Bu çalışmada, kamu sosyal harcamalarının ve sosyal harcama bileşenleri olan sağlık, eğitim ve sosyal koruma harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışma Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasına göre Düzey 1 bölgelerini ve 2004-2018 dönemini kapsamaktadır. Çalışmada iki ayrı model tahmin edilmiş olup, değişkenler arasındaki ilişkilerin analizinde Panel ARDL Havuzlanmış Ortalama Grup (PMG) tahmincisi kullanılmıştır. Analiz sonuçları toplam sosyal harcamalar ve sosyal harcama bileşenlerinden eğitim ve sağlık harcamalarının ekonomik büyümeyi pozitif; sosyal koruma harcamalarının ise negatif etkilediğini göstermektedir. Buna göre, kamu sosyal harcamalarının kompozisyonunun eğitim ve sağlık harcamaları lehine ve sosyal koruma harcamaları aleyhine değiştirilmesi ekonomik büyümeye katkı sağlayacaktır.

Boşanma, çeşitli nedenlere bağlı olarak evlilik birliğinin sonlanmasıdır. Boşanmaya yol açan nedenlerden bazıları ekonomik sebeplere dayanmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, yetişkin erkek işsizliğin, yetişkin kadın istihdamının ve enflasyonun yetişkin boşanmaları üzerindeki etkilerinin Türkiye Düzey 2 Bölgeleri için araştırılmasıdır. 2014-2019 döneminin ele alındığı çalışmada Driscoll-Kraay (1998) Standart Hatalar Yöntemi kullanılmıştır. Kurulan temel model yetişkin nüfus (25+) ve oluşturulan üç alt yaş grubu, 25-34, 35-54 ve 55+, için ayrı ayrı tahmin edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, yetişkin erkek işsizlik ve enflasyon oranı 25+, 35-54 ve 55+ yaş gruplarında boşanmayı pozitif etkilemektedir. Öte yandan işsizliğin boşanma üzerindeki pozitif etkisi ileri yaş gruplarında giderek artmaktadır. Yetişkin kadın istihdamı ise sadece 25-34 yaş grubunda boşanmayı pozitif etkilemektedir. Genel olarak değerlendirildiğinde erkek işsizlik ve enflasyon oranı Türkiye’de boşanmanın önemli belirleyicileri konumundadır. Ekonomide işsizliğin ve enflasyon oranının düşürülmesine yönelik politikalar dolaylı olarak boşanmaların da azalmasını sağlayacaktır. İşsizlik ve enflasyonun olumsuz etkilerini hafifletmek için yapılacak sosyal politika tercihlerinde, ileri yaş gruplarının gözetilmesi de ayrıca aile birliğinin korunmasına ve toplumsal yapının istikrarına katkıda bulunacaktır.

Bu çalışmada, Türkiye’de kamu harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki Wagner kanunu ve Keynes hipotezi kapsamında incelenmiştir. 2006:1-2021:4 dönemine ait verilerden yararlanarak değişkenler arasındaki ilişki Engle-Granger eşbütünleşme testi ve Granger nedensellik testi ile araştırılmıştır. Çalışmada kamu harcamalarını temsilen toplam kamu harcamaları, cari harcamalar, transfer, yatırım, savunma, eğitim, sağlık ve sosyal koruma harcamaları tercih edilmiş olup değişkenlerin her birinin ekonomik büyüme ile ilişkisi ayrı ayrı incelenmiştir. Engle-Granger eşbütünleşme testinden elde edilen sonuçlarına göre ekonomik büyüme ile toplam kamu harcamaları, cari harcamalar, transfer ve sosyal koruma harcamaları arasında eşbütünleşme ilişkisi olduğu belirlenmiştir. Hata düzeltme modelinden elde edilen bulgular harcama türüne göre değişmekle birlikte hem Wagner Kanunu hem de Keynes hipotezinin geçerli olduğunu göstermektedir. Granger nedensellik testi sonucuna göre ise kısa dönemde yalnızca eğitim ve yatırım harcamaları için Keynes hipotezi doğrulanabilmiştir.

Ekonomik kompleksite (ECI) kavramı sofistike ürün ihracatı vasıtasıyla ölçülen ve ekonominin üretken bilgi kapasitesinin göstergesi olarak kabul edilen bir ölçüttür. Yüksek ECI seviyesine sahip ekonomilerin birçok sosyoekonomik alanda görece iyi performans gösterdiği kabul edilmektedir. Kısmen yeni bir ölçüt olmasına rağmen ECI’nın sosyoekonomik değişkenler üzerindeki etkileri ve ECI’yi belirleyen faktörlerin tespiti son yıllarda literatürde yaygın bir şekilde araştırılmaya başlanmıştır. Öte yandan, özellikle son on yıllık süreçte finansal hizmetleri teknoloji yoğun hale getiren FinTek gelişmelerinin makroekonomik etkileri de kayda değer bir ilgi çekmektedir. Bu bağlamda literatürden ayrışan çalışma, FinTek gelişmelerini temsil eden bir endeks yardımıyla bu gelişmelerin ECI üzerindeki etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Analiz sürecinde verilerin ulaşılabilirliği dikkate alınarak ECI skoru en yüksek 7 ekonomi ve 2012-2021 dönemi incelenmiştir. Çalışmada, otokorelasyon, değişen varyans ve birimler arası korelasyon gözetilerek Driscoll-Kraay dirençli tahmincisi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar finansal alanda yaşanan teknolojik gelişimlerin örneklem grubunda ECI seviyesini olumsuz etkilediğini göstermektedir. Dolayısıyla bu ülke grubunda finansal teknolojik gelişmeler sofistike ürün ihracatını azaltmaktadır. Diğer yandan kontrol değişken olarak kullanılan insani gelişmişlik endeksi, AR&GE harcamaları ve girişim özgürlüğü ECI skorunu olumlu yönde etkilemektedir.