The aim of the article is to present transport accessibility in rural areas in Poland, with a particular emphasis on the problem of transport exclusion. The following research methods were used in the study: literature review, statistical data analysis and GIS analysis. The article presents a transportation picture of rural areas and identifies the main problem issues related to the insufficient accessibility of public transport. The conducted analyses show a significant alienation of the study area which results from underdeveloped public transport and road infrastructure, including pedestrian and bicycle routes. Measures taken by local authorities in this regard show awareness of the problems of the local community, but those authorities do not take sufficient action. The transport exclusion of inhabitants of the analyzed area can be reduced by developing pedestrian and bicycle infrastructure connecting villages with the existing railway network, characterized by a high frequency of trains.

Currently, an active debate is underway among the academic community, urban planners, and policymakers regarding optimal models of urban development, given that the majority of the population now resides in cities. One concept under discussion is the 15 min city, which posits that all urban residents should be able to reach key, frequently used services within a 15 min walk or cycle. Although the literature suggests numerous potential benefits, debate persists about whether such cities would be optimal from the standpoint of sustainable development objectives and residents’ quality of life. The ongoing discussion also concerns the extent to which existing cities are capable of aligning with this concept. This is directly linked to the actual spatial distribution of individual services within the city. The literature indicates a research gap arising from a shortage of robust case studies that would enable a credible assessment of the practical implementation of this idea across diverse cities, countries, and regions. This issue pertains to Poland as well as to other countries. A desirable future scenario would involve comprehensive mapping of all cities, with respect to both the spatial distribution of specific services and related domains such as the quality and coherence of linear infrastructure. This article presents an analysis of the spatial accessibility of basic urban services in the context of implementing the 15 min city concept, using the city of Koszalin (Poland) as a case study. This city was selected due to its representative character as a medium-sized urban centre, both in terms of population and area, as well as its subregional functions within Poland’s settlement structure. Koszalin also exhibits a typical spatial and functional layout characteristic of many Polish cities. In light of growing challenges related to urbanisation, climate change, and the need to promote sustainable mobility, this study focuses on evaluating access to services such as education, healthcare, retail, public transport, and green spaces. The use of Geographic Information System (GIS) tools enabled the identification of spatial variations in service accessibility across the city. The results indicate that only 11% of Koszalin’s area fully meets the assumptions of the 15 min city concept, providing pedestrians with convenient access to all key services. At the same time, 92% of the city’s area offers access to at least one essential service within a 15 min walk. Excluding forested areas not intended for development increases these values to 14% and 100%, respectively. This highlights the extent to which methodological choices in assessing pedestrian accessibility can shape analytical outcomes and the interpretations drawn from them. Moreover, given this article’s objective and the adopted analytical procedure, the assumed pedestrian walking speed is the key parameter. Accordingly, a sensitivity analysis was conducted, comparing the reference scenario (4 km/h) with alternative variants (3 and 5 km/h). This approach demonstrates the extent to which a change in a single parameter affects estimates of urban-area coverage by access to individual services reachable on foot within 15 min. The analysis reveals limited integration of urban functions at the local scale, highlighting areas in need of planning intervention. This article proposes directions for action to improve pedestrian accessibility within the city.

Problematyka badania obejmuje rozwój mobilności współdzielonej w Polsce. Analizie poddano zarówno determinanty rozwoju polityk mobilnościowych w kraju, jak i za granicą. Wyznaczono również bariery oraz tendencje rozwojowe. W opracowaniu wykorzystano następujące metody badawcze: przegląd i krytyczną analizę literatury przedmiotu i opracowań branżowych, analizę statystyczną oraz analizy GIS. Przeprowadzone analizy wskazują jednoznacznie na to, że transport współdzielony systematycznie zyskuje popularność. Uwarunkowane jest to m.in. zmianą podejścia decydentów do rozwoju ośrodków miejskich, obierając w swoich działaniach rozwojowych bardziej zrównoważony kierunek. Transformacja ta zachodzi również w podejściu do rozwoju przestrzenno-funkcjonalnego miast. Obejmuje ona odejście od tradycyjnego modelu projektowania z nastawieniem na użytkowanie samochodów do zwrócenia większej uwagi na potrzeby mieszkańców. Wynika to również ze zmiany postaw i świadomości użytkowników miejskich, którzy dostrzegają negatywny wpływ środowiskowy, wynikający z ich preferencji transportowych. Opracowano i poddano analizie zestawienia statystyczne w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Wyniki wskazują na to, że Polska jest liderem w zakresie wolumenu zainteresowania użytkowników korzystaniem z transportu współdzielonego. Wykorzystano również studium przypadku Trójmiasta do zbadania atrakcyjności usług transportu współdzielonego na jego terenie. Wyznaczono zarówno obszary koncentracji usług współdzielonych, jak i obszary, w których transport publiczny jest niedostatecznie rozwinięty, a mobilność współdzielona może tę lukę uzupełnić.

Badanie obejmowało analizę funkcjonowania transportu pasażerskiego w gminach umiejscowionych nad Zalewem Wiślanym w Polsce. Region wyróżnia się unikatowymi w skali Europy walorami przyrodniczymi, jednak z perspektywy społeczno-gospodarczej zlokalizowany jest peryferyjnie względem kraju, co determinuje liczne problemy rozwojowe – m.in. pogorszenie jakości życia mieszkańców i depopulację. W pracy przyjęto następującą hipotezę badawczą mówiącą o tym, że region objęty analizą zagrożony jest marginalizacją i wymaga zmian w zakresie zwiększenia dostępności transportu publicznego. Metodyka pracy obejmowała dualne podejście – jakościowe i ilościowe, analizy prowadzono zarówno z wykorzystaniem danych zastanych – strategii rozwoju, planów zagospodarowania przestrzennego oraz studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania, rozkładów jazdy, danych dotyczących rozmieszczenia infrastruktury transportowej, a także i danych wywołanych. Wyniki jednoznacznie wskazują, że w regionie występuje znaczne niedoinwestowanie infrastruktury, niewystarczająca sieć tras komunikacyjnych, sezonowość transportu pasażerskiego warunkowana potrzebami ruchu turystycznego a także brak systemowego podejścia do kształtowania dostępnego i zrównoważonego transportu pasażerskiego. Bazuje on głównie na transporcie autobusowym i kolejowym, w mniejszym stopniu wodnym. W regionie występują również tzw. „białe plamy transportowe”, czyli obszary, do których nie dociera żaden środek transportu publicznego. Obecny kształt systemu transportu pasażerskiego, niedostatecznie rozpoznane potrzeby komunikacyjne mieszkańców oraz peryferyjność prowadzą do pogłębiania wykluczenia transportowego i alienacji społeczno-gospodarczej regionu.