Bu çalışmada Türkiye için Şubat 2003-Haziran 2024 dönemine ait aylık zaman serisi verileri kullanılarak enflasyonun modellenmesi, enflasyonun enflasyon belirsizliği ile olan ilişkisinin ortaya konulması ve enflasyonun çeşitli makroekonomik değişkenler ile olan nedensellik ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. İlk olarak tüketici ve üretici enflasyonu değişkenleri AR(I)MA modelleri ile modellenmiştir. Her iki değişkene ait model tahmin sonuçları bize cari dönem enflasyon değerlerinin hem geçmiş dönem enflasyon değerlerinden hem de geçmiş dönemlerdeki rassal şoklardan etkilendiklerini ortaya koymaktadır. İkinci olarak üretici enflasyonu değişkeni simetrik (ARCH, ARCH-M, GARCH, GARCH-M) ve asimetrik (EGARCH, TARCH, PARCH) koşullu değişen varyans modelleri ile modellenmiştir. Bu modeller içerisinden model seçim kriterlerine göre üretici enflasyonu değişkeninin en iyi PARCH modeli ile modellendiği tespit edilmiş olup üretici enflasyonu belirsizliği değişkeni bu model üzerinden elde edilmiştir. Üçüncü olarak enflasyon, enflasyon belirsizliği ve enflasyon beklentileri değişkenlerinin gerek kendi aralarındaki gerekse döviz ve altın piyasalarına ait çeşitli değişkenler ile olan nedensellik ilişkileri Granger nedensellik testi kullanılarak araştırılmıştır. Enflasyon, enflasyon belirsizliği ve enflasyon beklentileri değişkenlerinin kendi aralarındaki gerek tek yönlü gerekse iki yönlü Granger nedensellik ilişkisi bulguları bu değişkenlerin birbirlerinden etkilendiklerini ortaya koymaktadır. Üretici enflasyonunun üretici enflasyonu belirsizliğinin nedeni olduğunu gösteren Granger nedensellik testi Türkiye’de çalışmaya konu olan dönemde enflasyonun enflasyon belirsizliğini arttırdığını ileri süren Friedman-Ball hipotezinin geçerliliğini ispat etmektedir. Ayrıca nedensellik analizleri neticesinde hem dolar kurunun hem de altın fiyatlarının enflasyon, enflasyon belirsizliği ve enflasyon beklentileri değişkenlerini etkiledikleri ortaya konulan bu çalışma bulguları fiyat istikrarını sağlamakla görevli olan TCMB’nin izleyeceği politikalarda döviz ve altın piyasalarındaki gelişmeleri de dikkate alması gerektiğine işaret etmektedir.
30 June 2026 in Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
Bu çalışmada Türkiye’nin Şubat 1994-Ağustos 2025 dönemine ait zaman serisi verileri kullanılarak iki temel amaç güdülmüştür. Birincisi, TÜFE temelli reel efektif döviz kuru (REER) değişkenini en iyi modelleyen zaman serisi modelini tespit etmek ve sonrasında olası reel efektif döviz kuru belirsizliği (CV-REER) değişkenini elde etmektir. İkincisi, bu iki değişkenin gerek kendi arasındaki gerekse dış ticaret (ihracat & ithalat) ve reel kesim güven endeksi değişkenleri ile olan nedensellik ilişkilerini araştırmaktır. Bu amaçlar doğrultusunda AR(I)MA modelleri, simetrik (ARCH, ARCH-M, GARCH, GARCH-M) ve asimetrik (EGARCH, TARCH, PARCH) koşullu değişen varyans modelleri ve Granger nedensellik testinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular REER değişkeninin en iyi ve sorunsuz olarak AR(p) modelini takiben TARCH modeli ile modellendiğini göstermiştir. Sonrasında CV-REER değişkeni TARCH modeli üzerinden elde edilmiştir. Granger nedensellik testi bulgularına göre, REER ile CV-REER arasında iki yönlü nedensellik ilişkisi vardır. Bir başka bulgu ise bu iki değişkenin ihracatla herhangi bir nedensellik ilişkisinin olmaması şeklindedir. Bununla birlikte, REER ile ithalat arasında iki yönlü ve ithalattan CV-REER’e doğru tek yönlü nedensellik ilişkileri olduğu tespit edilmiştir. Son olarak, REER’den reel kesim güven endeksine doğru tek yönlü ve CV-REER ile reel kesim güven endeksi arasında ise iki yönlü nedensellik ilişkisi bulgularına ulaşılmıştır. Tüm bu bulgular, TCMB’nin finansal piyasaların asimetrik yapısını göz önüne alarak REER’i ve CV-REER’i yakından takip etmesi ve kur politikasını ekonominin ihtiyaçlarına göre belirlemesi gerektiğine işaret etmektedir.
In this study, we model the monthly time series of the Central Bank of the Republic of Turkey's Weighted Average Funding Cost (Interest Rate) for the period between 2011:01-2020:12. In this framework, we establish and compare the linear and the nonlinear based various autoregressive (integrated) moving average models in two separate groups and investigate the most suitable model for the series. After all, we reveal that the relevant interest rate series can be modelled best with the LNV-ARMA(2,1) model for the related period. The first novelty of this study is that we model the relevant interest rate itself instead of investigating the relationship of this interest rate with the other macroeconomic variables. The second novelty of this study is that we circumvent the unit root problem and establish a more explanatory time series model by applying the LNV methodology.