Francisco Conde-Valvís’s so-called “stone treasure” is a set of unique carved stone pieces, such as bases, column shafts, a mortar, and decorated fragments (trisqueles and rosettes), found during the 2018 excavation campaign in the Cibdá de Armea (Allariz, Ourense). They had been piled up and re-buried—no records existed as to where—at the western end of the Finca de A Atalaia, which was excavated in the 1950s under the direction of Conde-Valvís and began to be excavated again in 2011. The thorough review of the graphic and textual material available from the old excavations allowed us to determine the original archaeological context of the pieces. Most of these elements belonged to the atria of the so-called “Domus of Hexasquel” (North house) and “Domus of the Rosette” (South house). Once we established the origin of all the elements, especially with the aid of the old photographs, it was decided to reintegrate them into the site, to increase the educational and interpretive value of Armea, instead of burying them indefinitely in the warehouses of a museum.
A presión humana e os eventos climáticos extremos son os principais factores de risco e degradación do patrimonio cultural inmoble. Esta erosión é especialmente notable nas zonas costeiras, debido aos cambios nas mareas, e por ser zonas cunha alta incidencia turística. O Parque Nacional Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia (PNMTIAG) constitúe un bo exemplo de ambas casuísticas, contando ademais cun importante patrimonio histórico, dentro dun entorno catalogado coma reserva da biosfera. O proxecto SENTINELA, financiado polo Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico (2023-2025), nace co obxectivo de monitorizar e rexistrar estes axentes de degradación, así como o seu impacto sobre o patrimonio cultural das illas do mencionado Parque. Para a súa consecución, deseñáronse diferentes protocolos de rexistro, adaptados á casuística (localización, tipoloxía, estado de conservación, etc.) de cada xacemento ou elemento histórico. Esta monitorización permitirá determinar a velocidade da degradación e o grado de afección que sofren, para establecer medidas correctoras que permitan preservar o patrimonio histórico dos arquipélagos. O presente artigo detalla as metodoloxías empregadas para este rexistro, así como as problemáticas xurdidas ao longo do proceso e os resultados acadados ata o de agora.