Trees have a crucial importance in the functioning of ecosystems on Earth. They are among the largest and longest-living taxa and provide habitat and shelter to numerous species belonging to diverse groups of organisms. Relict trees are of particular interest through their history of survival and adaptation, and because they potentially shelter rare or threatened organisms today. We investigated for the first time the diversity and distribution of epiphytic lichens and bryophytes found on the Cretan (Greek) endemic and relict phorophyte Zelkova abelicea (Ulmaceae). Our results showed that Z. abelicea hosts a high number of epiphytes. The Levka Ori mountain range in western Crete seems to be a hot spot for epiphytic lichens on Z. abelicea. Bryophytes had the highest diversity on Mt Kedros in central Crete but were absent from several other sites. Moreover, 17% of the studied lichens were recorded for the first time for Crete and 5% have never been recorded for Greece. Geographical position and browsing intensity seem to be important factors influencing the epiphytic community encountered. Tree morphology (dwarfed or arborescent) was also significant in influencing community composition although it was not possible to dissociate this factor from the effect of topography. Dwarfed individuals were found to have as much epiphytic diversity as arborescent trees. Ecological indicator values showed that high epiphytic diversity was found in some sites despite signs of eutrophication and disturbance due to pastoral activities and suggest the co-occurrence of both disturbance tolerant and sensitive species. Our results show how little is known about the biodiversity of Cretan phorophytes and highlights the need for further research on the topic.
Streszczenie: W artykule przedstawiono krytyczne uwagi do rozporządzenia o ochronie gatunkowej roślin, dotyczące m.in. zbyt dużej liczby zawartych w nim gatunków (ponad 700), czy też niekonsekwentnego stosowania kryteriów. Wskazano również na emocjonalne podejście do ochrony niektórych roślin, uwzględniające ich urodę, a nie stan zagrożenia. Podano przykłady roślin chronionych mimo ich wyłącznej obecności w parkach narodowych, a także gatunków trudnych do odszukania i oznaczenia nawet przez specjalistów. Zarzucono nadużycie zasady przezorności oraz umieszczenie w rozporządzeniu gatunków, których ochrona jest możliwa wyłącznie z równoczesną ochroną ich siedlisk.
Streszczenie: Artykuł zawiera diagnozę obecnego stanu ochrony gatunkowej porostów w Polsce. W aktualnym rozporządzeniu znalazło się bardzo dużo błędów i nieścisłości, dlatego wymaga ono zmian. W tekście przedstawiono sugestie zmiany systemu ochrony gatunkowej w kraju i zaproponowano wprowadzenie krótkich list regionalnych, oprócz równie ograniczonej listy krajowej. Zamieszczono także propozycje nowych list gatunków chronionych, dla kraju i dla wybranych województw.
Streszczenie: W artykule podano informacje o wszystkich gatunkach porostów, których lista jest zawarta w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów. Uporządkowano ich pozycję w systemie, omówiono rozmieszczenie ogólne i w kraju. Przy każdym gatunku podano też sugestie dotyczące potrzeby ich ochrony prawnej. Dogłębna analiza pozwoliła stwierdzić, że to rozporządzenie w rzeczywistości zawiera nie 205, lecz 168 gatunków stwierdzonych w Polsce, z których 29 uznano za wymarłe i niewidziane w kraju od 1970 r. Ponad 30 zamieszczonych w nim nazw okazało się synonimami, a 3 gatunki nigdy u nas nie występowały.
W publikacji przedstawiono nowe stanowiska 40 gatunków porostów oraz 12 grzybów naporostowych (oznaczonych gwiazdką), które są zagrożone w Polsce lub rzadkie w kraju lub regionie. Ponadto, w pracy zamieszczono nowe notowanie niezlichenizowanego grzyba Naevia punctiformis (Ach.) A. Massal. (oznaczony plusem), który ze względu na podobieństwo do zlichenizowanych przedstawicieli rodzaju Arthonia Ach. s.l., jest często uwzględniany w publikacjach lichenologicznych. Poza wykazem stanowisk, przy każdym z gatunków zamieszczono dane na temat ich cech diagnostycznych oraz rozmieszczenia w Polsce. W zamieszczonych wykazach stanowisk, obok współrzędnych geograficznych, podano kwadraty siatki ATPOL, zmodyfikowanej na potrzeby Atlasu rozmieszczenia geograficznego porostów w Polsce (Wydawnictwo Instytutu Botaniki im. W. Szafera PAN, 1993) przez S. Cieślińskiego i W. Fałtynowicza.
In the years 2017–2019 bryological investigations were carried out in the Wigierski National Park. As a result, five moss species new to this area have been found – Dicranoweisia cirrata, Homomallium incurvatum, Orthotrichum pulchellum, Serpoleskea subtilis and Zygodon rupestris. The paper provides information about their localities and habitats.