Background/Objectives: Tuberculosis (TB) remains a major global health challenge influenced by social determinants of health (SDHs) such as poverty, overcrowding, malnutrition, and limited healthcare access. Although Central Asia (CA) has achieved progress through vaccination, screening, and treatment, the region continues to face severe disease consequences, unstable incidence patterns, and an escalating challenge of TB resistant to first-line drugs. This study aimed to analyze TB incidence dynamics in Kazakhstan, Tajikistan, the Kyrgyz Republic, Turkmenistan, and Uzbekistan from 2000–2023, forecast trends to 2030, and identify key SDHs shaping the epidemic. Methods: Data on TB incidence were obtained from the World Bank DataBank for 2000–2023. Of 61 socioeconomic, environmental, and health-related indicators, 29 were included in the analysis. Statistical procedures in SPSS (v24.0) involved time-series forecasting through 2030, calculation of average annual percentage change (AAPC), correlation testing, and linear regression, with significance set at p < 0.05. Results: TB incidence generally declined across CA during 2000–2023, though trends varied by country. Forecasts suggest continued decreases in Turkmenistan and Uzbekistan, while Kazakhstan, Tajikistan, and the Kyrgyz Republic display fluctuating or nonsignificant patterns, likely influenced by SDHs. Regression analyses indicated that anemia, undernourishment, and population density showed a positive relationship with TB incidence, while clean fuel access, physician density, and Gross Domestic Product per capita (GDP) were inversely related. Conclusions: The findings highlight the heterogeneous nature of TB dynamics in CA and the possible role of SDHs. Enhanced surveillance, nutritional and social interventions are required to sustain progress toward End TB targets.

Introduction: Studying the prevalence of anxiety, depression, and insomnia among medical workers in emergency medical services is a relevant task that will improve our understanding of scope of the problem and develop effective strategies to support and prevent psychological problems among medical staff. Insomnia is closely linked to anxiety and depression, as sleep disturbances can exacerbate emotional distress, while persistent anxiety and depressive symptoms contribute to sleep disruptions. Individuals suffering from insomnia are at a higher risk of developing anxiety and depression, creating a bidirectional relationship that negatively impacts overall mental well-being. This raises a crucial question: “What specific measures and intervention strategies can be implemented to reduce the levels of anxiety, depression, and insomnia among EMS personnel?” Methods: A cross-sectional study was conducted with the participation of 592 medical workers employed in emergency medical services in the East Kazakhstan and Abay regions of the Republic of Kazakhstan. This study included questions regarding the socio-demographic data of the respondents, questions assessing the severity of insomnia using the Insomnia Severity Index (ISI), and questions from the Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) scale assessing the level of anxiety and depression among the participants. Results: Nearly a third of the EMS personnel reported symptoms of insomnia (28.2% subthreshold, 16.2% insomnia, and 3.0% severe), anxiety (22.1% subclinical, and 13.0% clinical), or depression (20.4% subclinical, and 9.8% clinical). Feldshers (nursing staff) and those with higher education had elevated levels of these conditions. The insomnia was strongly correlated with anxiety (r = 0.539, p < 0.001) and depression (r = 0.415, p < 0.001), emphasizing the need for targeted mental health interventions. Conclusions: This study found elevated levels of insomnia, anxiety, and depression among emergency medical service (EMS) personnel—especially nursing staff and those with higher education. We recommend comprehensive mental health support, routine screenings, stress management training, and integrating sleep hygiene into wellness programs.

Кіріспе. Коронавирус инфекциясы 2019 (COVID-19) - жедел респирациялық синдромды тудыратын (SARS-CoV-2) коронавирус 2 әсерінен дамитын ауыр жіті респирациялық инфекция [1]. Вирус алғаш рет 2019 жылдың желтоқсанында Ухань, Қытайдың Хубэй провинциясында белгісіз этиологиялы пневмонияның жан-жақты таралуы кезінде анықталған [2]. Ауру Қытайдан тыс жерде тез таралған, 30 қаңтарда БДҰ денсаулық сақтау саласындағы халықаралық төтенше жағдайы жарияланып, 2020 жылдың 11 наурызында пандемия ресми түрде хабарланған [3]. Сырқат - COVID-19, ал оның қоздырғышы - SARS-CoV-2 деп аталған [4]. Қазақстанда жаңа коронавирустық инфекцияның (КВИ) алғашқы жағдайлары 2020 жылдың 13 наурызында Алматы мен Нұр-Сұлтан қалаларында тіркелген. Бұлар Германия мен Италиядан әкелінген. Зерттеу мақсаты: Қазақстандағы COVID-19 эпидемиологиясын, сондай-ақ Шығыс Қазақстан облысындағы (ШҚО) инфекцияның клиникалық көріністерін талдау. Материалдар мен әдістер: Қазақстанда ретроспективті зерттеу жүргізілген. Жаңа КВИтуралы эпидемиологиялық мәліметтер 2020 жылғы қаңтардан бастап Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің тауарлар мен қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылаукомитетінің деректерінен алынған. Семейде жұқпалы аурулар ауруханасына жатқызылған КВИ сырқатына ұшырағаннауқастардың ауру тарихы талданған. COVID-19 диагнозы, негізінен аса қауіпті патогендерді анықтауға арналған референс-зертханасында (Өскемен, Семей) жүргізіліп, полимеразды тізбекті реакция (ПТР) әдісі көмегімен расталған. Зерттеу нәтижелері сипаттамалық статистика жүзіндегі ретроспективті талдауы арқылыжүргізілгендіктен этикалық комитеттің қорытындысы өткізілген жоқ. Нәтижелері: Қазақстанда қаңтар айынан бастап алдын алу шаралары басталған, оған мемлекеттік шекара жүзінде санитарлық-эпидемиологиялықбақылауды күшейту, жаңа инфекцияларға зертханалық диагностика енгізу, КВИ диагнозын қою мен емдеудің алғашқы клиникалық хаттамасын бекіту және жолаушылардың теміржол көлігін тоқтату кірген, сонымен қатар ел ішіндегі және одан тыс жерлердегі әуе байланыстары, коронавирустық инфекцияның таралу қаупіне байланысты саралау әдістемесін әзірлеу мен енгізу, сондай-ақ келген елге келетін адамдарды бақылауды енгізу. Аурудың таралуын болдырмау үшін елде төтенше жағдай және карантин енгізілген. Наурыз айында сырқаттық жағдайлар көбінесе науқастармен байланыста болғандар мен шетелден келгенадамдар арасында анықталған. Сәуір айында профилактикалық тестілеу басталып, КВИ сырқатының көбеюі коронавирустық инфекцияны тестілеу көлемінің ұлғаюымен байланысты болған. Сәуір-мамыр айларында науқастардың 66%-ы скрининг кезінде анықталғаны тіркелген. Төтенше жағдай алынып тасталғаннан кейін, елдегі және аймақтағы эпидемиологиялық жағдайына байланысты карантиндік шектеулер біртіндеп жеңілтуімен жүзеге асырылған. Қорытынды: Қазақстанда, басқа елдердегідей, COVID-19 сырқатының өсіп бара жатқанын айта кеткен жөн. Демек, жаңа коронавирустық инфекцияны бақылау жүзіндегі алдын алу шаралары маңызды рөл атқарады. Introduction. Coronavirus infection 2019 (COVID-19) is a severe acute respiratory infection that causes coronavirus 2 and which causes severe acute respiratory syndrome (SARS-CoV-2) [1]. The virus was the first detected in December 2019 during an outbreak of pneumonia of unknown etiology in Wuhan, Hubei Province, China [2]. The outbreak quickly spread outside of China, and on January 30, WHO declared a public health emergency of international concern and then officially announced a pandemic on March 11, 2020 [3]. The disease named as...

Intrduction. Studying the prevalence of anxiety, depression and insomnia among medical workers of Emergency medical service is a relevant task that will allow us to better understand the scope of the problem and develop effective strategies to support and prevent psychological problems among medical staff. Methods. A cross-sectional study was conducted with the participation of 592 medical workers employed at emergency medical service in the East Kazakhstan and the Abay regions of the Republic of Kazakhstan. The study included questions regarding socio-demographic data of the respondents, questions aimed at assessing the severity of insomnia using the Insomnia Severity Index (ISI) and questions from the HADS scale to assess the level of anxiety and depression among the participants. Results. Nearly half of healthcare workers reported symptoms of insomnia (28.2% subthreshold, 16.2% insomnia, 3.0% severe), anxiety (22.1% subclinical, 13.0% clinical), or depression (20.4% subclinical, 9.8% clinical). Feldshers (nursing staff) and those with higher education had elevated levels of these conditions. Insomnia severity strongly correlated with anxiety (r=0.539, p<0.001) and depression (r=0.415, p<0.001), emphasizing the need for targeted mental health interventions. Conclusion. The study revealed high rates of insomnia, anxiety, and depression among healthcare workers, with nursing staff and highly educated individuals most affected. Insomnia correlated strongly with anxiety and depression, highlighting the need for mental health support.

Background/Objectives: The COVID-19 pandemic has significantly affected public health and social behavior, contributing to increased psychoactive substance (PAS) use due to social isolation, economic stress, and uncertainty. This study aims to assess the impact of the pandemic on alcohol, cannabinoid, and opioid consumption among drivers involved in road traffic accidents (RTAs) in Kazakhstan. Understanding these patterns is essential for improving public health policies and road safety measures during crises. Methods: This retrospective cross-sectional study analyzed medical records from the Digital System of Medical Examination, a national database of drivers involved in traffic accidents in Kazakhstan. This study included 157,490 anonymized records from 1 January 2019, to 31 December 2020, categorizing cases into pre-COVID-19 and COVID-19 groups on the basis of the first nationwide lockdown on 16 March 2020. Statistical analyses, including prevalence rates and relative changes, were conducted via SPSS 20, while spatial distributions were visualized via QGIS software. Results: An analysis of all the records revealed a 12.9% decline in traffic accidents during the pandemic, with male drivers predominating during both periods. The mean age of the drivers in the compared groups was 36. Alcohol and cannabinoid use significantly increased during the COVID-19 period by 3.71% and 11.51%, respectively. In contrast, opioid use declined by 10.00%, but the difference was not statistically significant. The greatest increase in positive alcohol tests among drivers was observed in the Atyrau (94.80%), Pavlodar (35.43%), and North Kazakhstan (31.02%) regions, and Atyrau also presented the greatest increase in cannabinoid-positive cases. Conclusions: The results indicate that the COVID-19 pandemic and related lockdown measures have affected PAS consumption patterns among drivers. These findings are crucial for informing policies and developing strategies to improve road safety during future public health emergencies.

Introduction. A modern tool for long-term monitoring of public health, early detection and correction of pathological conditions is the database of the State Scientific Automated Medical Register of Persons Affected by Nuclear Weapons tests at the Semipalatinsk test site. Materials and methods. Legal and medical documents are used to replenish the register's database. Methods used: study and copying of registration, dosimetric and medical information from primary documents, screening studies, population surveys. The register also serves as a mechanism for assessing individual radiation dose. Results. Currently, the register has personal registration, medical and dosimetric data on 375,253 people, both those exposed to radiation and their descendants, who are represented by: 241,729 people who currently have the vital status of "alive", and 133,524 people with a mortality sub–register. Conclusion. The register, which is maintained by the Research Institute of Radiation Medicine and Ecology of the NСJSC «Semey Medical University» is a unique database that includes information about all generations of the exposed population, allowing for scientific and clinical research of various fields, and is a valuable resource for further study of the effects of low doses and low levels of radiation on health. Введение. Современным инструментом для проведения долговременного мониторинга состояния здоровья населения, раннего выявления и коррекции патологических состояний является база данных Государственного научного автоматизированного медицинского регистра лиц, пострадавших при испытаниях ядерного оружия на Семипалатинском полигоне. Материалы и методы. Для пополнения базы данных регистра используются юридические и медицинские документы. Используемые методы: изучение и выкопировка регистрационной, дозиметрической и медицинской информации из первичных документов, скрининговые исследования, опросы населения. Регистр также служит механизмом для оценки индивидуальной дозы облучения. Результаты. В настоящее время регистр располагает персональными регистрационными, медицинскими и дозиметрическими данными на 375 253 человека, как подвергшихся радиационному воздействию, так и их потомков, которые представлены: лицами, имеющими в настоящее время жизненный статус «жив» – 241 729 человек, подрегистр смертности – 133 524 человека. Заключение. Регистр, которым располагает НИИ РМиЭ НАО «МУС» – это уникальная база данных, включающая информацию обо всех поколениях облучавшегося населения, позволяющая проводить научные и клинические исследования разной направленности, представляющая ценный ресурс для дальнейшего изучения воздействия низких доз и низких уровней облучения на здоровье. Кіріспе.Семей полигонында ядролық қаруды сынау кезінде зардап шеккен адамдардың мемлекеттік ғылыми автоматтандырылған медициналық тіркелімінің деректер базасы халықтың денсаулық жағдайына ұзақ мерзімді мониторинг жүргізу, патологиялық жай-күйін ерте анықтау және түзету үшін заманауи құрал болып табылады. Материалдар мен әдістер.Тіркелімнің дерекқорын толықтыру үшін заңдық және медициналық құжаттар пайдаланылады. Қолданылатын әдістер: бастапқы құжаттардан тіркеу, дозиметриялық және медициналық ақпаратты зерделеу және көшіру, скринингтік зерттеулер, халыққа сауалнама жүргізу. Тіркелім сонымен қатар сәулеленудің жеке дозасын бағалау механизмі ретінде қызмет етеді. Нәтижелер. Қазіргі уақытта тіркелімде радиациялық әсерге ұшыраған 375 253 адамға және олардың ұрпақтарына жеке тіркеу, Медициналық және дозиметриялық деректер бар, олар: қазіргі уақытта "тірі" өмірлік мәртебесі бар адамдар – 241 729 адам, өлім – жітімнің кіші тіркелімі-133 524 адам. Қорытынды.МУС КЕАҚ РМиЭ ҒЗИ бар тіркелім-сәулеленген халықтың барлық ұрпақтары туралы ақпаратты қамтитын, әртүрлі бағыттағы ғылыми және клиникалық зерттеулер жүргізуге мүмкіндік беретін,...