Türkiye Türkçesi ağızları, gerek ses bilgisi (~fonetik) ve şekil bilgisi (~morfolojik) yapıları itibariyle gerekse de taşıdıkları söz varlığı (~leksikoloji) yönünden dilimizin en önemli kültür hazinelerinden biridir. Ses, yapı ve kelime bakımından Oğuz Türkçesine dayanan Türkiye Türkçesi ağızlarında eskicil (~arkaik) izleri görmek mümkündür. Türkiye Türkçesinin özellikle tarihi problemlerinin çözümünde genellikle ağızlardaki ses, yapı ve anlam denkliklerine başvururken bu eskicil özelliklerden yararlanmaktayız. Çünkü zengin bu söz varlıkları, dilin gelişim ve değişim seyrinin yakından takip edilebilmesinden, kelime türlerinin yoğunluk kazandığı anlam alanlarına bakılarak milletin sosyo-kültürel, siyasi ve ekonomik yaşantısındaki tercihlerine kadar birçok noktanın kolaylıkla aydınlatılmasına katkıda bulunacak en önemli dil göstergelerdir. Bu çalışmada, Türkiye Türkçesinin yazı dilinde bulunmayıp Türkiye Türkçesi ağızlarında yaşayan kelimelerin Türk dilinin en eski metinlerinden yola çıkılarak bugünküne kadarki gelişimi ele alınacaktır. Ayrıca ele alınan kelimeler ile anlam ve yapı bakımından ilgili olduğunu düşündüğümüz diğer kelimeler ortaya konulacaktır. Konu külliyatını genişletmemek adına kelimelerin çağdaş Türk lehçe ve şivelerindeki görünümü üzerinde ise durulmayacaktır.

In the urban centers of Türkiye, where cultural changes are more widespread and effective, wedding processional is replaced by the solemnization of the marriage at indoor weddings, and the Kūdegū (old Turkic language; refers to bridegroom, son-in-law) awaiting the bride’s arrival at the boy’s house is replaced by differences in the way of the bride and groom’s entry together; moreover, while wedding rituals such as the bridal bath and groom’s hammam are being forgotten, bachelor/bachelorette parties are on the rise. The beliefs and practices related to the bride being taken out of the girl’s house with a special ceremony have deep meanings, such as blessing the bride who has just joined the family, acclimatizing the bride who feels like an outsider and avoiding her from these feelings, and protecting the bride and groom from the körmös (spirits in Turkic mythology, devilish entities living in the underworld), bad spirits, and the evil eye. In this paper, the structure, function, practices, and beliefs of the rituals surrounding the bride and groom on the last day of Anatolian Turkish weddings are analyzed using a qualitative research method. In addition, this study identified the betrothal, performance, beliefs, and practices surrounding the ritual of “bridal pick up” among Anatolian Turks and evaluated the symbols and signs in the ritual procedures in the functional context of the origins and reflections of traditional Turkish beliefs.

Türk kültür ve edebiyat tarihi için önemli bir isim olan Kaygusuz Abdâl XIV. yüzyıl sonu ile XV. yüzyılın birinci yarısında yaşamıştır. Alaiye Sancak beyi Hüsâmeddin Mahmûd‟un oğludur. Asıl adı Alaaddin Gaybî olup “Kaygusuz Abdâl” mahlasıyla Ģöhret bulmuĢtur. 1444 yılında vefat eden Kaygusuz Abdâl, BektaĢî edebiyatının da ilk ve en büyük temsilcisidir. Velud bir halk şairi olan Abdâl‟ın manzum, mensur ve manzum-mensur karışık toplam 15‟e yakın eseri vardır. Halk edebiyatı mahsulleri gerek ses bilgisi (~fonetik) ve Ģekil/ekleşme bilgisi (~morfolojik) yapıları itibariyle gerekse de taşıdıkları söz varlığı (~leksikoloji) yönünden dilimizin en önemli kültür hazinelerinden biridir. Ses, yapı ve kelime hazinesi bakımından halk edebiyatı ürünlerinde eskicil (~arkaik) izleri görmek mümkündür. Türkiye Türkçesinin özellikle tarihi sorunlarının çözümünde genellikle ağızlardaki ses, şekil/yapı ve anlam denkliklerine başvururken bu eskicil özelliklerden yararlanılmaktadır. Çünkü zengin bu söz varlıkları, dilin gelişim ve değişim seyrinin çok yakından takip edilebilmesinden, kelime türlerinin yoğunluk kazandığı kültür dairelerine bakılarak milletin sosyo-kültürel, siyasi ve ekonomik yaşantısından yaptığı tercihlerine kadar birçok noktanın kolaylıkla aydınlatılmasına katkıda bulunacak önemli dil malzemeleridir. Bu çalışmada, Kaygusuz Abdâl‟ın yaklaĢık 200‟ü bulan şiirlerinin yer aldığı divanındaki Eski Türkçe kelimelere yer verilmiştir. Ele alınan bu kelimelerin ses (~fonetik), şekil (~morfoloji), köken bilgisi (~etimolojisi) ve anlam bilgisi (~semantik) özellikleri üzerinde durulmuştur. Son olarak divanda tespit edilen Eski Türkçe eklere yer verilmiştir.

Gündoğmuş (eski adı: Eksere (< Rumca kserê “kuru kaya”) ilçesi, Antalya’nın 153 km doğusunda, Akseki-Konya yolunun 32 km. güneyinde yer alan yayla ilçelerden biridir. İlçede Akdeniz iklimi hâkim olmakla birlikte kışları sahile kıyısı olan diğer ilçelere oranla daha sert ve yazları da daha serindir.Yörük ve Türkmenlerin yoğun olarak yaşadığı bilinen Antalya ili Gündoğmuş ilçesi, coğrafi yapısı itibariyle dışarıdan göç alamaması münasebetiyle kendine has sosyokültürel dokusunu günümüze değin koruyabilmiştir. Ancak son yıllarda bilim ve teknolojideki gelişmelere bağlı olarak ilçenin sosyokültürel yapısında büyük değişiklikler yaşanmaktadır. Öyle ki basın yayın organlarının hemen hemen her eve girmesi, ulaşımın kolaylaşması, yayla turizminin yaygınlaşması, okuryazarlık oranlarının artması gibi sebepler yörenin ağız özelliklerinin sağlıklı bir şekilde derlenmesini engellemektedir. Bu gibi sebepler dolayısıyla diğer Türkiye Türkçesi ağızlarında olduğu gibi Gündoğmuş ağzı da Standart Türkiye Türkçesinin etkisinde kalmakta kendine has ses ve şekil bilgisi özelliklerini hızlıca kaybetmektedir. Bilindiği üzere Standart Türkiye Türkçesinin söz varlığındaki zenginliğinin ortaya çıkarılmasında son derece önemli olan bu ağızlar, kaybolmadan önce bir an evvel derlenip kayıt altına alınmalı ve derlenen bu malzemeler ayrıntılarıyla incelenip tasnif edilmelidir.Bu çalışmada, Antalya iline bağlı Gündoğmuş ilçesinin köylerinin/mahallelerinin tamamına ulaşılmış, ağız özelliklerini en iyi yansıttığı düşünülen kaynak kişilerden belli konularda metin ve kelime derlemeleri yapılmıştır. Bu derlemelerden elde edilen veriler ışığında yöreye ait Standart Türkiye Türkçesinden farklılaşan ses ve şekil bilgisi özellikleri maddeler hâlinde sıralanmıştır. Çalışmanın devamında yörenin belli ağız özellikleri temelinde ağız bölgelerinin sınırları da çizilerek harita üzerinde gösterilmiştir.

Marriage is the beginning of the family institution, which is the smallest building block of society and the only legitimate way for the continuation of the generation. It is an effective institution to ensure the continuation of lineage in all societies. Traditional marriage rituals in the South Crimean Tatars are a series of colourful and entertaining events that take place in the home of the bride and groom and last for three to seven days. In determining the information about these marriage rituals, historical data on this subject were utilized, and field research was carried out using observation and interview techniques. In light of the data provided by the informants, we tried to determine whether their own marriage-related traditions, customs, religious beliefs, and practices are like today’s religious beliefs and practices, and whether the ceremonies still continue.

Karaism is a Jewish sect that emerged in the Middle Ages and became the name of a Turkish tribe in time. Its name is derived from “kara- (K-R-A)”, meaning “the ones who can read the sacred scripture” in Aramaic–Hebrew. The Karaites are members of the Jewish Karai sect, which only accepts the Torah. This feature naturally causes many differences. One of the main differences observed is the rituals for an individual in the death transition period, an important phase of human life. In this study, the death-themed core beliefs of the Karaites, which are brought from the roots of the Turkish genealogical tree, and the rituals that are combined with Judaism are analyzed. The differences stemming from geography and contacts with diverse cultures (such as Russian, Lithuanian, Polish, Belarussian, etc.) and the similarities in the rituals at the time of death and afterward stand out, especially funerals, which comprise the mourning traditions performed during and after the funerals belonging to the Karaites living in Crimea and Lithuania. Texts and words compiled from the Karay Turks living in Trakai, Lithuania, and the data acquired via observations are used to determine this information. In particular, the studies of Yuriy Aleksandroviç Polkanov, the head of the Crimean Karaites Association, are used for the data related to Crimean Karaites.