23 January 2024 in Gazi Akademik Bakış
Bu çalışma temel olarak 19. yüzyıl Osmanlı merkezinde dilencilik olgusunu sapma, suç ve sosyal kontrol kavramları çerçevesinde irdelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda kronolojik kesit olarak Osmanlıda dilencilikle ilgili düzenlemelerin arttığı bir dönem olan 19. yüzyıl tercih edilirken, çalışma mekânsal anlamda merkeze odaklanmıştır. Böylesi bir tercihte etkili olan temel faktör, dilencilikle ilgili resmî belgelerin 17. yüzyıl sonrasına dayanması ve 19. yüzyıla ait belgelerin daha fazla olması, bahsi geçen belgelerin büyük oranda merkeze odaklanmasıdır. Bu çalışmanın önemi, Osmanlıda dilencilik olgusunu suç, sapma ve sosyal kontrol kavramları çerçevesinde ele almasıdır. Yöntemsel açıdan örnek vaka incelemesine dayanan bu çalışma 19. yüzyıl Osmanlı merkezinde dilencilikle ilgili yayımlanan arşiv belgelerinin analizini temel almaktadır. Çalışma kapsamında seçilen kronolojik döneme ait 42 adet arşiv belgesi incelenmiş olup bu belgeler arasından seçilen 30 adet belge kullanılmıştır. İncelenen belgeler doğrultusunda, araştırma kapsamında Osmanlı merkezinde gerçek anlamda dilenciliğin bir suç olmadığı ancak 19. yüzyıl sonrasında dönüşen algıyla birlikte dilenciliğin toplumsal ve ahlaki bir sorun olarak görüldüğü ve engellenmesi yönünde çalışmalar yapıldığı, bu amaçla darülaceze kurumu kurularak dilencilerin buralara kapatıldıkları görülmüştür.
31 December 2025 in İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi
Aile, sadece günümüzde değil antik çağlardan beri bütün siyasal oluşumların üzerinde tartıştığı, konuştuğu, birtakım planlamalar yaptığı, hukukî bazı düzenlemeleri yürürlüğe koyduğu olgudur. Bu çalışmada da, II. Meşrutiyet’in ilk yıllarında aile kurumunu ele alan iki yazarın görüşleri ekseninde son dönem Osmanlısında aile hakkındaki tartışmaların cüzi bir kısmının incelenmesi amaçlanmıştır. Ele alınan yazarlardan Osman Fahri Bey, ideal bir Osmanlı ailesinin nasıl olması gerektiği hususunda Arkadaş mecmuasında bir yazı dizisi kaleme almıştır. Yazar, burada aile kurumunun toplumun bekası ve milli varlığın devamı için elzem olduğu savından hareketle aile içerisindeki otorite ilişkileri, ebeveynin çocuklar üzerindeki tesiri, nüfus için evliliklerin gerekliliği, ideal ve mutlu aile için ne zaman evlenilmesi gerektiği gibi hususlar üzerinde durarak toplumu aydınlatıcı bir misyon üstlenmiştir. Buna karşın Beyanü’l-Hak gazetesinde Konyalı Ahmed Şevki’nin kaleme aldığı yazı dizisinde ise Avrupaî/modern aile karşıtı, etnosentrik medeniyetçi bir tavır takınılmış ve modern ailenin Müslüman Osmanlı toplumunda yerinin olmadığı ısrarla savunulmuştur. Her iki yazar da bir şekilde geleneksel ve ataerkil aile yapısının savunusunu yapmışlardır. İki yazar arasındaki temel fark ise biri (Osman Fahri) ideal, mutlu ve huzurlu bir aile profili çizerken, diğeri (Ahmed Şevki) ise modern aile karşıtı bir söylem geliştirerek İslamî kural ve kaideleri esas alan bir aile tipi tasavvur etmiş ve okuyucusunu bilgilendirme gayreti içerisinde olmuştur.
14 September 2026 in Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
Modern iktisat bilimi 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı basınında yaygınlaşmaya ve üzerinde tartışılmaya başlanan bir olgu olmuştur. Bunda 1860’lı yıllardan itibaren basında yoğun bir şekilde iktisada dair yazılar neşredilmesinin şüphesiz büyük bir etkisi vardır. Bu çalışmada da süreli yayınlardan hareketle ana hatları ile 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında Osmanlı matbuatında sa‘y ve amelin ele alınış biçimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Osmanlı müellifleri, sa‘y ve ameli toplumsal ve ekonomik dönüşümün temel araçları olarak görmüşlerdir. Düşüncelerini meşrulaştırmak amacıyla sıklıkla İslamî referanslara başvurmuş; İslam’ın çalışmaya, üretmeye ve zenginleşmeye engel olmadığını göstermek istemişlerdir. Aynı zamanda İslam’ın tembelliği, fakirliği ve miskinliği reddettiği düşüncesini de yazılarında işleyerek girişimci insan/toplum oluşturmaya dönük çaba içerisinde olmuşlardır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniğinin kullanıldığı bu çalışmanın verileri belirtilen tarihler arasında çıkan süreli yayınlardan oluşturmaktadır.