Çalışmanın temel amacı Antalya ilinde yoğun olarak yetiştirilen başlıca sebzelerin (domates, biber, patlıcan, kabak ve hıyar) üretim maliyetlerini ve ekonomik sonuçlarını hesaplayarak üretim maliyetlerine etki eden faktörleri belirlemektir. Bu amaca yönelik olarak Antalya ilinde sebze üretimi yapan ve tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemine göre belirlenen 232 adet işletmeyle anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Anket sonucunda biber, domates, kabak, patlıcan ve hıyar ürünlerinin 1 kg maliyetleri sırasıyla 2.41 TL, 2.37 TL, 2.69 TL, 3.07 TL ve 2.46 TL olarak hesaplanmıştır. Çalışma kapsamında ürünlerin maliyetlerine ek olarak brüt ve net kârları hesaplanmıştır. Biber üretiminin 1 kg brüt kârı 0.39 TL, 1 kg net kârı -0.24 TL, domates üretiminin 1 kg brüt kârı 0.35 TL, 1 kg net kârı -0.26 TL, kabak üretiminin 1 kg brüt kârı 0.23 TL, 1 kg net kârı -0,56 TL, patlıcan üretiminin 1 kg brüt kârı 0.44 TL, 1 kg net kârı -0.41 TL ve hıyar üretiminin 1 kg brüt kârı 0.35 TL, 1 kg net kârı -0.37 TL olarak belirlenmiştir. Çalışmada ürünlerin maliyetlerini etkileyen faktörler doğrusal regresyon analiziyle tahmin edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre sebze üretim maliyetlerini fide, gübre ve ilaç masrafları pozitif yönde, materyal ve mevsimlik işgücü masrafı negatif yönde etkilemiştir. Elde edilen sonuçlara göre sera işletmelerinde ölçek ekonomisiyle sağlanan maliyet ve kâr avantajının oluşmadığı, dolayısıyla işletme ölçeklerinin büyümesine karşı net kârın negatif olduğu belirlenmiştir.

World trade in agricultural products, tends to increase. Turkey is among the countries in foreign trade advantages with its agricultural potential. As one of the most important tomato producer countries, monitoring of developments in the world tomatoes trade is extremely important for Turkey. The aim of this study was to evaluate Turkey’s position in world tomato trade. The developments of tomato foreign trade between Turkey and importer countries were analysed using Trade Intensity Analysis Method. Turkey supplied %75 of total tomato exports to Russia. Ukraine, Saudi Arabia, Iraq, Syria and Israel are important markets for tomato export. The epidemic (Covid-19 virus) has also been reflected in the international trade balances in tomato production. Giving importance to Turkey’s political relations and to boost its exports by providing market diversity, it is important for the sustainability of tomato exports. In this context, market researches should be conducted specially to find and entrance into new markets. Besides the fresh tomato, the activities for the export of tomato paste and canned tomato should be implemented.

Köyden kente göçün yıllar itibariyle artması kırsal alanda bazı problemlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Kırsal alanda özellikle genç nüfusun azalması tarımsal üretimin talebi karşılayacak ölçüde gerçekleşmesine ve bu alanların gelişme göstermesine engel olmuştur. Bu nedenle kırsal alanın tekrar canlanması ve gereken görevini yerine getirmesi için insanların kırsal alanda yaşamaya teşvik edilmesi gerekmektedir. Bu çalışma insanların kentten köye göç etme eğilimlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma, Konya ili Altınekin ilçesinde 64 adet mevsimsel olarak köye göç eden bireylerle yapılan anket çalışmasına dayanmaktadır. Bireylerin kentten köye göç etmesinde etkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla nonparametrik analizlerden biri olan Sınıflandırma Ağacı (SRA) kullanılmıştır. Analizde yaş, meslek, öğrenci sayısı, konut varlığı, göç yılı ve tarım arazisi sahipliği bağımsız değişkenler, köye dönme isteği ise bağımlı değişken olarak ele alınmıştır. SRA analizi sonuçlarına göre bireylerin köye dönme isteğini en fazla etkileyen faktör yaş olmuştur. İkinci olarak ise öğrenci sayısı önemli bulunmuş olup, öğrenci olmayan hanelerin dönme isteğinin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca kentte kiralık evde yaşayan bireylerin köye dönme eğiliminin ev sahibi olanlara göre daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada devlet tarafından nakit desteği ve arazi tahsisi yapılması durumunda köye dönme isteğinin olabileceği yönünde eğilimler belirlenmiştir. Arazi tahsisi konusunda atıl tarım arazilerinin değerlendirilmesi önerilebilir. Köyden kente göçün en önemli nedeni ekonomik sorunlar olduğundan gerek kırsal nüfusu yerinde tutmak gerekse köye göçü sağlayabilmek için kırsal alanını refah düzeyini yükseltecek politikaların uygulanması gerekmektedir. Aile işletmelerinde sürdürülebilirliğin sağlanıp, gençlerin girişimciliğe teşvik edilmesine yönelik uygulamalar gerçekleştirilmelidir.

Ekonomik faaliyetlerde kullanılan üretim faktörlerinin temel unsuru olan tarım arazileri bir yatırım aracı olmasının yanı sıra kırsal alanda yaşayan nüfusa sosyal bir statü ve güç kazandırmaktadır. Nüfus artışına bağlı olarak tarım arazisine tarım dışı talebin artması da önemini artırmaktadır. Tarım arazisinin değerlemesi çeşitli amaçlar için gerekmekte olup, bilimsel yöntemler çerçevesinde değer tespiti objektiflik kriteri açısından önem arz etmektedir. Çalışma kapsamında, Konya ili 31 ilçesinde kapitalizasyon oranı tespitine yönelik toplam 226 adet satışa konu olmuş parsel ve Gelirlerin Kapitalizasyonu Yöntemine göre arazi değeri tespitine yönelik toplam 900 parsel verisi anket yöntemiyle elde edilmiştir. Konya ilinde yapılan çalışma sonucunda ilçelere göre değişmekle birlikte kapitalizasyon oranı sulu tarım arazisi için %2.40-%6.80 aralığında, kuru tarım arazisi için %3.25-%7.80 aralığında belirlenmiştir. İlçeler itibariyle arazinin Pazar değeri sulu tarım arazisinde 9000 - 57000 ₺ aralığında, kuru tarım arazisinde 2900 - 7400 ₺ aralığında tespit edilmiştir. Arazinin Gelir Yöntemine göre değeri ise sulu tarım arazisinde 8287 – 49704 ₺ aralığında, kuru tarım arazisinde 1258 – 11515 ₺ aralığında saptanmıştır. Tarım arazilerinin değeri bölgenin gelişmişliğine bağlı olarak zamanla değişiklik göstermekte olup, birçok amaç için ihtiyaç duyulan arazi değeri ve kapitalizasyon oranının güncel olması gerekmektedir. Bu bağlamda, Türkiye tarımının en önemli potansiyellerinden biri olan Konya ilinin 31 ilçesinde sulu ve kuru tarım arazileri için ayrı ayrı hesaplanan kapitalizasyon oranları ve arazi değerleri değerleme faaliyetlerine katkı sağlayacaktır.

Dünya nüfusunun giderek artmasıyla birlikte plansız büyüme, kentleşme, sanayileşme ve buna bağlı olarak iklim değişikliği gibi gelişmeler doğal kaynakların korunmasını zorunlu hale getirmiştir. Bu kapsamda korumaya alınan doğal kaynakların başında Milli Parklar gelmektedir. Milli park kavramının ortaya çıkmasına neden olan temel etken doğal, tarihi ve kültürel değerlerin korunması ihtiyacı olmuştur. Bu amaçla Türkiye’nin en büyük ikinci milli parkı olan Beyşehir Gölü Milli Parkı’nın değerlemesi yapılmıştır. Değerlemede Koşullu Değerleme Yöntemi ve Seyahat Maliyeti Yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aşamasında Oransal Örnekleme Yöntemi kullanılarak örnek sayısı 383 adet belirlenmiş olup, anketler 2019 yaz döneminde milli park sınırları içerisinde ziyaretçilerle yapılmıştır. Beyşehir Gölü Milli Parkı’na Koşullu Değerleme Yöntemine göre 186.838.123 TL, Seyahat Maliyeti Yöntemine göre 453.612.000 TL hesaplanmış olup, toplam ekonomik değeri 640.450.123 TL olarak belirlenmiştir. Ziyaretçi başına tüketici rantı, yani bir yıl içerisinde milli park ziyareti için ödemeye razı olduğu ücret ise 2.202TL olarak hesaplanmıştır. Elde edilen tüm bulgular ışığında ülkenin milli gelirinde payı olan Türkiye’nin ikinci büyük milli parkının ekonomik değeri ve mevcut potansiyeli ortaya konulmuştur. Ekonomik değeri kalkınma politikalarında değerlendirilmeli, mevcut potansiyeli ise çevre koruma politikaları çerçevesinde korunarak insanların sosyal faydasına sunulmalıdır.

Çalışmanın temel amacı; domates pazarlama kanallarını ve pazarlama aktörlerinin piyasadaki pazar marjlarını belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda domatesin yoğun olarak yetiştirildiği Antalya’nın; Alanya, Demre, Kaş, Merkez, Kumluca, Manavgat ve Serik ilçelerinde her ilçeden en az 10 kişi olmak üzere toplamda 80 komisyoncu fazla ve 80 tüccarla görüşülmüştür. Ayrıca üretim bölgesinden domatesin en pazarlandığı Ankara, İzmir, İstanbul ve Konya’daki toptancı hallerinde faaliyet gösteren toplam 116 komisyoncuyla görüşülmüştür. Bu dört ilde; perakende satış yapan süpermarket, manav ve pazar yerlerinde ürün izleme yöntemi kullanılarak her ilden en az 10 tane olmak üzere 40 farklı nihai satış noktasında aktörlerin piyasada oluşturdukları katma değer ve maliyetler; değer zinciri analiziyle hesaplanmıştır. Bu analizle her bir aktörün maliyet ve satış fiyatları belirlenmiştir. Değer zinciri analizine göre pazarlama kanallarından; toptancı hallerinde pazar marjları arasında önemli bir farklılık olmadığı, ancak perakendecilerde pazar marjlarının değiştiği belirlenmiştir. Dolayısıyla fiyat hareketliliğinin ve pazarlama marjının en yüksek olduğu piyasa aktörünün marketler olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada sonuç olarak; her bir aktörün fiyatlandırmasının masraflar karşısındaki dengesi değerlendirilerek, etkin fiyatlandırma yaklaşımı için öneriler geliştirilmiştir.