Iron is an essential component for the body, but it is also a major cause for the development of many diseases such as cancer, cardiovascular diseases, and autoimmune diseases. It has been suggested that a diet rich in meat products, especially red meat and highly processed products, constitute a nutritional model that increases the risk of developing. In this context, it is indicated that people on an elimination diet (vegetarians and vegans) may be at risk of deficiencies in iron, because this micronutrient is found mainly in foods of animal origin and has lower bioavailability in plant foods. This article reviews the knowledge on the use of leghemoglobin and plant ferritin as sources of iron and discusses their potential for use in vegetarian and vegan diets.

The growing demand for sustainable, nutritionally adequate plant-based foods has driven innovation in meat analogues. This study presents a novel approach to upcycling potato juice protein—a by-product of starch production—into plant-based gyros (PBG) enriched with iron and dietary fiber. Four formulations (PBG1–PBG4) were developed using a blend of potato, rice, wheat, and pea proteins, and fortified with either ferritin-rich sprout powder or ferrous sulfate. Comprehensive analyses were conducted to assess nutritional composition, mineral content, glycoalkaloid safety, antioxidant activity, texture, water mobility, sensory appeal, and microbiological stability. All variants met high-protein labeling criteria and exhibited favorable fiber and mineral profiles. In vitro digestion significantly enhanced antioxidant bioaccessibility, particularly phenolic acids. Sensory evaluations favored ferritin-enriched variants, which also demonstrated superior texture and consumer acceptance. Microbiological assessments confirmed safety for up to 10 days under refrigeration. These findings highlight the potential of potato juice protein as a sustainable, functional ingredient in next-generation plant-based meat analogues.

Introduction: The increasing global interest in plant-based diets has led to the development of innovative meat analogs that not only mimic the sensory properties of traditional products but may also offer potential health benefits. In this study, we investigated the nutritional characteristics and biological activity of potato protein-based vegan burgers (PBBs) enriched with plant-derived iron and fiber sources. Methods: The burgers were subjected to in vitro gastrointestinal digestion, followed by evaluation of their cytotoxic potential against human intestinal cancer cell lines (Caco-2 and HT-29) and normal colon epithelial cells (CCD 841 CoN). Additionally, their influence on the intestinal microbiota composition and enzymatic activity of β-glucosidase and β-glucuronidase was assessed. Results: PBBs demonstrated favorable nutritional profiles, high protein and fiber contents, and a balanced fatty acid ratio (n-6/n-3). After digestion, bioaccessible fractions showed selective cytotoxicity toward cancer cells, while maintaining safety for normal intestinal cells. Furthermore, PBBs modulated the gut microbiota by promoting the growth of beneficial genera (Lactobacillus, Bifidobacterium) and reducing potentially harmful Enterobacteriaceae, accompanied by decreased β-glucuronidase activity. Conclusions: These findings suggest that potato protein-based burgers could represent a functional plant-based alternative to conventional meat products, contributing to intestinal health and potentially reducing colorectal cancer risk.

Mikrobiota jelitowa, czyli żywe organizmy zasiedlające przewód pokarmowy, odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu. Zaburzenia jej homeostazy wpływają negatywnie na pracę wielu narządów, przyczyniając się do rozwoju chorób – na przykład zaburzenie funkcjonowania układu pokarmowego oraz bariery jelitowej może prowadzić do rozwoju zaburzeń metabolicznych, chorób autoimmunizacyjnych i psychicznych. Dysbiozę jelitową stwierdzono u pacjentów z zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego, w zespole jelita drażliwego, atopowym zapaleniu skóry oraz zaburzeniach psychicznych między innymi w depresji, chorobie Alzheimera i schizofrenii. Celem pracy jest przegląd aktualnych publikacji naukowych dotyczących najnowszych badań przeprowadzonych na modelach zwierzęcych oraz badań klinicznych oceniających wpływ i rolę probiotyków w terapii depresji, chorób neurodegeneracyjnych oraz wyjaśnienie pojęcia osi mózgowo-jelitowej. Probiotyki i prebiotyki odgrywające rolę w funkcjonowaniu osi jelito-mózg, zasiedlające przewód pokarmowy uszczelniają barierę jelitową, wspierają pracę układu nerwowego (poprzez syntezę m.in. serotoniny, noradrenaliny, acetylocholiny, kwasu gamma-aminomasłowego), układu hormonalnego (obniżają stężenie kortyzolu) oraz immunologicznego (pobudzają syntezę komórek przeciwzapalnych). W przypadku chorób neurodegeneracyjnych tj. chorobie Parkinsona czy Alzheimera bakterie probiotyczne łagodzą objawy towarzyszące, poprawiają funkcje jelit i mózgu, zwiększają komfort życia pacjentów, ponadto przyczyniają się również do hamowania rozwoju tych schorzeń. Aktualne dane potwierdzają zmiany zachodzące w mikroflorze jelitowej w wyżej wymienionych chorobach, a także sugerują pozytywny wpływ na zdrowie oraz aktywność mózgu. Udowodniono, że mikrobiota bierze udział w produkcji neuroprzekaźników, wpływa na oś podwzgórze – przysadka – nadnercza, która ma duże znaczenie w przebiegu depresji i niektórych zaburzeń psychicznych. Mimo licznych badań potwierdzających skuteczność uzupełniania mikrobioty jelitowej o zdefiniowane szczepy bakteryjne, ta obiecująca, często praktykowana metoda, wymaga przeprowadzenia dalszych badań klinicznych oraz pogłębiania wiedzy o mechanizmach leżących u podstaw jej działania.

COVID-19 to choroba wywołana przez koronawirusa Sars-CoV-2. Najczęstszymi objawami są gorączka, kaszel i wysoka temperatura, które mogą prowadzić do wystąpienia powikłań, począwszy od szeroko udokumentowanego zapalenia płuc, aż po mniej oczywiste takie jak zaburzenia funkcji jelit. W ostatnich latach przeprowadzono wiele badań dotyczących wpływu mikrobioty jelitowej na przebieg wielu chorób, w tym COVID-19. Mikrobiota odgrywa istotną rolę w utrzymaniu zdrowia ogólnego oraz w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Połączenie między układem pokarmowym a układem oddechowym może być zarówno bezpośrednie, gdzie mikrobiom jamy ustnej kolonizuje drogi oddechowe, jak i pośrednie, związane z przechodzeniem mikrobioty z jelit do krwioobiegu. Podatność na infekcję wirusem SARS-CoV-2 jest różna i zależy od standardów sanitarnych, odporności organizmu, a także występowania innych schorzeń. Pojawiają się również doniesienia wskazujące na pozytywną rolę mikrobioty zmniejszającą podatność organizmu na infekcje wirusowe. Mikrobiota jelitowa wspiera regulację odpowiedzi immunologicznej, wpływa na ekspresję receptorów, ograniczenie wnikania wirusów do komórek gospodarza, wywiera hamujący wpływ na rozwój stanu zapalnego, który jest czynnikiem ryzyka powikłań Covid-19. Powikłania po przebytej infekcji mogą się manifestować jako tzw. post covid z objawami ze strony układu oddechowego, krążenia i nerwowego. Skład mikrobioty i jego zmiany spowodowane chorobami i stosowanymi terapiami korelują z podatnością na infekcje wirusowe. Badania pokazują, że zaburzenia szczelności bariery jelitowej mają wpływ na przebieg wielu schorzeń, w tym układu oddechowego. Zaburzenia mikrobioty jelitowej, prowadzące do dysbiozy wpływają negatywnie na rokowanie u pacjentów z ostrą niewydolności oddechową w przebiegu zakażeń wirusowych. Celem pracy jest przegląd baz danych PubMed, Scopus i Google Scholar z zakresu badań nad wpływem probiotyków w terapii i wspomaganiu leczenia COVID-19. W przedstawianym przeglądzie omówiono możliwości zastosowania probiotyków jako środków stosowanych w prewencji i wspomaganiu terapii infekcji wirusowej. Uwzględniono również zasady zapewnienia jakości i bezpieczeństwa produktu probiotycznego.