Fatma Çelik

Fatma Çelik

Auto-generated profile, based on publicly available information

Fatma Çelik

Biruni Üniversitesi

Research Focus & Metrics

Academic Career Length

7Years (2020-Present)

(Calculated once Scilit publication data is synced: current year − year of first publication + 1)

Representative Publications

View All Publications
26 December 2022 in Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi
Verified
Journal Article
Closed access
SOSevde Nur Olgun
Sevde Nur Olgun
EMEmre Mani̇sali
Emre Mani̇sali
FÇFatma Çeli̇k
Fatma Çeli̇k
Dünyadaki hızlı nüfus artışı, teknolojik gelişmeler ve şehirleşme çevresel yozlaşmaya yol açarak ekolojik dengeyi ciddi bir tehdit altında bırakmıştır. Bu nedenle çevreye karşı daha duyarlı bir tutum geliştirmek adına, uzun yıllar “sürdürülebilirlik” kavramı üzerinde çalışılmıştır. Sürdürülebilirlik ile var olan kaynakların verimli kullanılması ve gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılamak hedeflenmiştir. Dünyadaki bütün olaylar gibi insan yaşamının merkezinde olan beslenme de sürdürülebilirliğin önemli bir parçasıdır. Besinlerin yaşam döngüsü boyunca oluşturduğu çevresel etkiler “sürdürülebilir beslenme” kavramının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Besinlerin tarladan sofraya gelene kadar geçen tüm süreçlerde atmosfere salınan sera gazı emisyonu, su, arazi ve enerji kullanımı, üretim, depolama, paketleme, taşıma gibi aşamalarda meydana gelen atık ve kayıplar sürdürülebilirlik için oldukça önem arz etmektedir. Sürdürülebilir beslenme, bitkisel kaynaklı besinleri içeren meyve, sebze, tam tahıllar, baklagiller, yağlı tohumlar ve zeytinyağı tüketimini öneren, hayvansal gıda, doymuş yağ ve şeker alımını kısıtlayan beslenme modellerini kapsamaktadır. Bu beslenme modellerine Akdeniz, Barilla Çift Piramit, DASH, Yeni Nordik, Vejetaryen, Vegan ve Flexitarian diyet örnek olarak verilebilir. Sürdürülebilir beslenme konusunda atılacak her adım, gıda üretiminde harcanan kaynakların en aza indirilmesini, biyoçeşitliliğin korunmasını, sera gazı emisyonlarının önlenmesini, ambalajlı ve yoğun enerji içeren besinlerin tüketiminin azalmasını ve en önemlisi gıda israfının son bulmasını sağlayacaktır.

29 December 2022 in Türkiye Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi
Verified
Journal Article
Open access
PDF file
Armin AmanpourArmin Amanpour
Armin Amanpour
FÇFurkan Çelebi̇
Furkan Çelebi̇
IKIşık Gülcan Kahraman
Işık Gülcan Kahraman
FÇFatma Çeli̇k
Fatma Çeli̇k
İnflamasyon, patojenlere karşı vücut tarafından verilen tepkidir. İnflamasyon ve kronik hastalıklar çift yönlüdür. İnflamasyon kronik hastalıklara neden olabildiği gibi uzun süreli düşük dereceli kronik inflamasyon da kronik hastalıklara neden olabilmektedir. Bu kronik hatalıklara obezite, diyabet, kardiyovasküler hastalıklar, kanser örnek verilebilir. Bunlara ek olarak inflamasyonun karaciğer, adipoz doku, iskelet kası gibi farklı dokular üzerine etkisi de bildirilmiştir. Diyet ve diyet bileşenleri inflamasyonda önemli bir role sahiptir. Çeşitli besinlerden alınan antiinflamatuar ve proinflamatuar bileşenler insandaki inflamatuar derecesinin belirlenmesine etki edebilir. Bu durum, bireysel diyetin inflamasyon durumuna etkisini değerlendiren bir yöntemin gerekliliğini ortaya koymuştur. Literatürden türetilmiş bir indeks olan Diyet İnflamatuar İndeksi (DII), bireylerin genel beslenme tarzının inflamasyon üzerine etkisini değerlendirmek üzere geliştirilmiş bir indekstir. Bu derlemede inflamasyon oluşumunu, inflamasyonun neden olduğu kronik hastalıkların, Diyet İnflamatuar İndeksinin (DII) ve bazı antiinflamatuar ve proinflamatuar etkili besin ve bileşenlerin incelenmesi amaçlanmıştır.

22 April 2022 in Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi
Verified
Journal Article
Closed access
Armin AmanpourArmin Amanpour
Armin Amanpour
SKSevde Kahraman
Sevde Kahraman
PDPinar Ece Demiray
Pinar Ece Demiray
FÇFatma Çeli̇k
Fatma Çeli̇k
Kolorektal kanser, dünya çapında kanserlerin %10’unu oluşturmaktadır ve en sık görülen üçüncü kanser türüdür. Bu yaygın prevelans, kolorektal kanserin toplumların sağlık yükünü arttırdığını göstermektedir. Kolorektal kanser oluşumunu; beslenme, sedanter yaşam, genetik yatkınlık gibi birçok risk faktörü etkilemektedir. Son yıllarda yapılan çalışmalar, bağırsak mikrobiyotasının da kolorektal kanser oluşumu ve gelişiminde etkili olabileceğini göstermektedir. Mikrobiyota, vücudun farklı bölgelerinde yaşayan mikroorganizma topluluklarıdır. Mikrobiyota bileşimi yaş ve beslenme gibi faktörlerden etkilenmektedir. Yapılan araştırmalarda; kolorektal kanser başlangıcında ve sürecinde bağırsak mikrobiyotasında çeşitli değişikliklerin meydana geldiği, bu değişikliklerin hastalığın seyrini değiştirebileceği veya hastalığın tanı aşamasındayken mikrobiyotanın bir biyobelirteç olarak kullanılabileceği öne sürülmektedir. Bu durum mikrobiyotanın modülasyonu ile kolorektal kanser hastalığının tanı koyma sürecini, seyrini veya tedavisini etkileyebilme fikrine yol açmaktadır. Mevcut araştırmalar mikrobiyotanın kısa veya uzun vadeli beslenme değişikliklerine hızla yanıt verdiğini ortaya koymuştur. Bu durum da mikrobiyota modülasyonunun beslenme değişikliğiyle yapılabileceğini göstermektedir. Bu derlemenin amacı, kolorektal kanser ve mikrobiyota arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkinin beslenmeyle olan etkileşimini incelemektir.

30 September 2021 in Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Verified
Journal Article
Closed access
PDF file
Armin AmanpourArmin Amanpour
Armin Amanpour
SKSevde Kahraman
Sevde Kahraman
BÇBüşra Çinar
Büşra Çinar
FÇFatma Çeli̇k
Fatma Çeli̇k
Latin dilinde circa: yaklaşık, dies: bir gün karşılığındadır. Sirkadiyen ritim, 24 saatte bir kendini tekrar eden periyodik kalıplardır. Sirkadiyen ritimler günlük ritimlerden farklı olarak endojen olarak üretilir ve dış zaman işaretleri olmasa bile kendilerini devam ettirir. Bu sistemin yürütücüsü, ön hipotalamusun suprakiazmatik nükleusta (SCN) bulunan ana saattir. Mavi renk olarak algılanan kısa dalga boyları, çoğu biyolojik ve psikolojik ritim dahil olmak üzere sirkadiyen sistem için en güçlü senkronize edici ajandır. Diğer uyarıcılar; sıcaklık, yemek yeme/açlık, dinlenme/aktivite ve sosyal ipuçlarıdır fakat bu uyarıcıların etkileri ışık ile karşılaştırıldığında çok daha zayıftır. Sirkadiyen ritim organizmaların ideal fonksiyonu için önemlidir. Sirkadiyen uyku-uyanıklık bozuklukları veya kronik yanlış hizalanma sıklıkla psikiyatrik ve nörodejeneratif hastalıklara yol açabilmektedir. Nispeten yakın tarihli teknolojik, beslenme ve yaşam tarzı gibi çevresel değişiklikler, birçok bireyi sirkadiyen sistem bozukluklarına yatkın kılmaktadır. Yapay aydınlatma, yüksek hızlı trans-meridyen hareketi ile indüklenen jet-lag, vardiyalı çalışma ve enerji içeriği yüksek yiyeceklere yirmi dört saat erişim, sirkadiyen sistemi düzensiz hale getirerek modern toplumların sağlığını olumsuz yönde etkileyebilecek birkaç faktördür. Mavi ışığa maruz kalma ise gün içinde organizmanın refahını, uyanıklığını ve bilişsel performansını korumak için önemli olsa da, yatmadan hemen önce düşük yoğunluklu mavi ışığa kronik maruziyetin uyku kalitesi, sirkadiyen faz ve döngü süreleri üzerinde ciddi etkileri olabilmektedir. Modern toplumda sosyal jet-lag ve gece mavi ışığa maruz kalma artışı, sirkadiyen yanlış hizalama ve uyku bozukluklarının önemli sağlık sorunları olarak ortaya çıktığını göstermektedir.

7 January 2024 in Toros University Journal of Food, Nutrition and Gastronomy
Verified
Journal Article
Open access
PDF file
EEEzgi ERTAL
Ezgi ERTAL
PÜPınar Üstündağ
Pınar Üstündağ
EMEsranur Memiş
Esranur Memiş
MGMerve Gör
Merve Gör
FÇFatma Çelik
Fatma Çelik
Bu araştırmada sürdürülebilir beslenme kapsamında, bitkisel ve hayvansal protein tüketiminin depresyon, anksiyete, stres düzeyleri üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Kesitsel türdeki araştırma 225 üniversite öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik bilgilerin yer aldığı “Veri Toplama Formu”, “Depresyon-Anksiyete-Stres Ölçeği Kısa Formu”, “Sürdürülebilir ve Sağlıklı Beslenme Davranışları Ölçeği”, “Besin Tüketim Sıklığı” ve “24 Saatlik Geriye Dönük Besin Tüketim Kaydı” formları uygulanmıştır. Araştırmada, ileri depresyon düzeyine sahip bireylerin normal depresyon düzeyine sahip olan bireylere kıyasla sürdürülebilir ve sağlıklı beslenme davranışları ölçeğinin sağlıklı ve dengeli beslenme alt boyutunda, çok ileri düzey depresyon grubuna sahip olan bireylerin de depresyon düzeyi normal olan bireylere kıyasla kalite işaretleri (yöresel ve organik) ve hayvan sağlığı alt boyutlarında daha düşük puana sahip olduğu saptanmıştır (p<0.05). Ayrıca, ileri düzeyde strese sahip olan bireylerin hafif stresli ve normal bireylere kıyasla yerel gıda alt boyutu puanlarının daha düşük olduğu belirlenmiştir (p0.05), her gün balık tüketimi olanların daha seyrek balık tüketimi olanlara ve/veya hiç balık tüketmeyenlere kıyasla depresyon, anksiyete ve stres puanlarının daha düşük olduğu bulunmuştur (p<0.05). Bitkisel protein kaynaklarından nohutu ayda bir kez tüketenlerin, haftada 4-6 kez tüketenlere kıyasla daha yüksek depresyon puanına sahip olduğu saptanmıştır (p<0.05). Sonuç olarak, ileri depresyon ve stres düzeyine sahip bireylerin normal bireylere kıyasla çeşitli sürdürülebilir ve sağlıklı yeme davranışı alt boyutlarında bilgi düzeylerinin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Depresyon, anksiyete ve stresin azaltılmasında hayvansal kaynaklı proteinler içerisinde balığın, bitkisel kaynaklı proteinler içerisinde ise nohutun depresyonun azaltılmasında etkili olduğu saptanmıştır. Hem depresyonun önlenmesi hem de sürdürülebilir beslenmenin önemi göz önüne alındığında, balık ve kurubaklagillerin yeterli tüketiminin teşvik edilmesi önerilmektedir.

30 December 2020 in Journal of Nutrition and Dietetics
Verified
Journal Article
Closed access
PDF file
Armin AmanpourArmin Amanpour
Armin Amanpour
EEEzgi ERTAL
Ezgi ERTAL
SYSeda Nur Yıldız
Seda Nur Yıldız
FÇFatma Çelik
Fatma Çelik
Şiddet, en az insanlık tarihi kadar eski olmasına rağmen, özellikle son yüzyıla kadar ciddi bir sorun olarak algılanmamıştır. Ancak değişik nedenlerle her gün artarak yaşanılan ve günlük hayata neredeyse yerleşme boyutuna gelen şiddet, bireysel şiddetten kolektif şiddete her boyutta ortaya çıkmaktadır. Her yıl bir milyondan fazla kişi, uygulanan şiddet sonucu hayatını kaybetmektedir. Gebelik, özellikle de planlanmamış bir gebelik ise aile içi şiddet için önemli bir risktir. Gebelik sırasında aile içi şiddet, özellikle düşük gelirli ülkelerde önemli bir halk sağlığı sorunu olarak rapor edilmektedir. Gebelik döneminde yakın eş şiddeti, hem gebelik hem de emziklilik döneminde anne ve çocuktaki beslenme ve sağlık sorunları ile yakından ilişkilidir. Raporlar, gebelikte bazı sağlık sorunları ile birlikte obstetrik komplikasyonlar, psikolojik sorunlar, erken doğum, fetal büyüme geriliği ve fetal/yeni doğan mortalitesini işaret etmektedir. Mevcut araştırmalar, gebelik döneminde maruz kalınan şiddet ile besin güvencesi, malnütrisyon, yetersiz doğum öncesi bakım, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı gibi olumsuz sonuçların ilişkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca, gebelikte şiddet gören anneler ve çocuklarıyla yapılan çalışmalarda, çocukların gelişimsel, sosyo-duygusal ve davranışsal problemler açısından daha fazla risk altında olduğu gösterilmektedir. Farklı ülkelerde yapılan çalışmalarda yakın eş şiddetinin yüksek prevalansına rağmen, şiddete maruz kalan annelerden doğan bebeklerin uzun dönem sonuçları yeterince araştırılmamıştır. Yakın eş şiddetinde azalma, sadece kadınların refahını ve sağlığını iyileştirmekle kalmaz, aynı zamanda çocuğun büyüme ve gelişimini de olumlu yönde etkiler. Bu derlemenin amacı, gebe kadınlara uygulanan şiddetin, gebelik ve emziklilik dönemlerinde, anne ve çocuğun sağlığı ile beslenmesine olan etkilerini tartışmaktır.