Purpose: This study aims to understand essential work and occupational consequences of employees’ illegitimate task (ILT) experiences (unreasonable and unnecessary task demands) under the influence of vertical collectivist (VC) values.Design/methodology/approach: Data were collected via a survey from 503 teachers in the Turkish public education sector. The hypotheses were tested using structural equation modeling.Findings: Findings of this study reveal that unnecessary tasks decrease employees’ professional identification and perceived occupational prestige, whereas unreasonable tasks weaken their workplace well-being. Results also show that employees with higher VC orientation feel these adverse effects to a lesser extent.Research limitations/implications: This study demonstrates that individual-level cultural values play a significant role in understanding task-related dynamics and consequences at the workplace. It brings new theoretical insights to job design and work stress literature regarding what similar factors can mitigate task pressures on employees.Practical implications: A key practical insight from the findings is that human resources management experts should create a positive task environment where ILT demands are not welcome by analyzing jobs and skill requirements in detail, communicating task decisions regularly with employees and providing them with the necessary work support.Social implications: Understanding the impact of ILT can greatly help to assess the quality of the education system and the value of teaching occupation in society.Originality/value: ILT have been mainly discussed without considering the effect of different cultural orientations. This is the first study empirically showing the diverse effects of two ILT dimensions on essential occupational outcomes in connection to individual-level cultural influences.
Bu araştırmanın amacı Meşru Olmayan Görevlerin (MOG) yöneticilerin karar alma süreçlerine etkilerini ve etik değerler ile bağlantısını anlamaktır. MOG’un çalışanların esenliklerini, mesleki kimliklerini olumsuz etkilediği ortaya çıkarılsa da yöneticilerin karar alma süreçleri ve etik değerler bağlamında hiç araştırılmamıştır. Bu nitel çalışmada yarı-yapılandırılmış mülakat yoluyla Türkiye’deki devlet okullarında çalışan 26 okul müdüründen veri toplanmıştır. Sonuçlar sadece öğretmenlerin değil, okul müdürlerinin de Aile Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı vb. diğer devlet kurumlarının MEB’den talep ettikleri görevler nedeniyle silsile yoluyla ve mütemadiyen MOG deneyimledikleri keşfedilmiştir. Okul müdürlerinden talep edilen MOG arasında soruşturmacılık görevi, rehabilitasyon merkezlerini denetleme, servis denetimleri, işletmecilik görevleri gibi görevler bulunmaktadır. Öğretmenlerden talep edilen MOG; aşılama, ev ziyaretleri, servis denetimleri, Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın proje görevleri vb.dir. Diğer bakanlıkların MEB’den başlıca görev talep etme nedeni kadro yetersizliğidir. Okul yöneticileri MOG süreçlerini azaltma yönünde aldıkları kararlarla, MOG’a dayalı ilişkisel çatışmaları azaltmaya çalışmaktadırlar. MOG etik ikilem yaratarak yöneticilerin karar verme süreçlerini ve sonuçlarını ve eğitim-öğretim süreçlerini ve çıktılarını olumsuz etkilemektedir. Sonuçlar, MOG yazınını ve eğitim liderliği yazınını genişletmiştir. MOG’un azaltılması için katılımcıların belirttikleri öneriler arasında temel olarak bakanlıklardaki yetersiz kadro sayısının artırılması ve eğitim sürecindeki bütün paydaşların etik değerler eğitimi alması gerektiği vurgulanmaktadır. Farklı sektörlerin yöneticilerinden de veriler toplanarak sonuçlar genelleştirilebilir.
Meşru olmayan görevler (MOG) kavramının giderek farklı değişkenlerle ilişkileri incelense de şimdiye değin meslekî prestij algısı ve lider-üye değişiminin bu ilişkiyi nasıl etkilediği konusunda bir çalışma mevcut değildir. MOG’un iki boyutu olan gereksiz görevler (GG) ve mantıksız görevler (MG)’in meslekî prestij algısı (MPA) arasındaki ilişkide LÜE’ nin niteliği ve düzenleyici etkisini incelemek amacıyla bu çalışma düzenlenmiştir. Anket yoluyla Türkiye devlet okullarında toplanan veriler ile SPSS’ de doğrusal regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın bulguları arasında GG ve MG’ nin MPA üzerinde olumsuz etkisi keşfedilmiş, LÜS (Lider-Üye Sadakati) GG ve MG’ nin ayrı ayrı MPA üzerindeki olumsuz etkiyi yatıştırdığı bulgulanmıştır. Ayrıca, erkek öğretmenlerin GG ve MG algılarının daha yüksek olduğu keşfedilmiştir. Bu çalışmanın MOG temelinde meslekî prestij algısına ilişkin LÜE boyutlarından lider ve üye arasındaki sadakatin (LÜS) etkili olması bakımından MOG ve genel iş tasarımı yazınına önemli teorik katkılar sağlayacağına işaret etmektedir.
28 March 2024 in Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
Çalışan hırsızlığı küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde (KOBİ) yaygın olarak karşılaşılan bir davranış şeklidir. Bu durum işletmeleri ciddi mali zararlara uğratmakta ve onların gelişimine engel olmaktadır. Gerekli düzeyde büyüme sağlayamayan KOBİ’ler dolaylı yoldan ülke gelişiminin sağlanmasına engel olmaktadır. Bu yönüyle KOBİ’lerde yaşanan çalışan hırsızlıklarının tanımlanması hem ilgili literatüre hem de uygulayıcılara önemli katkılar sağlayacaktır. Dolayısıyla araştırmanın amacı KOBİ’lerde yaşanan çalışan hırsızlığının neden, süreç ve sonuçlarının genel bir portresini çizmektedir. Araştırma amacı doğrultusunda iki temel soruya yanıt aranmıştır. Bunlardan ilki, KOBİ’lerde çalışan bireylerin hırsızlık davranışına yönelmelerine etkileyen faktörlerin keşfedilmesidir. İkincisi ise söz konusu işletmelerde çalışan hırsızlığının bir daha yaşanmaması için alınması gereken önlemlerin neler olduğunun belirlenmesidir. Araştırma sorularının yanıtlanması için 10 KOBİ’de çalışan bireye ulaşılmış, görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu çalışanlar, Türkiye’nin Denizli ilinde tekstil, turizm, beyaz eşya, mobilya, muhasebe-finans, gıda sektörlerinde faaliyet gösteren işletmelerde çalışmaktadırlar. Betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilen veriler çalışanları hırsızlığa iten nakit, mal ya da ürün ve zaman olmak üzere 3 ana tema ve 23 alt temaya işaret etmiştir. Söz konusu ana temalar ve alt temalar yorumlanmış çalışanları hırsızlığa iten sebeplerin genellikle bireysel ve ailevi sebepler olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca KOBİ’lerde yaşanan hırsızlık davranışlarının önlenmesi için zamanında stok sayımı, güvenlik tedbirleri, gözetim gibi alt temalar yorumlanarak teorik ve pratik çıkarımlar sunulmuştur.
Bu araştırmanın amacı, çalışanların iş süreçlerinde meşru olmayan görevler (MOG) deneyimlerinin rol çatışması (RÇ) yaratıp yaratmadığını ve mesleki özdeşleşmeye (MÖ) olan etkilerini ve ayrıca politik becerinin (PB) aracılık etkisini görgül olarak incelemektir. Bu doğrultuda, Türkiye’de Milli Eğitim Bakanlığı’na (MEB) bağlı olarak devlet kadrosunda ve birçok ilde çalışan 521 öğretmenden veri toplanmıştır. Yapısal Eşitlik Modeli istatisksel analiz sonuçları; MOG’un her iki boyutundan Gereksiz Görevler (GG)’in mesleki özdeşleşmeyi (MÖ) olumsuz ve Mantıksız Görevler (MG)’in MÖ’yü olağan düzeyin de üzerinde pozitif yönde etkilediğini açığa çıkarmıştır. Sonuçlar, öğretmenlerin rol çatışması yaratan durumların meslekleri ile özdeşleşme düzeylerini daha da güçlendirdiğine işaret etmektedir. MG rol çatışması yaratırken çalışanların politik becerilerinin (PB) bu etkiye aracılık ederek mesleki özdeşleşme düzeylerini olumlu yönde düzenlemektedir. Ayrıca hem GG ve MÖ arasında hem de MG ve MÖ arasında aracılık etkisi olan PB’nin MÖ’yü her iki durumda da olumlu yönde desteklediği ortaya çıkmıştır. Sonuçlar, ILUN ve ILUR'un RC oluşturmasına rağmen, ILT'nin iki boyutunun PI üzerindeki etkilerinin farklı olduğunu ortaya koymaktadır. İstatistik analizler sonucunda sadece MG ile MÖ arasında RÇ ve PB’nin bulunduğu seri aracılık etkisinin mevcut olduğu görülmüştür. Araştırmanın temel özgünlüğü MOG ve MÖ arasındaki ilişkide PB’nin aracılık etkisinin ve RÇ ve PB’nin seri aracılık ilişkisinin ilk kez incelenerek ortaya çıkarılmasıdır. Literatürü destekleyen sonuçlar, rol kuramı ve SOS (benliğe saldırı olarak stres) kuramları çerçevesinde katkı sunarken, pratik olarak eğitimin niteliğini ve çalışanların esenlik düzeyini güçlendirmek için okul müdürlerinin ve diğer eğitim politikasında rol alan yöneticilerin MG ve GG’lerin azaltılması doğrultusunda önlemler almaları gerektiğini vurgulamaktadır.