22 June 2026 in Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi
Dünya edebiyatında mitolojinin estetik açıdan yeniden yorumlanma süreci XX. yüzyılın ortalarından itibaren başlamışken, Kazak edebiyatındaki bu eğilim XX. yüzyılın sonlarında belirginlik kazanmıştır. Yeni mitoloji anlayışı yöntemi, edebî metinde yalnızca mitik tasavvurları yeniden üretmekle sınırlı kalmayıp, aynı zamanda çağın ontolojik gerçekliğini yansıtmanın ve okurun bilişsel ufkunu şekillendirmenin de poetik bir aracı olarak işlev görür. Bu bağlamda yeni mitoloji anlayışı, Kazak edebiyatı araştırmalarındaki çağdaş estetik yönelimlerden biri olarak değerlendirilebilir. Bu çalışma, çağdaş Kazak edebiyatındaki yeni mitoloji anlayışı akımını teorik ve pratik düzlemde incelemektedir. Modern Kazak nesrinde mitik unsurlar, folklorik özelliklerinden sıyrılarak postmodernizm bağlamında yeni mitoloji anlayışı düzeyine yükselmiştir. Makalede, A. Kemelbaeva’nın eserleri temel alınarak mitik imgelerin, arketiplerin ve sembollerin dönüşümü disiplinlerarası bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Araştırma sürecinde, yeni mitoloji anlayışının sanatsal doğasını ortaya koymak amacıyla bütüncül metodolojik yaklaşımlar uygulanmıştır. Edebî metinlerdeki mitik ve folklorik imgeler ile sembollerin yeniden incelenmesi için yorumlayıcı yöntem; metin ile arkaik anlatı yapıları arasındaki ilişkileri belirlemek için ise metinlerarasılık analizi kullanılmıştır. Ayrıca, edebî eserlerdeki mitik unsurların rolünü bir estetik sistem olarak değerlendirmek amacıyla sistematik analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, çağdaş Kazak nesrinin yapısındaki mitolojik unsurlar yalnızca estetik bir araç değil, aynı zamanda ulusal kodun yeniden üretilmesinde temel bir işlev üstlenmektedir. Kazak folklorunun kökeninin belirlenmesinde mitik düşünce sistemi başlangıç noktası olarak kabul edildiğinden, halkın dünya görüşü ile çevreyi algılama biçimleri folklor sonrası bilincin temelini oluşturmaktadır. Mitolojik bilinç, tarihî folklor eserlerinden başlayarak günümüzdeki edebî eserlere kadar süreklilik arz etmektedir. Araştırma, çağdaş Kazak nesrindeki mitolojik söylemin temel dayanaklarını ortaya koymakla birlikte yeni mitoloji anlayışını analiz etmektedir. Ancak bu alandaki çalışmaların daha derinleştirilmesi gerekmektedir. Gelecekte Kazak yeni mitoloji anlayışının genel Türk dünyası bağlamında karşılaştırmalı olarak incelenmesi, Türk mitolojik unsurlarının modern edebiyattaki dönüşüm dinamiklerinin belirlenmesine katkı sağlayacaktır. Bunun yanı sıra, mitolojik imgelerin bilişsel-semiotik doğasının açımlanması da edebiyat biliminin öncelikli araştırma alanlarından biri olarak değerlendirilmelidir.
30 December 2023 in Bulletin of the Eurasian Humanities Institute, Philology Series
KUK.Zhubanov Aktobe Regional University
K.Zhubanov Aktobe Regional University
The similarity of literature and culture, language and religion of the Turkic peoples is explained by the fact that their historical destinies are intertwined in one channel. A natural phenomenon is the absence of a significant difference in the ethnogenetic and ethnolinguistic attitudes of related peoples who lived in direct contact and close to each other. The article analyzed the concept of “homeland”, which occupies a special place in the worldview of the Turkic peoples, and considered the common motives of the love of the Turkic peoples for their native land. At the same time, scientific works were taken as a basis, in which a number of problems of Turkology were investigated, values such as patriotism, protection of the country and land found in the folklore heritage of fraternal peoples were compared. The native land is a sacred, revered concept for any nation. For the human race, the umbilical cord is a place where blood drips and becomes a golden cradle. The words «Otan», «atameken», «tuğan jer», «atajūrt» give a sacred representation in the worldview of the Turkic peoples. To consider the native land sacred, the veneration and glorification of the native land is reflected in the heritage of all the oral literatures of the Turkic peoples, starting with the legends and myths that arose in antiquity. The similarity of the motives of wearing the native land in the oral literature of the Tatar, Kazakh, Kyrgyz, Bashkir peoples is inextricably linked with the historical and cultural development of fraternal peoples deeply rooted in their roots.