27 March 2025 in Al-Farabi
ұл мақала қазақ философиясындағы «заман» ұғымының эволюциясын зерттеуге арналған. Заман – уақыт пен кеңістік категорияларымен тығыз байланысты, қоғамның әлеуметтік, мәдени және рухани дамуын бейнелейтін күрделі философиялық ұғым. Мақалада заман ұғымының философиялық мәні, оның уақыт пен кеңістік шеңберіндегі орны, сондай-ақ адамның заманға және заманның адамға ықпалы қарастырылады.Зерттеу барысында Абай философиясына ерекше назар аударылады. Абайдың заман туралы ойлары оның өлеңдері мен қара сөздерінде терең пайымдалған. Ақын заманның объективті сипатын мойындай отырып, оның адамның рухани және моральдық қасиеттеріне әсерін сипаттайды. Сонымен қатар, Абай заманның адам әрекеттеріне тәуелділігін, яғни адамның да заманға ықпал ете алатынын көрсетеді.Мақалада заман мен уақыттың айырмашылықтары, олардың қоғам дамуы мен құндылықтардың алмасуындағы рөлі талданады. «Арғы заман» ұғымы арқылы қазақ халқының тарихи жады мен рухани мұрасындағы уақыт пен кеңістік өлшемдерінің байланысы қарастырылады. Сондай-ақ, заманның үздіксіз өзгерісі және оның қоғамдағы құндылықтарға, адамның өмірлік ұстанымдарына тигізетін ықпалы философиялық тұрғыдан талқыланады.Зерттеу нәтижесінде заманның тек объективті құбылыс емес, адамның рухани және моральдық әрекеттерімен қалыптасатын ұғым екендігі анықталды. Абайдың философиялық көзқарастары заманның әлеуметтік және мәдени мазмұнын түсінуде, сондай-ақ ұлттық тарихи сананың қалыптасуында маңызды рөл атқарады.
5 November 2025 in Journal of Philosophy Culture and Political Science
The notions of space and time are thoroughly examined in the framework of Kazakh philosophy in this article. By fusing conventional wisdom with contemporary philosophical developments, the study seeks to offer a fresh interpretation of these core ideas in the context of Kazakhstan's distinct historical and cultural legacy. The main purpose of the research is to deeply analyze and comprehend these concepts in Kazakh philosophy, as well as to identify ways to interpret and rethink them in the context of cultural and historical features of the country.The research includes a variety of methods such as historical and philosophical analysis, comparative approach, cultural context analysis, interdisciplinary research and phenomenological analysis. The article examines in detail the influence of Kazakh culture and history on the understanding and interpretation of space and time, emphasizing the unique combination of nomadic traditions and modern influences. Special attention is paid to the results of a survey conducted among the public, the purpose of which was to collect opinions and views on the issue from various perspectives. The survey included questions related to the associations of the concepts of "space" and "time", and allowed us to identify how these concepts are perceived in modern Kazakh society. Key words: time, space, cultural factors, Kazakh falsehood, philosophical traditions.