Aigul Zhamangarayeva

Aigul Zhamangarayeva

Auto-generated profile, based on publicly available information

Aigul Zhamangarayeva

Kazakhsky National Agrarian Research University, Almaty, Kazakhstan

Research Focus & Metrics

Academic Career Length

3Years (2024-Present)

(Calculated once Scilit publication data is synced: current year − year of first publication + 1)

Representative Publications

View All Publications
30 September 2024 in Eurasian Journal of Soil Science (EJSS)
Verified
Journal Article
Open access
PDF file
NMNariman Massaliyev
Nariman Massaliyev
SRSara Ramazanova
Sara Ramazanova
KKKarlyga Karayeva
Karlyga Karayeva
ZOZhuldyz Oshakbayeva
Zhuldyz Oshakbayeva
AZAigul Zhamangarayeva
Aigul Zhamangarayeva
SDSaken Duisekov
Saken Duisekov
This study investigates the impact of phosphorus fertilization on the yield and quality of various alfalfa (Medicago sativa L.) varieties grown in light chestnut soils. Conducted over a three-year period from 2013 to 2015, the research was carried out in the Karasay district of the Almaty region under irrigated conditions. The experiment included six alfalfa varieties: NS Alfa, VS Banat, Mediana, Nera, Niagara, and Kokoray. Four phosphorus treatments were applied: control (no phosphorus), 60 kg/ha (P60), 90 kg/ha (P90), and 120 kg/ha (P120), using double superphosphate as the phosphorus source. The results demonstrated that phosphorus fertilization significantly enhanced both the yield and quality of alfalfa. Across all varieties, the highest yield was observed with the application of 120 kg/ha phosphorus. For instance, NS Alfa's yield increased from 283.3 c/ha in the control to 349.7 c/ha with P120, reflecting a 23% increase. Similarly, VS Banat and Mediana exhibited yield increases of 23% and 25%, respectively, at the highest phosphorus level. The study also revealed improvements in the nutritional quality of alfalfa hay. Crude protein content increased from 20.3% to 22.0% in NS Alfa, while digestible protein content rose from 11.20% to 12.40%. Other quality parameters, including fat and carotene content, also improved significantly with higher phosphorus levels. Moreover, the availability of nitrate nitrogen and mobile phosphorus in the soil increased progressively with higher phosphorus application rates, contributing to better nutrient uptake and overall plant health. This research underscores the importance of phosphorus fertilization in maximizing alfalfa yield and quality. The findings suggest that the optimal phosphorus application rate for enhancing alfalfa production in light chestnut soils is 120 kg/ha, providing valuable insights for sustainable agricultural practices in similar agro-ecological zones.

1 January 2024 in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
Verified
Journal Article
Closed access
AZA.N. Zhamangaraeva
A.N. Zhamangaraeva
BSB.R. Saykenov
B.R. Saykenov
MZM.E. Zhumataev
M.E. Zhumataev
ASA.Zh. Saikenova
A.Zh. Saikenova
ATA.K. Turysbek
A.K. Turysbek
SMSh.S. Muminova
Sh.S. Muminova
Мақалада ноқаттың өсіру технологиясында, өнімділікті арттырудың және тұқым сапасын жақсартудың маңызды тәсілі егудің оңтайлы нормасын белгілей отырып, егудің ұтымды тәсілін таңдау болып табылады. Қазiргi уақытқа дейiн, егiс тәсiлдерi жөнiнде ортақ пiкiр жоқ. Кейбір зерттеушілерде, кең қатарлы өсіру кезінде неғұрлым жоғары өнім берсе, басқалары жаппай қатарлап себуді ұсынады. Егістің оңтайлы нормалары туралы да мәселе жеткіліксіз. Дәнді-бұршақты дақылдарды өсірудің ресурс үнемдейтін технологияларын әзірлеу үшін, перспективті дәнді-бұршақты дақылдардың өсуі мен дамуының, ноқат және олардың жаңа сорттары сияқты агробиологиялық ерекшеліктері зерделенді, сорттық технологияның негізгі элементтерінің оңтайлы параметрлері (қатар аралық ені, себу нормалары) және олардың астық өнімділігіне әсері айқындалды. Ноқат - Қазақстанның оңтүстік-шығыс өңіріндегі салыстырмалы жаңа дақыл және әрбір топырақ-климаттық аймақ үшін егудің оңтайлы нормаларын айқындау қажеттілігі ерекше маңызды. Осы мақсатта Қазақстанның Оңтүстік-Шығысында тәлімді жағдайда Нұрлы-80, Мирас сорттарын қатар аралық себудің тәсілі кезінде егістіктің барынша өнімділігін қамтамасыз ететін егудің оңтайлы нормаларын зерделеу үшін далалық тәжірибе салынды. Мақалада, тәлімді жағдайда ноқаттың перспективті жаңа сорттарының даму ерекшеліктерінің нәтижелері бойынша зерттеу деректері көрсетілген. Жоғары өнім алу үшiн,ноқаттың ең жақсы сорттары,тәсiлдерi және егiстiктiң оңтайлы нормасымен себу қажет екендiгi зерттелген.

1 January 2026 in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
Verified
Journal Article
Closed access
BSB.R. Saikenov
B.R. Saikenov
MZM.E. Zhumataev
M.E. Zhumataev
AZA.N. Zhamangaraeva
A.N. Zhamangaraeva
KKK.R. Khidirov
K.R. Khidirov
ASA.ZH. Saikenova
A.ZH. Saikenova
Жасымық дақылына қысқаша сипаттама беретін болсақ, жасымық (лат. Lens culinaris) – бұршақ тұқымдасына (Fabaceae) жататын біржылдық дәнді-бұршақ дақылы. Ол – аса құнды азық-түлік және мал азығы ретінде кеңінен өсірілетін ауыл шаруашылық дақылдарының қатарына жатады. Тамақ өнеркәсібінде, жасымық жоғары тағамдық және биологиялық құндылығы бар дәнді бұршақ дақылы, сондықтан ол тамақ өнеркәсібінде кеңінен пайдаланылады. Тамақ өнеркәсібінде қолданылуының негізгі бағыттары: астықты өңдеу және жарма өнімдеріне, ұн және жартылай фабрикаттар өндірісіне, консерві және тез дайындалатын тағамдарға, өсімдік негізді ет және ақуыз өнімдеріне, диеталық және функционалды тағамдарға және медицинада, бояғыштар дайындауда кеңінен қолданылады. Жасымықтың мал азығы ретіндегі маңызы, жоғары ақуыздылығымен, жақсы қорытылуымен және биологиялық құндылығымен ерекшеленеді. Мал шаруашылығында жасымық дәні, сабаны, топаны және өңдеу қалдықтары түрінде пайдаланылады. Жасымық дақылының тұқымы: ірі тұқымды және ұсақ тұқымды болып екі түрге бөлінеді. Ботаникалық сипаттамасына қысқаша тоқталсақ, сабағы: тік, жіңішке, биіктігі 20–60 см, бұтақталған, жапырағы: кезектесіп орналасқан, жұп қауырсынды, ұшында мұртшасы бар, гүлі: майда, көбінесе ақ, көкшіл немесе күлгін түсті; жапырақ қолтығында 1–4-тен орналасады, жемісі: бұршаққап, дәннің пішіні жалпақ, ішінде 1–2 тұқым болады, тұқымы: домалақ не сәл жалпақ, түсі қоңыр, сары, жасыл немесе қызғылт-қоңыр, көлемі мен түсі сортына қарай өзгереді. Мақалада жасымық өнiмiнiң құрылымына себу тәсiлдерi мен мөлшерлерінің әсерiн зерттеу жөнiндегi ақпарат қамтылған. Қазіргі уақытта ғылымның алдына да, шаруашылықта да жасымықты жандандыру міндеті қойылған. Біздердің ғылыми зерттеулерімізде, жаңадан шығарылған, ірі тұқымды Шырайлы, Сакура сорттарымен, ұсақ тұқымды Крапинка сорты зерттелді. Зерттеулер нәтижесiнде жасымық дақылының Шырайлы сортының қатараралығы 30 см-де өнiмдiлiк 2024 жылы фосфобациринмен өңделген нұсқада 16,8 ц/га болса, 2025 жылы нитрагинмен өңделген нұсқада 17,4 ц/га болды. Бұл бақылау нұсқасымен салыстырғанда 5,2-5,5 ц жоғары екенін байқауға болады. Шырайлы сортының қатараралығын 15 см-де, өнімділік 2024 жылы фосфобациринмен өңделген нұсқада 14,2 ц/га болса, 2025 жылы нитрагинмен өңделген нұсқада 15,7 ц/га болды. Ал бақылау нұсқасы биологиялық тыңайтқыштар мен өңделген нұсқалармен салыстырғанда 5-5,6 ц төмен.

1 January 2024 in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
Verified
Journal Article
Closed access
BSB.R. Saykenov
B.R. Saykenov
MZM.E. Zhumataev
M.E. Zhumataev
ASA.Zh. Saikenova
A.Zh. Saikenova
AZA.N. Zhamangaraeva
A.N. Zhamangaraeva
ATA.K. Turysbek
A.K. Turysbek
SMSh.S. Muminova
Sh.S. Muminova
Мақалада асбұршақтың жаңа жоғары өнімді және күйзеліске төзімді перспективалы сорттарын өсірудің ресурс үнемдейтін технологиялары зерттелді. Тәжірибе дала жағдайында Алматы облысы Еңбекші қазақ ауданы Саймасай ауылындағы «Агроуниверситет» оқу-тәжірибе станциясында тәлімді жағдайда жүргізілді. 2021 жылы ауа райы, көпжылдық ауа райының мәліметтеріне қарағанда құрғақшылығымен ерекшеленді. Осы жылдың ауа температурасы жылдық көрсеткіш бойынша +18,4 0С болса, көпжылдық ауа райының мәліметтеріне +14,9 0С, яғни көпжылдық ауа райымен салыстырғанда +3,5 0С көтерілгені байқалды. Көпжылдық ауа райының мәліметтеріне қарағанда, зерттеу жүргізілген бұл жылы жауын-шашын мөлшерінің аздығына қарамастан, ылғал мөлшері жеткілікті болды. Салыстырмалы ауа ылғалдылығы 2021 жылы 55 пайыз болса, көпжылдықта 50 пайыз. Елде өсіруге рұқсат етілген және біздің отандық ғалымдар шығарған мемлекеттік сорттармен сыналған бұршақтың жас және ақсақ сорттары алынды және зерттелді Елімізде өсіруге рұқсат етілген және мемлекеттік сорты сынақтан өткен, отандық ғалымдарымыз шығарған асбұршақтың Жасылай және Ақсары сорттары алынып, зерттелді. Зерттеу нәтижесінде асбұршақ сорттарының өнімділігі үшін мүмкіншілігі жоғары, ресурс үнемдейтін технологияларын пайдаланудың тиімділігін бағалау мақсатында және тәлімді жағдайында өсімдіктердің биологиялық және шаруашылық-құнды белгілері зерттелді. Атап айтқанда, өсімдіктің себілген күнінен бастап: шығуы, бұтақтануы, бұршақ қап түзуі, гүлденуі, толық пісуі, құрғақшылыққа төзімділігі, өсімдік биіктігі, егін түсімі, масақ және дән көрсеткіштері анықталды. Зерттеу нәтижесінде бірдей жағдайда өсірілген асбұршақ сорттарының өнімділігін салыстырғанда, «Жасылай» сортының өнімділігі Ақсары сортынан 3,5 ц/га жоғары жоғары болғандығы анықталды.