Background and aim of this review: The ongoing opioid epidemic underscores the urgent need for innovative pharmacological and behavioral interventions to mitigate the impact of opioid use disorder (OUD). This review aims to explore theoretical overlaps between the neurobiological mechanisms underlying OUD development and the pharmacodynamic profile of methylphenidate (MPH). Particular attention is given to the potential shared molecular targets, safety considerations, and therapeutic implications of MPH use in this clinical context. Main finding: In the development of opioid dependence, the negative reinforcement of the dopaminergic transmission of the mesocorticolimbic pathway induced by the supraspinal action of opioid receptor agonists plays a major role. The induced state of hypodopaminergic and hyperadrenergic modulates the underlying disease process by affecting cognitive control, affective regulation, and motivational drive. MPH, acting as a dopamine reuptake inhibitor and modulator of vesicular monoamine transporter 2 (VMAT-2), increases extracellular dopamine availability and enhances dopaminergic signaling, suggesting potential utility in restoring dopaminergic tone in OUD. Additionally, MPH has shown efficacy in hypoactive delirium in patients with terminal cancer, improving both cognitive function and psychomotor drive. Conclusions and future perspectives: There appear to be converging neurobiological mechanisms between the action of MPH and the pathophysiology of OUD, particularly within the dopaminergic system. However, well-designed clinical trials are essential to identify the patient subgroups that may benefit from adjunctive MPH treatment, to evaluate its efficacy in this setting, and to assess the long-term safety and risk profile of stimulant use in individuals with OUD.

Background: Delirium is a rare but clinically significant complication of opioid withdrawal that remains poorly characterized in the literature. While classical withdrawal symptoms are well recognized, atypical presentations such as delirium are less frequently reported and often challenging to diagnose due to symptom overlap and heterogeneity of withdrawal syndromes. Methods: In this systematic review, we systematically analyzed available case reports and case series describing delirium precipitated by spontaneous opioid withdrawal, tapering, or antagonist-induced withdrawal. Twelve papers met inclusion criteria, comprising a total of fifteen case reports. Results: Most patients (n = 15) developed delirium within hours to days of withdrawal onset, often with fluctuating consciousness, disorientation, perceptual disturbances, and psychomotor changes. Reported risk factors included psychiatric comorbidity (major depressive disorder, anxiety disorder), concomitant use of psychotropic medication, rapid detoxification protocols, and potential exposure to adulterated substances. Management strategies varied but generally involved supportive care, benzodiazepines, antipsychotics, or reinstatement of opioid agonists. Conclusions: The findings highlight the need for heightened clinical awareness, careful differentiation from other withdrawal-related neuropsychiatric states, and systematic exclusion of organic etiologies. Despite the increasing number of patients affected by OWS, the knowledge available to date is based on case reports and a small case series, making it impossible to critically assess the prevalence or identify risk factors. Future research should aim to identify risk factors, optimize treatment, and explore novel diagnostic approaches, including AI-driven monitoring and connectomic analyses, to improve early detection and therapeutic outcomes in opioid withdrawal-associated delirium.

Delirium (majaczenie) jest zaburzeniem neuropsychiatrycznym, którego wielowektorowa patogeneza nie jest jeszcze w pełni wyjaśniona. Obecny stan wiedzy przemawia za hipotezą nieprawidłowego funkcjonowania integracji układów (system integration failure hypothesis – SIFH), w której kluczową rolę odgrywają struktury ośrodkowego układu nerwowego zaangażowane w przekaźnictwo dopaminergiczne. Celem przeglądu jest analiza działania oraz skuteczności metod terapeutycznych ukierunkowanych na modulacje transmisji dopaminergicznej. Wykazano, że metylofenidat poprawia funkcje poznawcze u pacjentów z zaawansowanym nowotworem i majaczeniem hipoaktywnym, o czym świadczy wzrost średnich wyników w skali Mini-Mental State Examination (MMSE) z 20,9 do 27,8. Yokukansan nie wpłynął znacząco na ogólne ryzyko wystąpienia majaczenia pooperacyjnego po operacjach onkologicznych, jednak u pacjentów w wieku 75 lat i starszych zmniejszył częstość występowania majaczenia z pobudzeniem (21,4% vs. 71%). Arypiprazol nie wykazał różnic w porównaniu z innymi lekami przeciwpsychotycznymi pod względem skuteczności w łagodzeniu objawów majaczenia, bez rozróżnienia na podtypy, ale jego stosowanie wiązało się z mniejszą liczbą działań niepożądanych. W przypadku majaczenia hipoaktywnego lek ten wykazał zarówno wyższy wskaźnik remisji, jak i poprawę wyniku w skali Memorial Delirium Assessment Scale (MDAS) w porównaniu z haloperydolem. Interwencja z zastosowaniem leków dopaminergicznych wykazała lepszą skuteczność w leczeniu podtypu hipoaktywnego ze współistniejącym nowotworem w stadium terminalnym, podczas gdy wszystkie metody terapeutyczne wykazały podobną skuteczność w porównaniu z placebo w leczeniu i zapobieganiu epizodom majaczenia.