Yapay zekâ 20. yüzyılın ortalarında kavramsal temelleri oluşan ve günümüz dünyasını derinden etkileyen bir bilgisayar teknolojisi olarak tanımlanabilir. Makine öğrenmesi yöntemi ile eğitilen akıllı sistemlerin birçok alanda olduğu gibi eğitim alanında da sık sık kullanıldığı görülmektedir. Araştırmalar önümüzdeki yıllarda yapay zekâ teknolojilerinin insani faaliyetlerin birçoğunu derinden etkileyebileceğini ifade etmektedir. Ulusal Tez Arşivi’nde yapay zekâ ve eğitim ilişkisini inceleyen tezlerin analizinin amaçlandığı bu araştırmada ‘‘Türkiye’de gerçekleştirilen ve yapay zekâ ile eğitim ilişkisini ele alan lisansüstü tezlerde nasıl bir eğilim vardır?’’ şeklinde belirlenen temel soruya ek olarak 8 alt soruya daha yanıt aranmıştır. Bir nitel araştırma olarak biçimlendirilmiş bu araştırmada meta-sentez yöntemi kullanılmıştır. Araştırma örneklemi, ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda Ulusal Tez Arşivi’nde ‘’yapay zekâ‘’ kavramını tez başlığında kullanan aynı zamanda ‘’eğitim ve öğretim’’ sınıflandırılması içinde tasnif edilen tezler bu araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Belirlenen kıstaslar sonucunda 31 lisansüstü teze ulaşılmış ve bu tezler 8 ölçüte göre değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde Türkiye’de yapay zekâ ve eğitim ilişkisini inceleyen tezlerin sayısının yetersiz olduğu ancak son yıllarda çalışmaların arttığı görülmektedir.

Bu araştırmanın temel amacı, Sosyal Bilgiler dersinde kullanılabilecek görsel, metin işleyen ve işitsel yapay zekâ uygulamalarının kullanılabilirliğini, bu uygulamaların öğrenme ortamlarındaki avantajlarını ve dezavantajlarını daha önceden gerçekleştirilen akademik çalışmalar aracılığıyla bir bütün olarak tespit etmektir. Bu araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu çerçevede araştırmanın amacına uygun olarak elde edilen belgeler çeşitli kıstaslara göre sıralanmış yine amaca uygun olarak elde edilen veriler yorumlanarak sunulmuştur. Üretken yapay zekâ araçları ile türetilen materyallerin Sosyal Bilgiler öğretiminde kullanımı, avantajları ve dezavantajları hakkında yayımlanmış makalelerin incelenmesi amacıyla “Google Akademik” veri tabanında 2023-2024 yılları arasında taranan ve tam metnine ulaşılabilen makaleler tespit edilmiştir. Elde edilen veriler sonucunda doğal dil işleme sistemlerini kullanan uygulamaların, metinden görsel türeten yapay zekâ uygulamalarının, metinden işitsel materyal türeten yapay zekâ uygulamalarının öğrenme ortamlarında giderek artan oranda kullanıldığı tespit edilmiştir. Araştırma bulgularından elde edilen sonuçlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde özellikle 2024 yılı itibari ile uygulanmaya başlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Eğitim Modelinin uygulanabilirliğini önemli ölçüde arttıracak bu yapay zekâ teknolojilerinin, Sosyal Bilgiler dersinde etkin bir şekilde kullanılabilirliğinin olduğu söylenebilir.

The main objective of this research is to conduct a comprehensive evaluation of which tools can be used and how they can be utilised in social studies lessons to be conducted in learning environments defined as future classrooms (FutureClassroomLabs). Within this framework, a range of tools that can be used in social studies education in classrooms defined as future classrooms have been compiled in this study by drawing on the existing literature. Although this research is a qualitative study, it has been structured according to traditional compilation methods. The reason for choosing the compilation method in this study is to analyse the current situation and future trends in the literature and to present a comprehensive and theoretical framework for how social studies education will take shape in future classrooms. According to the data obtained, it is predicted that various technological tools that appeal to many areas of intelligence can be used for social studies teaching in future classrooms. It is seen that many technological tools provided by the digital age and internet technologies, such as 3D printers, hologram technology, and unmanned aerial vehicles, have the potential to be used in social studies lessons in future classrooms.

This study examined the relationships among ecological citizenship, ecological literacy, and eco-anxiety among university students and tested a theory-informed, non-causal statistical model in which ecological citizenship was specified as the predictor, eco-anxiety as the intervening variable, and ecological literacy as the outcome. A cross-sectional correlational design was used. Data were collected from 218 undergraduate students at one public university in Türkiye through convenience sampling. Participants completed a demographic information form, the Eco-Anxiety Scale, the Ecological Literacy Scale, and the Ecological Citizenship Scale. Analyses included descriptive statistics, reliability analysis, independent-samples t-tests, one-way analysis of variance, Pearson correlations, and a regression-based indirect-effect analysis using 5000 bootstrap resamples and 95% confidence intervals. The total scores did not differ significantly by age. Ecological literacy was higher among female students, ecological citizenship differed by year of study, and all three constructs differed across departments. Eco-anxiety was positively correlated with ecological literacy (r = 0.304) and ecological citizenship (r = 0.344), while ecological citizenship was strongly correlated with ecological literacy (r = 0.675). In the specified model, the direct association between ecological citizenship and ecological literacy remained significant after eco-anxiety was included (B = 0.750, 95% CI [0.628, 0.871], p < 0.001). The bootstrapped indirect association through eco-anxiety was not significant (B = 0.032, 95% CI [−0.009, 0.092]). Thus, eco-anxiety was associated with both focal constructs but did not statistically account for their relationship. Because the data were cross-sectional, the ordering should be interpreted as a theory-informed statistical specification rather than evidence of temporal or causal mediation.