Amaç: Eski zamanlarda insanların hastalıklardan kurtulmak için kullandıkları sağaltım pratikleri nesiller boyu aktarılarak günümüze kadar ulaşmıştır. Modern tıptaki gelişmelerle birlikte kullanımları her ne kadar azalmış olsa da Anadolu’da hala bu tür uygulamaların varlığına rastlanılmaktadır. Bu bağlamda çalışmamızda, Yozgat ili halk hekimliği kapsamında ürtiker (bakır basması, dabaz) tedavisini uygulayan bir kadın şifacının yöntemi incelenmiş ve sağaltım amaçlı kullanılan uygulamanın özelliklerinin halk hekimliği bağlamında ortaya konması amaçlanmıştır.Yöntem: 21.01.2021 tarihinde “bakır basması” ocaklısı olan kadın şifacı ile nitel araştırma yöntemlerinden derinlemesine görüşme tekniği kullanılarak veriler elde edilmiştir. Şifacıya uygulama için kimden el aldığı, “bakır basması” tedavisinin uygulamasının ne şekilde olduğu, tedavide kullanılan özel bir terim, dua, kalıplaşmış söz olup olmadığı vb. 19 adet soru yöneltilmiş ve ortalama 40 dk. süren görüşme kendisinin izni ile kayıt altına alınmıştır. 02.02.2021 tarihinde şifacı evinde ziyaret edilmiş, tedavide kullanılan nesnelerin fotoğrafları izin alınarak çekilmiştir. Bulgular: Yozgat İlinde ikamet eden 70 yaşındaki kadın şifacı el verme yöntemi ile babasından öğrendiği “bakır basması” uygulamasını uzun yıllardır yapmaktadır. Şifacı tedavi esnasında Anadolu halk hekimliğinde sık rastlanılan ateş, toprak, bakır, kırmızı (al) renk gibi unsurları kullanmaktadır. Tedavi yönteminde rasyonel, dinsel ve majik uygulamaların iç içe geçtiği görülmektedir. Sonuç: Tedaviyi hızlandırmak ve başarı şansını arttırmak için belli kurallara uyularak uygulamaların yapılması ve sonucunun iyi olacağına dair sahip olunan inanç tedaviyi olumlu yönde etkilemektedir. Halen varlığını sürdüren bu tür halk hekimliği uygulamalarının incelenerek kayıt altına alınması hem tıp tarihi açısından hem de halk tıbbı ile modern tıp arasındaki ilişkinin ortaya konması açısından büyük önem arz etmektedir.
24 January 2022 in Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi
Amaç: Bu çalışma, 1994-2021 yılları arasında Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi veri tabanında yayımlanan halk hekimliği konusunda hazırlanmış lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizini amaçlamaktadır. Yöntem: Bu amaçla, YÖK’ün tez tarama motorunda Türkçe “halk hekimliği” ve İngilizce ‘’folk medicine’’ anahtar sözcükleri ile tarama yapılmıştır. Yapılan taramalar sonucunda halk hekimliği konusu ile ilgili erişime açık 73 lisansüstü tez çalışması tespit edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen lisansüstü tezler, çeşitli özellikleri bakımından bibliyometrik analizle incelenmiştir. Bulgular: Yapılan incelemeler sonucunda, halk hekimliği konulu lisansüstü tezlerin en çok 2019 (n=20) yılında yayımlandığı, en fazla tezin Sosyal Bilimler Enstitüsünde (n=45) ve Türk dili ve Edebiyatı Anabilim dalında (n=31) gerçekleştiği belirlenmiştir. Alana en büyük katkı 15 tezle Gazi Üniversitesi tarafından yapılmıştır. Tezlerin büyük çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde (n=63) yapıldığı, sayfa sayısının 101-200 aralığında (n=34) yoğunlaştığı ve halk bilimi konulu tezlerin sayısının (n=38) yüksek olduğu görülmüştür. Kadın tez yazarların (n=39) erkeklere kıyasla yüksek olduğu ve profesör unvanına sahip tez danışmanlarının (n=29) bu konu ile ilgili daha sık tez yönettiği saptanmıştır. Sonuç: Sonuç olarak, son dönemlerde halk hekimliği alanına yönelik ilginin arttığı ve halk hekimliğinin farklı disiplinler tarafından çalışıldığı söylenebilir. Yapılan bu çalışmanın, halk hekimliği literatürüne katkı sağlayacağı ve bu alanda çalışmayı düşünen bilim insanlarına yol gösterici olacağı düşünülmektedir.
Tıp tarihinin önemli konularından biri olan halk hekimliği, geçmişte insanların hastalıklardan kurtulmak ve esenliklerini artırmak amacıyla yaptıkları uygulamaların nesiller boyunca aktarılmasıyla oluşmuştur. Geniş literatüre sahip olan alanların gelişimleri ve trendleri, bibliyometri tekniği ile incelenebilmektedir. Bu çalışmada, Web of Science (WoS) veri tabanında bulunan ve 1970-2020 tarihleri arasında halk hekimliği ile ilgili yapılmış çalışmaların bibliyometrik analizinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla, WoS Core Collection veri tabanındaki 'topic' sekmesinde 'folk medicine' anahtar kelimesiyle tarama yapılmıştır. Yapılan tarama sonucu, konu ile ilgili 9.190 çalışma olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın evrenini oluşturan bu çalışmalar, çeşitli özellikleri bakımından incelenmiştir. Yapılan inceleme neticesinde, halk hekimliği alanına yönelik çalışmaların ve atıfların artış trendinde olduğu belirlenmiştir. Yayın sayısı, son 5 yıllık dönemde (n=3.511; %38,2) en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Çalışmaların daha sık farmakoloji (n=4.273; %46,5), bitki bilimleri (n=2.534; %27,6), bütünleştirici ve tamamlayıcı tıp (n=2.089; %22,7) ve kimya (n=1.194; %13,0) gibi alanlara yoğunlaştığı ve en çok çalışmanın 'Journal of Ethnopharmacology' (n=1.289; %14,0) dergisinde yayımlandığı görülmüştür. Halk hekimliği çalışmalarında, Brezilya'nın (n=1.587; %17,3) ülke olarak liste başında yer aldığı ve ayrıca Brezilya'da bulunan üniversitelerin alana en fazla katkı sağlayan kurumlar oldukları belirlenmiştir. Sonuç olarak, halk hekimliği ile ilgili çalışmaların gün geçtikçe arttığı görülmüştür. Yapılan bu çalışmanın, hem halk hekimliği alanyazınına katkı sağlaması hem de bilim insanlarına yol gösterici olması umulmaktadır.
30 September 2022 in Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi
Tayyar Kuşcu is a physician who has contributed significantly to Turkish medicine by pioneering the establishment of rheumatology based on internal diseases in Turkey. In this study, Dr. Tayyar Kuşçu’s work, namely “Haymana Thermal Spring and Its Benefits”, will be examined in which he wrote about the history of the thermal spring in Ankara's Haymana district, and the properties and benefits of the thermal spring water while he was working as Government and Dispensary Doctor in Haymana. The work, which was published in 1946 in Istanbul Işıl Printing House, consists of 104 pages. After talking about the history of Haymana, the history and current status of the thermal spring, the characteristics of the thermal spring water, and the bathing technique in his work, the author wrote his observations about the patients who came to the spa for treatment due to various diseases, in chapters.Haymana thermal springs, located in the capital of the country in the Anatolian geography with rich thermal water resources, have an important position for those who seek healing for their diseases. The work of art of Dr. Tayyar Kuşçu, which includes extensive research, provides important information that sheds light on the history, features and benefits of Haymana thermal spring.