Türkiye’de çiftlik hayvanlarının yaşam ve üretim payı için gereken kaliteli kaba yem ihtiyacının karşılanamadığı ve ortaya çıkan açığın yoğun tahıl samanı kullanılarak kapatılmaya çalışıldığı herkes tarafından kabul edilen bir gerçektir. Türkiye’de üretilen 29.6 milyon ton kaliteli kaba yem 17.1 milyon hayvan birimi (HB) varlığının yaşam payı ihtiyacının % 37.6’sını karşılamaktadır. Kırşehir ilinde ise 181.8 bin HB hayvan varlığı 836.3 bin ton kaliteli kaba yeme ihtiyaç duyarken, mevcut üretim yalnızca 97.4 bin tondur. Kaba yem açığı Türkiye’de 49 milyon ton, Kırşehir’de ise 738.9 bin tondur. Türkiye genelindeki kaliteli kaba yem açığı ile ilgili sorun Kırşehir’de çok daha ciddi boyutlardadır. Nitekim Kırşehir’deki kaliteli kaba yem üretiminin ihtiyacı karşılama oranı sadece % 11.6’dır. Dolayısıyla kaliteli kaba üretiminin artırılması hem Türkiye hem de Kırşehir ili için acil bir zorunluluk haline gelmiştir. Yem bitkileri yetiştiriciliğine devlet tarafından verilen destekler ekiliş alanlarının ve üretim miktarlarının önemli ölçüde artmasını sağlamıştır. Ancak bu artışlar dahi mevcut ihtiyacı karşılamaktan oldukça uzaktır. Arzu edilen kaliteli kaba yem üretimi hedefine ulaşabilmek için; (1) öncelikle üreticilerde yem bitkileri kültürünün oluşturulması, (2) yem bitkilerinin ekonomik açıdan diğer bitki gruplarıyla rekabet edebilecek konuma getirilmesi, (3) yem bitkilerinin hayvan besleme dışındaki yararlarının üreticiye benimsetilmesi ve (4) meraların ıslah edilerek amenajman kurallarına göre kullanımının sağlanması gerekmektedir.

Bu çalışma, üç farklı biçim zamanının yem bezelyesi ( Pisum sativum L.) ve yulaf ( Avena sativa L.) karışımlarının verim ve kalitesi üzerine etkilerini belirlemek amacıyla 2013-2015 yıllarında, Kırşehir ekolojik koşularında yürütülmüştür. Tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre yürütülen bu araştırmada, yem bezelyesi ve yulafın yalın ekimleriyle birlikte beş farklı karışım oranı incelenmiştir. Biçim zamanları(çiçeklenme başlangıcı, tam çiçeklenme ve bakla bağlama) ana parsellere, karışımlar (%100 B, %100 Y, %70 B + %30 Y, %60 B + %40 Y, %50 B + %50 Y, %40 B + %60 Y ve %30 B + %70 Y) alt parsellere yerleştirilmiştir. Karışım ve biçim zamanları ayrı ayrı dikkate alındığında, en yüksek kuru ot verimi, %30 bezelye + %70 yulaf karışımından (509.1 kg/da) ve bakla bağlama döneminden (465.9 kg/da) elde edilmiştir. Karışımlarda en düşük ADF ve NDF oranıyla en yüksek ham protein oranı yalın bezelyeden sırasıyla %30.33, %40.15 ve %17.54 olarak elde edilmiştir. Biçim zamanlarından çiçeklenme başlangıcında bu değerler aynı sırayla %32.53 ve %42.27 ve %15.39’dur. Araştırma sonuçları, karışımların ekilişlerindeki yulaf oranı arttığında kuru ot veriminin de arttığını göstermiştir. Ancak ot verimiyle birlikte artan ADF ve NDF oranları; ham protein, TDN ve RFV gibi yem kalite değerlerinin azalmasına neden olmuştur. Biçim zamanı çiçeklenme başlangıcından bakla bağlama dönemine doğru ilerlediğinde kuru ot verimlerinin arttığı ve kalite özelliklerinin de düştüğü belirlenmiştir. Sonuç olarak yüksek kuru ot verimi elde etmek için %30 bezelye + %70 yulaf karışımı yetiştirilebilir. Verimle birlikte kalite kriterleri de değerlendirildiğinde %60 bezelye + %40 yulaf veya %50 bezelye + %50 yulaf karışımlarının çiçeklenme başlangıcında biçilmesi önerilebilir.

Forage yield and the quality of the pastures in Turkey, especially in Central Anatolia, where the continental climate is dominant, are very low, and their vegetation is degraded to a great extent due to use without proper management practices. The inadequacy of the forage crop production in agricultural land and the low yield and quality of forage are among the main problems of husbandry. The present study aimed to determine perennial legume and grass mixtures with high forage yield and quality under rainfed conditions of the continental climate region in Turkey. The experimental design was randomized blocks with three replications. In the experiment, smooth brome (SB), intermediate wheatgrass (IW), alfalfa (A), sainfoin (S), and lesser burnet (LB) were sown as pure and mixed in different ratios. Two years averaged values of dry matter yield and crude protein, Acid Detergent Fiber (ADF), and Neutral Detergent Fiber (NDF) contents of dry matter varied between 2613 and 6268 kg ha-1;118 and 205 g kg-1; 249 and 424 g kg-1, 416 and 558 g kg-1, respectively. Higher dry matter yields were obtained from A+S+IW+SB, S+LB+IW+SB, A+LB+IW+SB, S+IW, and A+IW+SB mixtures. The pure sowings of the SB, IW, and LB gave lower dry matter yields than the mixtures. Crude protein contents of alfalfa and sainfoin were higher than other pure sowings and mixtures. The ADF and NDF contents of mixtures were higher than those of pure sown of alfalfa, sainfoin, and lesser burnet, they were lower than those of IW and SB. In terms of dry matter yield, crude protein yield, ADF and NDF content, A+S+IW+SB, A+LB+IW+SB, and S+LB+IW+SB mixtures were superior to other mixtures and pure sowings. Alfalfa may be predominant in mixtures over time, and animal health problems may occur under grazing conditions. Therefore, the mixtures of A+S+IW+SB and A+LB+IW+SB can be recommended for mowing, while the S+LB+IW+SB mixtures can be recommended for grazing.