Artykuł przedstawia ramy konceptualne i metodologiczne etnograficznego projektu badawczego, w którym terenem jest modernistyczne osiedle im. Józefa Montwiłła-Mireckiego w Łodzi. Jego społeczna i kulturowa specyfika (historia, architektura, pamięć, wspomnienia i przeżycia mieszkańców) pozwoliła uczynić kategorię dysonansu dziedzictwa głównym problemem badawczym. Tekst stanowi próbę transpozycji pojęcia „dysonans” z teorii muzyki i dziedzictwa w kontekst architektury, proponując termin „trudna architektura”, który wykazuje wartość heurystyczną w przypadku badanego łódzkiego osiedla, ale może być zastosowany również w innych miejscach. Artykuł dodatkowo pokazuje metodologiczny model badań, których przedmiotem była waloryzacja osiedla (w tym jego architektury) wśród jego mieszkańców. Na współczesną trudność i ambiwalencję tej architektury światło rzucają: specyfika międzywojennego modernizmu, wpływ takich ruchów intelektualnych, jak „Czerwony Wiedeń” czy idea spółdzielczości, w końcu kontekst lokalny samej Łodzi; dlatego zostały one szkicowo zoperacjonalizowane w niniejszym artykule.

The article examines the role of the adaptive reuse of architectural heritage in urban identity reconstruction and strengthening undertaken after the disaster caused by a strong economic and social crisis. The main research material includes activities and projects implemented in post-communist Łódź, one of the largest Polish cities. The city developed extremely dynamically at the beginning of the 19th century as a centre of textile industry. Characteristic factories located in the city centre operated continuously until the end of the 1980s, when the transformation brought about radical political changes, as a result of which Łódź experienced a rapid process of deindustrialisation. The nineteenth-century architectural heritage played an important role in the search for ways to regenerate the city and redefine its identity. Starting from the local, i.e., historical, social or identity contexts, the reader is led to universal conclusions, concerning important problems, issues and challenges related to the confrontation of architectural heritage with contemporary needs and expectations.

Autorki książki przedstawiły problem wyrównania szans osób niewidomych i niedowidzących w dostępie do dóbr kultury. Zaprezentowały metodę tworzenia audiodeskrypcji dzieł w kontekście upowszechniania sztuki wśród osób z dysfunkcjami wzroku. Ponieważ tworzenie audiodeskrypcji wymaga znacznego zasobu zróżnicowanej wiedzy, zaproponowały wprowadzenie specjalistycznych zajęć z audiodeskrypcji prowadzonych metodą projektową. [...] Zebrany w ten sposób materiał stał się ważnym uzupełnieniem książki, a zarazem pozwolił na cały szereg istotnych sformułowań związanych z teorią i praktyką tworzenia audiodeskrypcji. Ta pionierska praca jest istotną pozycją dla studentów, muzealników i wszystkich zainteresowanych ułatwianiem osobom z niepełnosprawnością wzroku, niewidomym i niedowidzącym dostępu do sztuk plastycznych, a tym samym integracji społecznej w obszarze kultury. Z recenzji prof. Ryszarda Hungera

The main aim of the article is to show the importance of material remains and the contribution of Katyn archaeology in disseminating knowledge about the Katyn lie and the truth about the Katyn massacre between 1943 and 2023. The authors present: 1) the nature and conditions of the Katyn lie and the significance of material evidence indisproving it; 2) individual and public expectations and reactions to material remains and towards archaeological research; 3) the contribution to making the resting placesand the material evidence from the death pits vibrant and causative for the victims’ families, for the community of remembrance and the human community of suffering,and for the broad public of today and the future. The paper is based on data and analyses rooted in archaeology, history and cultural anthropology.