Ulusal ve uluslararası düzeyde sürdürülebilir kalkınmanın tüm boyutlarıyla ele alındığı geniş kapsamlı teorik çalışmaların yanı sıra yetişkinlerin konuyla ilgili bilgi, tutum ve davranışlarının incelendiği uygulamalı çalışmaların sayısı da fazladır. Buna rağmen alanyazında çocukların sürdürülebilir kalkınma konusundaki bilgi düzeyi, algı, tutum ve davranışlarına yönelik çalışmaların sınırlılığı dikkat çekmektedir. Buradan hareketle bu araştırmanın amacını, “ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilir kalkınmaya yönelik algılarının incelenmesi” oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma evrenini, Haziran 2019’da Kilis il merkezinde bulunan ortaokulların 7 ve 8. sınıflarında (12-14 yaş) öğrenim görmekte olan öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmada 331 kız, 315 ise erkek öğrenci olmak üzere toplam 646 öğrenciden veri elde edilmiştir. Veri toplama aracındaki sorulardan üçü açık uçlu, onu ise kapalı uçlu sorulardan oluşmaktadır. Verilerin analizinde MAXQDA 12 programı kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, öğrenciler sürdürülebilir kalkınmayı daha çok doğal dengeyi korumak, çevreye zarar vermemek, atıkları geri dönüştürmek ve ülkeyi kalkındırmak şeklinde tanımlamaktadır. Dolayısıyla öğrencilerin sürdürülebilir kalkınmanın daha çok çevresel boyutuna odaklandıkları dikkati çekmektedir. Ayrıca araştırmada öğrencilerin çevresel, sosyal ve ekonomik konulara yönelik büyük bir oranda olumlu tutum sergiledikleri ancak bu konuları davranışa istenen düzeyde dönüştürmedikleri tespit edilmiştir.

Alanyazındaki çeşitli araştırmalar, inceleme gezilerinin eğitim öğretim sürecinde kullanılabilecek en etkili yöntemlerden biri olduğunu ancak mevcut koşullarda bu etkinliklerin çeşitli nedenlerle gerektiği kadar yapılamadığını ortaya koymaktadır. Mevcut araştırmanın çıkış noktasını oluşturan bu problemden hareketle, inceleme gezilerinin öğretmenler tarafından çeşitli nedenlerle sınıfça gerçekleştirilemediği durumlarda, öğretmenin yapacağı planlama ve yönlendirmelerle uygulama aşaması veli eşliğinde gerçekleştirilen inceleme gezilerinin etkililiği araştırılmıştır. Veli eşliğinde gerçekleştirilen inceleme gezilerinin etkililiğini ortaya koymak için öğretmen eşliğinde gerçekleştirilen inceleme gezileriyle çeşitli açılardan (motivasyon, tutum, farkındalık ve akademik başarı) karşılaştırma yapılmıştır. Çalışmada öntest- sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Örneklem grubunu 2019-2020 eğitim öğretim yılı güz döneminde Kilis ili merkez ilçede öğrenim gören 113 beşinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Örneklem grubu, amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen bir devlet ortaokuldaki iki deney ve bir kontrol grubundan oluşmaktadır. Deney Grubu 1 (DG1) veli eşliğinde, Deney Grubu 2 (DG2) ise öğretmen eşliğinde inceleme gezisini gerçekleştirmiştir. Veri toplama araçları hem öntest hem de sontest olarak tüm gruplara uygulanmış ve verilerin analizlerinde SPSS 22.0 kullanılmıştır. Sonuç olarak hem öğretmen eşliğinde hem de veli eşliğinde gerçekleştirilen inceleme gezilerinin öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik motivasyon ve tutumlarını arttırdığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin bilimsel alan gezilerine yönelik tutumları, kültürel mirasa yönelik farkındalıkları ve akademik başarıları açısından ise DG1 ile DG2 öğrencileri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Mevcut çalışmanın bulgularından hareketle, inceleme gezilerinin öğretmenler tarafından gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı durumlarda, bu gezilerinin öğretmenin yapacağı planlama ve yönlendirmelerle, veli eşliğinde gerçekleştirilmesinin bir alternatif olarak kullanılabileceği düşünülmektedir.

Bu araştırmada ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi akademik başarıları üzerinde dijital oyun bağımlılıkları, öz yeterlikleri (sosyal, duygusal ve akademik) ile çeşitli demografik (cinsiyet, ebeveyn eğitim durumu) özelliklerin etkisinin yapısal eşitlik modeliyle sorgulanması amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden olan betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim öğretim yılında Kilis ili merkez ilçedeki üç farklı ortaokulda öğrenim görmekte olan 474 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada yapısal eşitlik modeli temel alınarak hipotezlenen yol diyagramı geliştirilmiştir. Bu modele göre öğrencilerin cinsiyeti, anne ve baba eğitim durumu dışsal değişkenleri; dijital oyun bağımlılığı, sosyal, duygusal ve akademik özyeterlikleri aracı ve içsel değişkenleri; sosyal bilgiler dersi akademik başarıları ise sadece içsel değişkeni oluşturacak biçimde ele alınmıştır. Çalışmada yer verilen tüm dışsal değişkenlerin içsel değişkenler üzerinde doğrudan ve dolaylı etkilerinin olduğu hipotezlenmiştir. Verilerin analizinde Mplus 7 istatistik programı kullanılmış ve yapısal eşitlik modeliyle veriler test edilmiştir. Araştırma sonucunda anne ve baba eğitim durumunun sosyal bilgiler akademik başarısı üzerinde doğrudan, cinsiyet değişkeninin doğrudan ve dolaylı, dijital oyun bağımlılığı ve sosyal öz yeterliğin dolaylı ve aracı, akademik öz yeterliğin ise doğrudan ve aracı etkisinin anlamlı düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca dijital oyun bağımlılığının akademik öz yeterlik üzerinde doğrudan ve dolaylı, sosyal ve duygusal öz yeterlik üzerinde ise sadece doğrudan etkisinin anlamlı düzeyde olduğu belirlenmiştir. Ek olarak duygusal ve sosyal öz yeterliğin akademik öz yeterlik üzerinde etkinin de anlamlı düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Bu çalışmada Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki konuların çevre okuryazarlığı açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma desenlerinden sıklıkla kullanılan doküman incelemesine göre tasarlanan araştırmada Sosyal Bilgiler ders kitapları veri kaynağı olarak belirlenmiş ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı çerçevesinde dördüncü sınıf düzeyinde 12, beşinci sınıf düzeyinde 11, altıncı sınıf düzeyinde 10 ve yedinci sınıf düzeyinde altı kazanımın çevre okuryazarlığıyla ilişkili olduğu belirlenmiş ve her bir kazanım için Sosyal Bilgiler ders kitaplarında birer konu başlığına yer verildiği tespit edilmiştir. Ancak bu konulardan sadece “Çevremizde neler var?”, “Geçmişten bugüne teknoloji”, “Zarar vermeden kullanalım”, “Tüketime evet, israfa hayır”, “Afetler ve çevre sorunları”, “Kaynakların bilinçsiz kullanımı” ve “Dünyayı biz kurtaracağız” başlıklı yedi konuda çevreye ve çevresel sorunlara odaklandığı gözlenmiştir. Ayrıca çevre okuryazarlığıyla ilişkili en fazla konunun dördüncü sınıf, en az konunun ise yedinci sınıf düzeyinde bulunduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer alan çevre okuryazarlığıyla ilgili konuların daha çok bilişsel beceriye dönük olup yer yer duyuşsal beceri alanıyla ilgili ifadelere rastlanmaktadır. Ancak genel olarak görsellerle ve çeşitli etkinliklerle çevre okuryazarlığının pekiştirildiği ders kitaplarının öğrencilerin psikomotor becerilerini harekete geçirecek nitelikte olmadığı söylenebilir.

In this study, it is aimed to examine the learning outcome in the social studies course (SSC) curriculum in Turkey in terms of seven literacy skills as “environmental literacy”, “digital literacy”, “financial literacy”, “map literacy”, “legal literacy”, “media literacy” and “political literacy”. This research is designed according to the case study that is often used in qualitative research. In the study, literacy skills in the current SSC curriculum in Turkey were evaluated as a situation; interviews and documents constituted multiple sources of information of the research. As a result of the research, it was determined that a significant part of the learning outcome in the curriculum of SSC (84%) was related to literacy skills. While the highest gain was in the “financial literacy” (f=25) skill area, it was determined that the least gain was in the “media literacy” (f=6) skill area. In addition, it was determined that the gains related to literacy skills were included on the basis of grade level, the maximum fifth grade (f=31); at least at the fourth grade level (f=24). However, the most “environmental literacy” and “financial literacy” at the fourth and fifth grade level, “legal literacy” and “political literacy” at the sixth grade, and gains in “political literacy” skills at the seventh grade level were included the most.

Bu araştırmanın amacı, ortaokul beşinci sınıf öğrencilerinin Sosyal Bilgiler dersi kapsamındaki “Kültür ve Miras” öğrenme alanına yönelik başarı testi geliştirmektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden biri olan tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklem grubunu 2019- 2020 eğitim- öğretim yılı güz döneminde Kilis ili merkez ilçede öğrenim gören 615 ortaokul altıncı sınıf öğrencisi oluşturmuştur. 22 maddelik KMABT’nin madde güçlük indeksi .32 ile .79 arasında değişmektedir. Testteki dört maddenin güçlük indeksinin .30 ile .40 arasında (zor), on beş maddenin .41 ile .60 arasında (orta) ve üç maddenin .61 ile .80 arasında (kolay) olduğu görülmektedir. KMABT’nin ortalama madde güçlük indeksi ise .51 olarak hesaplanmıştır. Bu değerler göz önüne alındığında KMABT’nin orta güçlükte bir test olduğu söylenebilir. KMABT’nin madde ayırt edicilik indeksinin .35 ile .76 arasında bir değer aldığı görülmektedir. Buna göre testteki üç maddenin madde ayırt edicilik indeksi değerlerinin .35 ile. 38 arasında (iyi); on dokuz maddenin ise madde ayırt edicilik indeksi .41 ile .76 arasında (çok iyi) bir değere sahiptir. Ortalama ayırt edicilik indeksi .60 olan KMABT’nin ayırt edicilik değerinin çok iyi olduğu görülmektedir. KMABT’deki maddelerinin madde-toplam korelasyon değerleri .32 ile .78 arasında değişmektedir. Ayrıca KR-20 değeri .88 olan KMABT’nin geçerli ve güvenilir bir test olduğu sonucuna ulaşılmıştır.