This study investigates gender representation in Kazakh school textbooks through a mixed-methods approach that combines statistical analysis and qualitative thematic content analysis. Drawing upon official membership data from the Writers’ Union of Kazakhstan and a comprehensive review of approved Kazakh-language literature textbooks (grades 1–11, 2018–2023), the research identifies significant gender disparities in author representation and thematic focus. Although women constitute nearly one-fifth of registered writers, only 5.7% of textbook authors are female, while the majority of textbook compilers are women. Female authors are predominantly associated with themes of childhood, education, and nature, whereas male authors dominate topics such as history, patriotism, and national identity. The study also finds that both male and female writers inadvertently reinforce traditional gender stereotypes through recurring imagery and narrative tropes. These findings reveal persistent gender asymmetry in the Kazakh literary curriculum, reflecting broader international trends of underrepresentation of women in educational materials. The study underscores the need for curriculum reform to promote equitable gender representation in educational and cultural policy.
Мақалада жазушы Сара Мыңжасарованың «Әйел бақыты» романы гендерлік теория тұрғысынан қарастырылып, әйел кейіпкерлердің образына арнайы талдау жасалған. Жазушының әйел физиономиясына ғана тән ерекшеліктерді жеткізу шеберлігі мен майдан даласындағы кеңістікті суреттеу ерекшелігіне мән берілді. Жазушының ХХ ғасыр басындағы саяси науқанға сәйкес кеңестік феминизмнің келуіне байланысты қыр қыздарының әйел теңдігін қабылдауы мен ұлттық бірегейлігін жеткізу тәсілдері талданады. Сонымен қатар, шығармадағы әйелдердің гендерлік рөлдерін талдау барысында феминистік теория мен әйел бірегейлігі ұғымдарының өзара тығыз байланыста екені айқындалады. Романдағы әйел кейіпкерлер заман ықпалына сай өзін-өзі қайта танып, патриархал шектеулерге қарсылық білдіреді. Автор әйел бірегейлігін ашу үшін қазақ әйелінің ұлттық және тұлғалық даралығын алдыңғы қатарға шығара отырып сипаттайды. Жазушы әйел бейнесін терең ашу мақсатында кейіпкерлер дискурсын күрделі әлеуметтік, тарихи және саяси мәселелермен байытады. Әйел кейіпкерлер тек отбасы, дәстүр, дін аясында ғана емес, қоғамдық маңызды тақырыптарда да ой толғайды. Романдағы ер кейіпкерлер мен әйел кейіпкерлердің үлесіне гендерлік талдау жасалды. Сондықтан кейіпкерлердің гендерлік үлесінің сандық дерегі диаграмма арқылы берілді. Жазушы Жүсіпбек Аймауытовтың «Ақбілек» романындағы кейіпкер Ақбілек пен жазушы Сара Мыңжасарованың «Әйел бақыты» романындағы кейіпкер Зейнегүлдің тағдыры ұқсас. Екі кейіпкердің бірдей оқиғаға тап болған кездегі жағдайды қабылдауы мен ішкі сезімі талданып, ұқсастықтары мен айырмашылықтары кесте арқылы көрсетілді. Романдағы әлеуметтік жиындар мен той- мерекелердегі ерлер мен әйелдердің физикалық әрекеттері мен рөлдері анықталып, кестеге түсті.
This study presents an audio–visual speech recognition (AVSR) model for Kazakh that jointly exploits audio and visual channels. The study introduces QazAVSR, a 57 h dataset collected from 271 speakers, and extracts synchronized audio signals and lip-region video sequences using FFmpeg 7.0, Dlib 19.24, and OpenCV 4.9.0. The proposed architecture uses the self-supervised HuBERT_BASE model in the audio branch and an ImageNet-pretrained ViT-B/16 model in the visual branch. Audio and visual representations are fused by a three-layer BiModalHformer block, where intra- and cross-attention operations are performed at each level. Extensive experimental validation, supplemented by rigorous paired bootstrap resampling significance tests, demonstrates that the full multimodal BiModalHformer model achieves a highly robust average character error rate (CER) of 31.2% and a Word Error Rate (WER) of 43.1%. These results significantly outperform traditional audio-only, video-only, and standard representation-level fusion baselines. Furthermore, comparisons against powerful external baseline architectures—including Whisper-Small and AV-HuBERT configurations rigorously adapted for the Kazakh language—statistically validate the architectural efficacy of the BiModalHformer framework. Additional systematic evaluations utilizing extended metrics such as the Match Error Rate (MER), word information preserved (WIP), and the Multimodal Synergy Index (MSI) confirm that the full audio–visual configuration preserves lexical information significantly more effectively. Finally, extensive noise perturbation experiments confirm that the multimodal architecture exhibits superior structural robustness to complex acoustic distortions, including environmental noise, synthetic room reverberation, and overlapping speech topologies.
25 December 2024 in Bulletin of Toraighyrov University. Philology series
Мақалада қазақ әдебиетіндегі әйел жазушы жазған тұңғыш прозалық шығарма әдебиеттанудағы гендерлік зерттеулер аясында алғаш рет сараланды. Нәзипа Құлжанованың «Маржан» әңгімесі әйел тақырыбына жазылған басқа авторлардың, атап айтқанда Міржақып Дулатовтың «Бақытсыз Жамал», Сұлтанмахмұт Торайғыровтың «Қамар сұлу» шығармаларындағы кейіпкерлердің мінезіндегі айырмашылықтар, ортақ қасиеттері салыстырмалы талдау арқылы гендердік және феминистік сын тұрғысынан қарастырылады.. Нәзипа Құлжанованың қазақ әйелінің бостандығы мен еркіндігі тақырыбында әңгіме жазуына түрткі болған сол кездегі саяси жағдайлар мен ресми құжаттар да мақалада көрсетілді. Қазақ жазушы әйелдері тарпынан жазылған тұңғыш шығарма – «Маржан» әңгімесіндегі әйелдің жыныстық обьектіге айналуы, отбасылық және репродуктивтік міндеттерінің көрініс табуы гиносын тұрғысынан жаңа бағытта талданды. Кейіпкердің дүниені қабылдауы, иррационалды және эмоцианалды ерекшеліктері теориялық тұрғыда қарастырылды. Кілтті сөздер: феминизм, гиносын, гендерлік зерттеулер, жазушы әйелдер шығармасы, фемининдік сын, әдебиеттанудағы феминистік бағыт, алғашқы проза