This article assesses how the combined effects of rapid agricultural land‑use expansion and the saiga (Saiga tatarica) migrations influence Kazakhstan’s agricultural sector and evaluates sustainable land‑use solutions that reconcile production and biodiversity goals. Drawing on data from the Ministry of Ecology and field studies in the West Kazakhstan, Atyrau, and Kyzylorda regions, we quantify direct financial losses from crop damage, costs of restoring fences, irrigation and farm buildings, as well as foregone yields. Spatial analysis and statistical modeling identify three “hot” vulnerability clusters and seasonal loss dynamics (up to 60% in summer, ~16% in spring). The research spans five annual migration cycles and incorporates stakeholder consultations with farmers and conservation authorities to refine interventions. Practice-oriented measures are proposed – protected migration corridors aligned with traditional routes, farmer compensation schemes and integrated population- management strategies (scientific monitoring, local co-management, economic incentives) – to harmonize biodiversity conservation with sustainable agriculture.

This article discusses the issue of pasture degradation in the West Kazakhstan region, which has been caused by a significant rise in the population of saigas (Saiga tatarica). This study aims to quantify agricultural losses and establish the relationship between saiga numbers and ecosystem changes. The research methodology incorporates field observations, agroecological observations, and mathematical analysis. Correlation and regression analyses were performed. The application of correlation and regression models confirmed a statistically significant relationship between the growth of the saiga population and the decline in hay yield: increasing animal numbers lead to a reduction in pasture productivity. The greatest losses were recorded in the Bokeiordinsky district, where grazing pressure exceeded 62.5%. It was concluded that urgent measures are needed to regulate the saiga population, restore degraded land, and introduce rotational grazing. Mechanisms for the adaptive management of wild populations that take into account the interests of the agricultural sector were proposed. The findings obtained can provide a solid foundation for informed decision-making in agricultural and environmental policy within the region.

В настоящее время основными целями развития рыбного хозяйства Республики Казахстан являются реализации политики государства по развитию данной отрасли, повышение конкурентоспособности отечественной продукции и эффективное импортозамещение, обеспечение достаточного и качественного уровня производства рыбной продукции в стране и, наконец, повышение объемов потребления рыбы населением до рекомендуемых медицинских норм. В этой связи особенно актуальными являются проблемы реализации инновационных ресурсосберегающих технологий и эффективных мер по охране окружающей среды и рациональному использованию ресурсов. В данной статье дано полное обоснование концепции внедрения комбинированной технологии выращивания африканского клариевого сома и карпа, а именно, создания предприятия по их товарному выращиванию в регулируемых системах и прудах и выпуском готовой продукции. В этих целях нами проведен сравнительный анализ предлагаемой продукции с существующими аналогами или заменителями на рынке, разработана бизнес-модель выращивания африканского клариевого сома и карпа, дан мониторинг потенциального рынка рыбной продукции и построен среднестатистический портрет потенциального покупателя, а также произведена оценка конкурентоспособности продукции. Эффективная реализация комбинированного выращивания рыбы в регулируемых системах и в нагульных прудах, а также ее переработки поможет другим рыбоводным предприятиям привлечь потенциальных инвесторов и даст импульс развитию отрасли в целом.

The article discusses the issue of pasture degradation in the West Kazakhstan region, which has been caused by a significant rise in the population of saigas (Saiga tatarica). The study aims to quantify agricultural losses and establish the relationship between saiga numbers and ecosystem changes. The research methodology incorporates field observations, agroecological observations, and mathematical analysis. Data were collected in areas heavily affected by saiga migration in 2024. Correlation and regression analyses were performed. The results showed that hay yield decreased by 14 kg/ha for every additional 1,000 saiga individuals. The greatest losses were recorded in the Bokeiordinsky district, where grazing pressure exceeded 62.5%. It was concluded that urgent measures are needed to regulate the saiga population, restore degraded land, and introduce rotational grazing. Mechanisms for the adaptive management of wild populations that take into account the interests of the agricultural sector were proposed. The findings obtained can provide a solid foundation for informed decision-making in agricultural and environmental policy within the region.

Бұл мақалада еліміздің ішкі суларындағы балықтар қорының төмендеуіне орай, қазіргі кезде балық өнімділігін көтеруге бірден бір себепші болатын қолдан өсіріп көбейтудегі өзекті әдістемелердің бірі сипатталған. Бүгінгі таңда тұқы балықтарын жасанды ортада өсіріп-көбейту әдістемелері жеткілікті жоғары көлемде. Соның бірі климаттық өзгерістерге байланысты аралас өсіру әдістемелерін пайдаланып өсіріп-көбейту экономикалық көз қарас жағынан тиімді әдістеменің біріне жатады. Өйткені тұқы дернәсілдерін ТЖСҚЕҚ-да көтеріп алып, тауарлық салмаққа дейін тоған суларында өсіру өзекті тапсырмалардың бірі болып тұр. Мақала нәтижесінде тұқы дернәсілдерін тауарлық салмаққа дейін өсіріп-көбейтуде аралас өсірудің әдістемесі, өсіру кезеңдері сипатталған. Сонымен қатар өсіру ортасындағы судың гидрохимиялық көрсеткіштері, азықтандыру сияқты әр түрлі әсер етуші факторлардың шешімдері мен дернәсілдердің өлшем бірліктері (дене өсімінің абсолюттік өсімі, орташа тәуліктік салмағы, салмақ жинаудың коэффициенті, өміршеңділігі) де келтірілген. Бассейндік ортада өсіру дарақтардың орташа салмақ көрсеткіштері – 0,0015 ± 0,0002 г құрады. Өсіру нәтижесіндегі орташа тәуліктік өсімі – 0,000324 г құрады, азықтық коэфициенті – 2,7. Тоғандық ортада 140 тәулік мерзімінде өсіру кезінде дернәсілдердің орташа тәуліктік салмақ көрсеткіші 0,60 г, орташа тәуліктік өсу жылдамдығы 1,43% құрады. Дернәсілдердің өміршеңділігі 85% жоғарылады.

Improving food security and preventing further loss of biodiversity are two of humanity's most pressing challenges. However, efforts to address these challenges often lead to conflicts between the interests of agricultural production and the interests of biodiversity conservation. Here we will focus on the conflicts between animal husbandry and the conservation of wild herbivores, which receive little attention in the scientific literature. We argue that addressing these challenges will require the introduction of collaborative management approaches that promote the participation of relevant stakeholders in environmental monitoring, impact assessment, decision-making, and active knowledge sharing. Saiga antelopes are migratory antelopes that live in the meadows of Eurasia. Over the past century, saigas have been brought to the brink of extinction due to mass deaths and intensive poaching. However, despite the high status of the saiga as an animal of interest to nature conservation, little is known about its impact on pasture resources. Research data has shown that wild animals (saigas) have had a significant impact on the current state of the pasture ecosystems of the semi-desert zone by changing their quantitative and qualitative indicators. The effects of saiga antelope also had a negative impact on the biometric indicators of pastures, such as height and yield of green mass. If, with regulated grazing, agricultural for animals without saiga exposure, the yield of the green mass of pastures at a height of 33.10 cm was 6.85 kg/ha, while free-range saiga reduced the height of pasture stands by 11.30 cm compared to the regulated grazing option, and the productivity of the green mass in the summer season by 4.21 kg/ha