28 May 2025 in FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi
Herhangi bir toplumsal konunun nasıl tartışılacağı ya da tartışılan düzlemin ne tür bir modelleme biçimi ile kavranacağı sosyoloji biliminin akademik bağlamını oluşturur. Teorinin sosyal olandan kavramsal olarak elde edileceği metodolojik yüzey, toplumsal olanın karmaşıklığı ile birlikte düşünüldüğünde yeni ve kullanışlı bir teorinin, meselelerin yorumlanmasının önünü açacağı kanaatindeyiz. “Oluş”, “çokluk teorisi”, “soyut makine”, “persona”, “yersiz-yurtsuzlaşma” gibi kavramsallaştırmaların önerildiği bu çalışmada, kullanışlı bir analizin toplumsal yapılanmaları kavrayabileceğimiz yeni bir yöntem biçimi sunacağı kuşku götürmez. Bu açıdan asamblaj teorisi olarak özetlenebilecek ve söz konusu kavramları da içine alan bu yaklaşımın akademik literatüre katkı sunacağı muhakkaktır. Öyle ki birbirini taklit eden yöntemlerin sosyal olanın yeni yüzeylerini (dijital, soyut vb) anlama konusunda halihazırda yeterli sosyolojik çıkarımları sunmadığını söylemek zorundayız. Zaten çalışmadaki esas amacımız da sosyolojik çerçevede asamblaj teorisiyle birlikte toplumsal olanı düşünmede oluşlara yer açmaktır.
30 June 2026 in Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
2000’li yıllarla birlikte Türkiye’de yetişen yönetmenler, özellikle de bağımsız sinemacılar olarak tanımlanan isimler, dikkat çekmeye başlamıştır. Bağımsız yönetmenler arasında yer alan Zeki Demirkubuz, ele aldığı temalarla toplumu bireyler üzerinden değerlendirmekte ve sosyolojik diyalog ve sahnelere yer vermektedr. Demirkubuzun yazdığı ve yönettiği filmler bağlamında düşünüldüğünde, yönetmen yaşamın akışı içinde sosyolojiyi bir sinema ekranı gibi düşünmekte ve Zeki Demirkubuz filmleri, bu ekranın toplumsal, ahlaki, ideolojik ve cinsiyet parametrelerini yansıtmaktadır. Toplumsal karakterleri beden, ekran ve kamera eşliğinde tartışmaya açan Demirkubuz, sosyolojik olarak kültürel unsurları kimi zaman bir televizyon ekranıyla kimi zaman bireyin yalnızlığıyla kimi zaman da bir mülteci gerçekliğiyle izleyiciye vermektedir. Hayat filminin merkeze alındığı bu çalışmada, ahlakın toplumsal olarak kurulduğu, ötekinin her zaman bir özne tarafından inşa edildiği, yalnızlığın artık toplumsal bir karakter haline geldiği, toplumsal cinsiyet gerilimlerinden erkeğin en az kadın kadar etkilendiği ve dolayısıyla bunu aşmak gerektiği vurgulanmaktadır. Demirkubuz, sinemayı yalnızca bir sanat dalı olarak değil, içinde yetiştiği toplumsal coğrafyanın bireysel ve kültürel kodlarını çıkarmak için de kullanmış ve bunu filmlerinde yansıtmaya çalışmaktadır. Sosyolojik film analizinin uygulandığı çalışmada film karakterlerinin, filmin birçok yerinde toplumsal açıdan yalnız ve psikolojik açıdan ise sorunlu bireyler olarak temsil edildiği belirlenmiştir. Demirkubuz’un filmlerinde erkek karakterlerin genellikle kadınların peşinden gittiği düşünüldüğünde, Hayat filminde de benzer bir durumun yaşandığı görülmektedir. Hayat Filmde kadın karakter, erkeğin neredeyse kaderini belirleyen bir figür hâline gelmiştir.