2 February 2026 in Вестник КазАТК
Жоғары білім беру жүйесін белсенді цифрландыру және университеттерде, атап айтқанда Қазақстан Республикасы мен Украинада Smart Campus модельдерін енгізу жағдайында жоғары оқу орындарының ақпараттық жүйелері деректердің бұзылу қаупінің жоғарылау объектісіне айналуда. Оның ішінде ішкі бұзушылар және студенттердің есептік жазбаларын рұқсатсыз пайдалану, оның ішінде электрондық цифрлық қолтаңбаны (ЭЦҚ) қолдану қатер төндіреді. Мақала цифрлық іздерді (ЦІ) интеллектуалды талдау негізінде пайдаланушылардың атипті іс-әрекетін анықтау әдісін әзірлеуге арналған. BYOD саясаты аясында студенттердің жеке құрылғыларының негізгі инфрақұрылымын және желілік трафиктің метадеректерін пайдалану журналдары деректер көзі болып табылады. Зерттеуде ЭЦҚ белсенділігінің уақыт қатарын жіктеу үшін Isolation Forest, мұғалімінсіз машиналық оқыту алгоритмі, сондай-ақ жасырын трафикті анықтау үшін Шеннон бойынша энтропиялық талдау, пайдалы жүктемені шифрын ашпай криптоконтейнерлер қолданылды. Қолдану Шепли векторы сандық іздердің маңыздылығын бағалау жүргізілді. Эксперименттердің нәтижелері қарастырылған жоғары оқу орындарында заңды білім беру белсенділігі аясында бұзылған сессияларды анықтауда ұсынылған модельдің тиімділігін растады. Ұсынылған модель нәтижесінде университеттің ақпараттық қауіпсіздік мониторингі жүйелеріне есептеу жүктемесін оңтайландыра отырып, академиялық ортаның ақпараттық қауіпсіздік деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.
1 June 2026 in Bulletin of Electrical Engineering and Informatics
Rapid urbanization intensifies pressure on city air quality, making costeffective monitoring a governance priority. Existing sensor-placement approaches optimize coverage but often ignore strategic behavior of polluters and budget uncertainty, leading to fragile deployments. We propose a decision model that allocates monitoring funds via a bilinear differential game with fuzzy information between an environmental defender and a polluter. Unlike linear differential games solvable via the Cauchy formula, bilinear dynamics and non-measurable adversary strategies require a novel discreteapproximation method within a positional game scheme. The model captures dynamic financial interactions through membership functions and yields analytical characterizations of the defender's preference set and optimal pure strategies. Computational experiments on realistic scenarios illustrate stable funding regimes and support actionable guidance for urban planners: how much to invest, when, and where to expand monitoring stations to achieve resilient oversight under uncertainty. The framework can be embedded in intelligent decision-support tools for smart-city environmental management.
5 December 2025 in Вестник КазАТК
Университеттің ақпараттық жүйелері (АЖ) күрделі мультисервистік ортаны қалыптастырады. Мұндай АЖ-де цифрлық іздер (ЦІ) пайдаланушылардың белсенділігі туралы ақпараттың негізгі көзі болып табылады. Мақалада ЖОО АЖ ерекшеліктерін ескере отырып, абстракция деңгейі, шығу тегі, құрылымдылық дәрежесі, функционалдық мақсаты және құпиялылық деңгейі бойынша ЦІ жүйелендірілді. Корпоративтік, әлеуметтік және мультимедиялық жүйелердегі университеттік ЦІ мен іздердің түбегейлі айырмашылықтары көрсетілген. Бұл, атап айтқанда, олардың институционалдылығына, семантикалық қанықтылықтың жоғары деңгейіне және пассивті оқиғалардың үстемдігіне қатысты. ЖОО АЖ-гі пайдаланушылардың мінез-құлқын бағалаудың құрылымдық, кластерлік және жеке деңгейлерін біріктіретін ЦІ-ің интеллектуалды талдаудың көп деңгейлі әдісінің тұжырымдамалық моделі ұсынылған.