыларын қалыптастыру, гигиеналық білімді, оқушылар арасындағы қарым-қатынас пен мінез-құлықты өлшеу, денсаулықты нығайту саласындағы ұсынымдар, оқу бағдарламалары мен факультативтік курстардың материалдары өз кезегінде білімді жақсартуға, қате түсініктерді түзетуге, дұрыс көзқарасты қалыптастыруға және мінез-құлықты нығайтуға, сондай-ақ паразиттік немесе жұқпалы аурулардың алдын алуға бағытталған бағдарламаларды әзірлеудің бастамасы болып табылады. Introduction. Appropriate hygiene knowledge and skills of schoolchildren are crucial for reducing the incidence of infectious diseases among children. According to the World Health Organization, children are more vulnerable to risk factors than adults, and because of this vulnerability, the availability of appropriate water, sanitation and hygiene services in schools is of particular importance. Inadequate water, sanitation and hygiene services in the school environment directly or indirectly affect health and education outcomes. Schools play an important role in teaching knowledge and life skills related to water, sanitation and hygiene. However, numerous studies have shown that the availability and accessibility of educational materials on hygiene and the maintenance of hygiene products in their schools were associated with predisposing factors in children,...