Eğitim-öğretim sürecinin önemli materyallerinden biri olan ders kitaplarının, ideal ders kitaplarına dönüşmesi için yapılması gerekenler arasında ders kitaplarının bazı özellikler açısından incelenmesi de yer alır. Bu araştırmanın amacı, 2017-2018 eğitim-öğretim yılında uygulanan yeni öğretim programı doğrultusunda hazırlanan 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabının fiziksel, eğitsel, görsel tasarım, dil ve anlatım özellikleri açısından incelenmesidir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve içerik analizi kullanılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabının önceki ders kitaplarından fiziksel, görsel ve eğitsel açılardan belirgin şekilde farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Ünite sayısının düşürülmüş olması, öğrenci çalışma kitabının kaldırılmış olması, çalışma kitabında yer alan etkinliklerin ders kitabında bulunması eğitsel açıdan görülen önemli değişiklerdendir. Görsel tasarım açısından kitabın kâğıt kalitesinin çok iyi olması, kitapta kullanılan görsellerin canlı ve dikkat çekici olması yeni ders kitabını üstün kılan özelliklerdendir. Yapılan değişikliklerle yeni ders kitabının, eğitim-öğretim faaliyetlerini olumlu şekilde etkileyebilecek düzeyde hazırlandığını söylemek mümkündür.

Ulusal ve uluslararası düzeyde sürdürülebilir kalkınmanın tüm boyutlarıyla ele alındığı geniş kapsamlı teorik çalışmaların yanı sıra yetişkinlerin konuyla ilgili bilgi, tutum ve davranışlarının incelendiği uygulamalı çalışmaların sayısı da fazladır. Buna rağmen alanyazında çocukların sürdürülebilir kalkınma konusundaki bilgi düzeyi, algı, tutum ve davranışlarına yönelik çalışmaların sınırlılığı dikkat çekmektedir. Buradan hareketle bu araştırmanın amacını, “ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilir kalkınmaya yönelik algılarının incelenmesi” oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma evrenini, Haziran 2019’da Kilis il merkezinde bulunan ortaokulların 7 ve 8. sınıflarında (12-14 yaş) öğrenim görmekte olan öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmada 331 kız, 315 ise erkek öğrenci olmak üzere toplam 646 öğrenciden veri elde edilmiştir. Veri toplama aracındaki sorulardan üçü açık uçlu, onu ise kapalı uçlu sorulardan oluşmaktadır. Verilerin analizinde MAXQDA 12 programı kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, öğrenciler sürdürülebilir kalkınmayı daha çok doğal dengeyi korumak, çevreye zarar vermemek, atıkları geri dönüştürmek ve ülkeyi kalkındırmak şeklinde tanımlamaktadır. Dolayısıyla öğrencilerin sürdürülebilir kalkınmanın daha çok çevresel boyutuna odaklandıkları dikkati çekmektedir. Ayrıca araştırmada öğrencilerin çevresel, sosyal ve ekonomik konulara yönelik büyük bir oranda olumlu tutum sergiledikleri ancak bu konuları davranışa istenen düzeyde dönüştürmedikleri tespit edilmiştir.

Bu araştırma, 1988-2018 yılları arasında Türkiye’de göç alanında yapılan doktora tezlerinin içerik analizini ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma sürecinde elde edilen veriler Ulusal Tez Merkezi’nde erişime açık olan toplam 212 doktora tezine dayanılarak oluşturulmuştur. Doktora tezleri; yayın yılı, üniversite, enstitü, anabilim dalı, konu alanı, göç türü, araştırma deseni, örneklem, örneklem büyüklüğü, veri toplama teknikleri ve araçları, özgün dil ve araştırmacının cinsiyeti göz önüne alınarak incelenmiştir. Çalışmada, tarama yöntemi ile bir içerik analizi yapılmış elde edilen bulgular; yüzde, frekans, tablo ve grafikler halinde sunulmuştur. Analizler sonucunda göç alanında en fazla doktora tezinin 2008-2012 yılları arasında yazıldığı bulgusuna ulaşılmıştır. Doktora tezlerinin yapıldığı bilim dalları irdelendiğinde en fazla sosyoloji, tarih, uluslararası ilişkiler, siyasal bilimler ve ekonomi alanlarında çalışmaların yapıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca yapılan incelemeler socunda veri toplama tekniği ve analizi olarak nitel araştırma desenleri kapsamında görüşmelerin ve doküman analizinin yoğunlukta olduğu bulgularına ulaşılmıştır.

Teknolojik ve siyasi gelişmelerin hızlandığı, sosyal, davranışsal ve etik anlayışların dönüşüme uğradığı, çığır açan yeni bilimsel ve kültürel gelişmelerin yaşandığı bir zaman diliminde yaşanılmaktadır. Özellikle insanlık tarihinin son yüzyılında yaşanılan inanılmaz gelişimi ve dünyanın artık küresel bir köy haline gelmesi, günümüzde kullanılan birçok kavramı, olguyu veya anlayışı ya değişime uğratmış ya da tamamen ortadan kaldırmıştır. Değişime uğrayan ve üzerinde tartışmaların yaşandığı olgulardan biri de “vatandaşlık” olgusudur. Coğrafi ve siyasi sınırlara bağlı bir vatandaşlık anlayışının küreselleşmeyle birlikte ortadan kalkması, teknolojinin özellikle de internetin gündelik hayatın hemen her alanına egemen olması, akıllı teknolojik cihazların kullanımının 4-5 yaş düzeyindeki çocuklara kadar inmesi, teknoloji çağı olarak adlandırılan bu dönemde vatandaşlık olgusunu da dijital bir boyuta taşımıştır. Bu kapsamda bilişim teknolojilerindeki güncel gelişmeleri izleyen ve aktif olarak kullanım sağlayan bireylerin, bilinçli bir vatandaşın yapması gereken davranışları dijital ortamda da aynı şekilde devam ettirmesi, neleri yapmaları ya da neleri yapmamaları gerektiği dijital vatandaşlık kavramını ortaya çıkarmıştır. Mevcut eğitim sistemi içinde sosyal bilgiler öğretim programının, dijital vatandaşlık modelini öğrenciye kazandırmak için en uygun öğretim programı olduğu söylenebilir. Dijital vatandaşlık olgusu, özünde kuramsal bir özellik taşıdığı için çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Dijital vatandaşlığa ilişkin ayrıntılı bilginin oluşturulması için uluslararası ve ulusal literatürde yer alan çalışmalar doküman incelemesi tekniğinden faydalanılarak taranmıştır. Bununla birlikte 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ve ders kitaplarında dijital vatandaş oluşturmada rol oynayabilecek konuların tespiti için içerik analizi kullanılmıştır. Bu kapsamda çalışmanın amacı, yeniden yapılandırılan ve 2018 yılında güncellenen Sosyal Bilgiler Öğretim Programının öğrenme alanı ve içeriklerinin dijital vatandaşlık ve alt boyutları açısından değerlendirilmesini yapmak ve dijital vatandaş yetiştirmek açısından yeterliliğini ortaya koymaktır. Araştırma sonucunda dijital vatandaşlığın ve alt boyutlarının 2018 SBÖP’nda yer alan kazanımlarda yeterli düzeyde yer almadığı, sınıflar bazında ve öğrenme alanlarında yer alan konuların dağılımının ise düzensiz olduğu tespit edilmiştir.

As a consequence of global population growth and increasing demand for agricultural commodities, vast areas of cultivable land have been brought under cultivation, while natural ecosystems are being converted for agricultural use. This transformation has led to various forms of soil degradation, with excessive salinity emerging as a critical concern. Drought-prone ecosystems are particularly vulnerable to salinization processes, resulting in an annual reduction of arable land by approximately 1% to 2%. In the Kazakhstan, salt-affected soils account for approximately 43% of all agricultural land. The aim of this study is to assess the extent and spatial distribution of soil salinity in the Talas district of Kazakhstan and to identify the dominant chemical characteristics of soil salts across different land types. To achieve this, soil samples were collected from river valleys, desert pastures, irrigated lands, and sandy areas. The analysis focused on salinization processes, ion toxicity thresholds, and the chemical composition of soil salts. Results reveal that salt accumulation varies between the 30 cm and 80 cm soil layers in river valleys and desert pastures, whereas the highest concentrations are observed in the upper layers of irrigated soils. The greatest variation in average salt content by soil texture was ?0.81% in loamy soils and ?0.62% in silty loam soils. These findings highlight the urgent need for ecologically sound land management strategies to mitigate soil salinization, especially in irrigated areas. They also offer valuable insights for enhancing irrigation efficiency and preserving soil fertility in Talas and other comparable regions.

Programların temel öğelerinden biri olan ölçme ve değerlendirme, öğretmenlerin üzerinde bilgi, tutum ve beceri geliştirmesi gereken bir alandır. Çalışmada sosyal bilgiler öğretmenlerinin alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemlerine yönelik tutumlarının incelenmesi amaçlanmaktadır. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemlerine yönelik tutumlarının cinsiyet, eğitim düzeyi, kıdem ve sınıf mevcudu değişkenlerine göre incelenmesi gerçekleştirilmiştir. Araştırma nicel araştırma yönteminde olup, tarama modelindedir. Araştırmanın evrenini 2016-2017 öğretim yılında Çanakkale il merkezindeki Sosyal Bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise 2016-2017 öğretim yılında yansız atama yoluyla seçilen ve Çanakkale il merkezindeki okullarında görev yapan 140 Sosyal Bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Öztürk (2014) tarafından geliştirilen, geçerlik ve güvenirliği sağlanan “Öğretmen Alternatif Ölçme – Değerlendirme Yöntemlerine Yönelik Tutum Ölçeği” kullanılmıştır. Sonuç olarak sosyal bilgiler öğretmenleri alternatif ölçme ve değerlendirme uygulamalarına ilişkin tutumları olumlu düzeydedir. Öğretmenlerin bu duyuşsal hazırbulunuşluk düzeyleri dikkate alınarak, eğitimsel süreçte bir fırsat olarak yorumlanan alternatif ölçme ve değerlendirmeye yönelik işlevsel girişimler ve destekler sağlayacak eğitsel politikalar geliştirilmelidir.