Cultural heritage conservation is a constant process of preserving the valuable historical legacy and transferring it to future generations. The ability to adapt the matter under conservation to changing needs and environmental conditions is an essential element of this process. In this context, climate change and its consequences are a growing challenge, requiring innovative and often simultaneous efforts. This study was conducted in response to the discovery of previously unknown documents on nineteenth-century impoundment structures of the Krakow Fortress’s defensive system. At present, the facilities are almost entirely ruined, yet the need to restore and preserve the memory of their culturally valuable legacy merits investigation. The conditions and requirements of the management of Krakow’s changing hydrological environment became a vital component of this study. The uncovered archival documents were subjected to historical-interpretative analysis. Virtual modeling contributed to identifying the original scope of the dams’ impact. Analysis of the city’s spatial planning documents pointed to their contemporary potential. The entirety of the material collected aided in determining the framework in which protective measures targeting this dying heritage are currently possible. This study features a proposal for a new form of recreating the structures under investigation by assigning them a range of possible simultaneous uses. Thus, the presented research proposal is a form of concern for preserving this historical legacy and an attempt at rising to contemporary challenges posed by an intensively changing environment.

Riverbed dynamics and erosion processes remain an important research issue, particularly under increasing anthropogenic pressure on river systems. This study investigates long-term channel changes and bed-incision processes in selected Carpathian rivers—the Skawa, Raba, and Dunajec—with particular emphasis on bridge-affected reaches. The analysis combined hydrological and geomorphological data with one-dimensional MIKE 11 hydraulic modelling to assess local changes in flow parameters and indicators of erosion potential under Q1% flow conditions. In the analysed cross-sections, riverbed lowering ranged from 1.0 to more than 3.5 m over the observation period, confirming the occurrence of long-term channel degradation. The results indicate that this process was primarily related to historical gravel extraction and channel regulation, whereas bridges mainly modified local hydraulic conditions. In the vicinity of bridge structures, flow velocity increased to as much as 7.31 m/s, and local changes in water surface elevation reached 0.90 m, indicating increased susceptibility to local scour near piers and abutments. The modelling also showed marked local increases in bed shear stress. At the same time, the results do not support the conclusion that bridges are the primary cause of systemic erosion at the scale of entire river reaches. This research contributes to sustainable development because it provides the knowledge needed for better management of rivers and bridge infrastructure in a way that is environmentally, socially, and economically safe: it shows that long-term riverbed degradation results mainly from earlier anthropogenic transformations, such as aggregate extraction and river regulation, while bridges primarily alter local flow conditions and may increase the risk of erosion around piers and abutments.

Cel pracy: Celem opracowania jest wielowymiarowa ocena i waloryzacja terenów nadrzecznych rzeki Wilgi w Krakowie z zastosowaniem metod interdyscyplinarnych, pozwalających na zintegrowane ujęcie aspektów przestrzennych, przyrodniczo-krajobrazowych i percepcyjnych. Celem uzupełniającym (szczegółowym) jest analiza percepcyjno-strukturalna przestrzeni miejskiej w otoczeniu rzeki pozwalająca na identyfikację determinant i ram krajobrazu, kształtujących tożsamość wizualna ujścia Wilgi do Wisły w Krakowie. Materiał i metody: Podczas kwerendy w archiwaliach i Internecie wykorzystano materiały źródłowe charakteryzujące abiotyczne, biotyczne środowisko doliny Wilgi w jej dolnym biegu. W ramach identyfikacji biologicznych, fizycznych i kulturowych komponentów krajobrazu określono bezpośrednią i pośrednia strefę oddziaływania na krajobrazowe położenie rzeki Wilgi. Na podstawie map topograficznych, ortofotomapy, obserwacji terenowych wyznaczono i oceniono kluczowe elementy krajobrazu. Wyniki i wnioski: Wielokierunkowa ocena przedmiotowego odcinka Wilgi możliwa była dzięki zastosowaniu trzech przedstawionych w artykule metod waloryzacji rzeki i obszaru nadrzecznego. Metoda obrazowa Kevina Lyncha pozwoliła zbadać funkcjonowanie przestrzeni nadrzecznej Wilgi w strukturze miejskiej oraz jej postrzeganego charakteru przez użytkowników. Metoda Oglęckiego i Pawłata i River Habitat Survey umożliwiły zidentyfikować elementy przyrodnicze i ocenić stan hydromorfologiczny rzeki na odcinku ujściowym. Obie metody doprowadziły do zbliżonych wniosków co do jakości ekologicznej analizowanego fragmentu rzeki i doliny. Metody socjologiczne i urbanistyczno-środowiskowe i hydromorfologiczne pozwalają objąć szerszy kontekst związany z odbiorem widokowym doliny Wilgi w jej dolnym biegu ale też walory przyrodnicze charakterystyczne dla terenów nadrzecznych.