Marriage is the beginning of the family institution, which is the smallest building block of society and the only legitimate way for the continuation of the generation. It is an effective institution to ensure the continuation of lineage in all societies. Traditional marriage rituals in the South Crimean Tatars are a series of colourful and entertaining events that take place in the home of the bride and groom and last for three to seven days. In determining the information about these marriage rituals, historical data on this subject were utilized, and field research was carried out using observation and interview techniques. In light of the data provided by the informants, we tried to determine whether their own marriage-related traditions, customs, religious beliefs, and practices are like today’s religious beliefs and practices, and whether the ceremonies still continue.

Tonga dili kökenli “işaretlenmiş, belirlenmiş” anlamına gelen tabu, ilk defa İskoçyalı kaptan James Cook tarafından 1777 yılında Okyanusya’daki Tonga adasında saptanmış, kültür ve bilim literatürüne de bu şekilde geçmiştir. Bu terim, insan davranışlarıyla ilgili güçlü sosyal yasak ve kısıtlamaları ifade eder. Tabuların ortaya çıkışında gelenekler, görenekler, mitler, âdetler, örfler, inançlar, ahlâkî değerler, doğal afetler ve salgın hastalıklar vb. etkin rol oynar. Bu sebeple tabu konusu üzerindeki çalışmalar, etnografik/kültürel antropoloji dilciliğin temelinde ele alınmalıdır. İnsanlar, bazen konuştuğu konunun muhatabı rahatsız edebileceğini, acı veya utanç getirebileceğini varsaydığında söylemeye çekinir ve bazı kelimeleri ya gizleyerek ya da yumuşatarak ifade etmeye çalışır. Bu durumda örtmece/örtük anlatım/örtülü anlatım dediğimiz terim devreye girer, kelimenin veya kavramın semantik yönü ve anlam alanı değiştirilmeye çalışılır. Böylelikle muhataba adları doğrudan değil, dolaylı olarak söylenmiş olur. Dilin sosyopsikolojik boyutunda yer alan örtmece ölüm, cinsellik, din ve hastalık gibi toplum tarafından belli ritüelleri ve yasakları olan olaylarda kendini sıklıkla gösterir. Bu çalışmada, Kırım Tatar Türkçesinin söz varlığında hangi tür kavram ve kelimelerin tabulaştığı, onların yerine ne tür örtmece kelimelerin kullanıldığı, bu kelimelerin ortaya çıkış sebepleri, anlam ve yapısal vb. özellikleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca çalışmada millî, yerel, geleneksel ve tarihsel boyutları olan tabu ve örtmece terimlerinin oluşum mantığı ve yollarına da ayrıntılı olarak yer verilmiştir.

Şor Türkleri Rusya Federasyonu’nun Kemerovo Bölgesi’nde (Şorya) Dağlık Şorya olarak adlandırılan bölgede yaşayan bir Türk topluluğudur. Günümüzde kaybolma sürecinde olan lehçeler arasında yer alan Şor Türkçesi, Güney Sibirya topraklarında yaşayan yerli halk tarafından konuşulmaktadır. Bugün bu Türk boyu, insan hayatının geçiş dönemlerinden biri olan doğumdaki bireyin yeni hayatına, hayatındaki bu yeni dönemine ait âdet ve inanmaları yerine getirmektedir. Makalenin yazarı Türk soylu halkların etnografisi alanında yetkin bir isim Nadezhda Petrovna Dyrenkova (31.05.1899-28.10.1941)’dır. Dyrenkova, katıldığı araştırma gezileri sırasında Şor Türkleriyle tanışmış ve onlardan doğumda doğanın kötücül unsurlarından yeni doğan bebeği yaşatmak ve korumak için hangi güçlerden yararlandıkları ve uyguladıkları ritüellerin tespiti için metin derlemeleri yapmıştır. Şor Türklerinin arkaik dünya görüşünün resminde kötü niyetli ruh Ainu “Ayna” büyük bir yer işgal eder. Ayna’nın olumsuz nitelikleri vardır ve içinde kötü bir eğilim taşır. Şorlar, Ayna’yı hem zoomorfik (hayvan veya kuş) hem de antropomorfik (insan) formlarda görünme yeteneğine sahip yaratıklar olarak görür. Onlar kötü bir ruh olan Ayna’yı tespit etmek ve etkisiz hâle getirmek için birçok yöntem geliştirmiştir. Mesela; bir bebek doğduğunda Ayna içeri girmesin diye evin kapısını açık bırakmazlar, Ayna’dan girişi korumak için çadırın kapısının yanına bir ayının pençesini asarlar. Kısacası ebeveynler, çocuklarının doğumundan yetiştirilme sürecine kadar hep Aynayla mücadele ederler.

Polinezce kökenli “işaretlenmiş, belirlenmiş” mânasına gelen tabu, insan davranışlarıyla ilgili güçlü sosyal yasak ve kısıtlamaları ifade eder. Tabuların ortaya çıkışında gelenek, görenek, mitler, adet, örf, inanç ve ahlaki değerler, doğal afetler, salgın hastalıklar vb. etkin rol oynar. Bu sebeple tabu konusu üzerindeki çalışmalar, etnografik/kültürel antropoloji dilciliğin temelinde ele alınmalıdır. İnsanlar, bazen konuştuğu konunun muhatabı rahatsız edebileceğini, acı veya utanç getirebileceğini varsaydığında söylemeye çekinir ve bazı kelimeleri ya gizleyerek ya da yumuşak bir şekilde ifade etmeye çalışır. Bu durumda örtmeceler / örtükanlatım dediğimiz terim devreye girer, kelimenin veya kavramın semantik yönü ve anlam alanı değiştirilmeye çalışılır. Böylelikle muhataba adları doğrudan değil, dolaylı olarak söylenmiş olur. Dilin sosyo-psikolojik boyutunda yer alan örtmeceler, ölüm, cinsellik, din ve hastalık gibi toplum tarafından belli ritüelleri ve yasakları olan olaylarda kendini sıklıkla gösterir. Bu çalışmada, Kırım Tatar Türkçesinin söz varlığında hangi tür kavram ve kelimelerin tabulaştığı, onların yerine ne tür örtmece kelimelerin kullanıldığı, bu kelimelerin ortaya çıkış sebepleri, anlam ve yapısal vb. özellikleri üzerinde durulmuştur. Millî, yerel, geleneksel ve tarihsel boyutları olan tabu ve örtmece terimlerinin oluşum mantığı ve yolları ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Karaism is a Jewish sect that emerged in the Middle Ages and became the name of a Turkish tribe in time. Its name is derived from “kara- (K-R-A)”, meaning “the ones who can read the sacred scripture” in Aramaic–Hebrew. The Karaites are members of the Jewish Karai sect, which only accepts the Torah. This feature naturally causes many differences. One of the main differences observed is the rituals for an individual in the death transition period, an important phase of human life. In this study, the death-themed core beliefs of the Karaites, which are brought from the roots of the Turkish genealogical tree, and the rituals that are combined with Judaism are analyzed. The differences stemming from geography and contacts with diverse cultures (such as Russian, Lithuanian, Polish, Belarussian, etc.) and the similarities in the rituals at the time of death and afterward stand out, especially funerals, which comprise the mourning traditions performed during and after the funerals belonging to the Karaites living in Crimea and Lithuania. Texts and words compiled from the Karay Turks living in Trakai, Lithuania, and the data acquired via observations are used to determine this information. In particular, the studies of Yuriy Aleksandroviç Polkanov, the head of the Crimean Karaites Association, are used for the data related to Crimean Karaites.